Adhyaya 225

Verse 1

आनर्त उवाच । एकोद्दिष्टविधिं ब्रूहि मम त्वं वदतां वर । पार्वणं तु यथा प्रोक्तं विस्तरेण महामते

ಆನರ್ತನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ವಚನಶ್ರೇಷ್ಠಾ! ನನಗೆ ಏಕೋದ್ದಿಷ್ಟ ಶ್ರಾದ್ಧದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳು; ನೀನು ಪಾರ್ವಣಕರ್ಮವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಹೇ ಮಹಾಮತೇ।

Verse 2

भर्तृयज्ञ उवाच । त्रीणि संचयनादर्वाक्तानि त्वं शृणु सांप्रतम् । यस्मिन्स्थाने भवेन्मृत्युस्तत्र श्राद्धं तु कारयेत्

ಭರ್ತೃಯಜ್ಞನು ಹೇಳಿದನು—ಈಗ ಕೇಳು; ಸಂಚಯನ (ಅಸ್ಥಿಸಂಗ್ರಹ)ಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಮೂರು ಶ್ರಾದ್ಧಗಳು. ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸಿತೋ, ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು।

Verse 3

एकोद्दिष्टं ततो मार्गे विश्रामो यत्र कारितः । ततः संचयनस्थाने तृतीयं श्राद्धमिष्यते

ನಂತರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಏಕೋದ್ದಿಷ್ಟವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಆಮೇಲೆ ಸಂಚಯನಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಶ್ರಾದ್ಧವು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 4

प्रथमेऽह्नि द्वितीयेह्नि पञ्चमे सप्तमे तथा । नवमे दशमे चैव नव श्राद्धानि तानि च

ಮೊದಲ ದಿನ, ಎರಡನೇ ದಿನ, ಐದನೇ, ಏಳನೇ, ಒಂಬತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಹತ್ತನೇ ದಿನ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂಬತ್ತು ಶ್ರಾದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।

Verse 5

वैतरिण्याश्च संप्राप्तौ प्रेतस्तृप्तिमवाप्नुयात् । एकोद्दिष्टं दैवहीनमेकार्घैकपवित्रकम्

ವೈತರಿಣಿಯನ್ನು ಸೇರಿದಾಗ ಪ್ರೇತನು ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಏಕೋದ್ದಿಷ್ಟ ಶ್ರಾದ್ಧವು ದೇವತರ್ಪಣವಿಲ್ಲದೆ, ಒಂದೇ ಅರ್ಘ್ಯ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಪವಿತ್ರ (ಕುಶವಲಯ) ಸಹಿತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 6

आवाहनपरित्यक्तं कार्यं पार्थिवसत्तम । तृप्तिप्रश्नस्तथा कार्यः स्वदितं च सकृत्ततः

ಹೇ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಔಪಚಾರಿಕ ಆವಾಹನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಈ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ತೃಪ್ತಿ ಆಯಿತೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಪ್ರಸಾದ/ಭೋಜನವನ್ನು ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಆಸ್ವಾದಿಸಬೇಕು.

Verse 7

अभिरम्यतामिति मन्त्रेण ब्राह्मणस्य विसर्जनम् । अच्छिन्नाग्रमभिन्नाग्रं कुर्याद्दर्भतृणद्वयम् । पवित्रं तद्विजानीयादेकोद्दिष्टे विधीयते

‘ಅಭಿರಮ್ಯತಾಮ್’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕು. ತುದಿ ಕತ್ತರಿಸದ, ಚೀಳದ ಎರಡು ದರ್ಭ ತೃಣಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ; ಅದನ್ನೇ ‘ಪವಿತ್ರ’ವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇದು ಏಕೋದ್ದಿಷ್ಟ ವಿಧಿಗೆ ನಿಯತವಾಗಿದೆ.

Verse 8

सर्वत्रैव पितः प्रोक्तं पिता तर्पणकर्मणि । पित्र्ये संकल्पकाले च पितुरक्षय्यदापने

ಎಲ್ಲೆಡೆ ‘ಪಿತಃ’ ಎಂಬ ರೂಪ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ತರ್ಪಣಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ‘ಪಿತಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಪಿತೃ-ಸಂಕಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೂ ಅಕ್ಷಯ್ಯದಾನ ಅರ್ಪಣದಲ್ಲೂ ‘ಪಿತುಃ’ ರೂಪವೇ ಯುಕ್ತ.

Verse 9

गोत्रं स्वरांतं सर्वत्र गोत्रे तर्पणकर्मणि । गोत्राय कल्पनविधौ गोत्रस्याक्षय्यदापने

ಗೋತ್ರನಾಮವನ್ನು ಯೋಗ್ಯ ಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ತರ್ಪಣಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ‘ಗೋತ್ರೇ’, ಕಲ್ಪನ/ವಿನಿಯೋಗವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ‘ಗೋತ್ರಾಯ’, ಅಕ್ಷಯ್ಯದಾನದಲ್ಲಿ ‘ಗೋತ್ರಸ್ಯ’ ರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.

Verse 10

शर्मन्नर्घ्यादिकर्तव्ये शर्मा तर्पणकर्मणि । शर्मणे सस्यदाने च शर्मणोऽक्षय्यके विधौ

ಅರ್ಘ್ಯಾದಿ ಅರ್ಪಣಗಳಲ್ಲಿ ‘ಶರ್ಮನ್’ ಎಂಬ ನಾಮರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ತರ್ಪಣಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ‘ಶರ್ಮಾ’; ಸಸ್ಯದಾನ (ಧಾನ್ಯ/ಅನ್ನದಾನ)ದಲ್ಲಿ ‘ಶರ್ಮಣೆ’; ಅಕ್ಷಯ್ಯ ದಾನವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ‘ಶರ್ಮಣಃ/ಶರ್ಮಣೋ’ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು.

Verse 11

मातर्मात्रे तथा मातुरासने कल्पनेऽक्षये । गोत्रे गोत्रायै गोत्रायाः प्रथमाद्या विभक्तयः

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ತಾಯಿಗೆ ಆಸನ, ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಯ್ಯ ಅರ್ಪಣದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ‘ಮಾತರ್’, ‘ಮಾತ್ರೇ’, ‘ಮಾತುಃ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಗೋತ್ರಕ್ಕೆ ‘ಗೋತ್ರೇ’, ‘ಗೋತ್ರಾಯೈ’, ‘ಗೋತ್ರಾಯಾಃ’—ಇವು ಪ್ರಥಮಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿರೂಪಗಳು ಅಗತ್ಯಾನುಸಾರ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 12

देवि देव्यै तथा देव्या एवं मातुश्च कीर्तयेत् । प्रथमा च चतुर्थी च षष्ठी स्याच्छ्राद्धसिद्धये

‘ದೇವಿ’, ‘ದೇವ್ಯೈ’, ‘ದೇವ್ಯಾ’ ಎಂದು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾತೃಶಬ್ದವನ್ನೂ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಸಬೇಕು. ಶ್ರಾದ್ಧಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಥಮಾ, ಚತುರ್ಥೀ ಮತ್ತು ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.

Verse 13

विभक्तिरहितं श्राद्धं क्रियते वा विपर्ययात् । अकृतं तद्विजानीयात्पितृणां नोपतिष्ठति

ಯೋಗ್ಯ ವಿಭಕ್ತಿರೂಪಗಳಿಲ್ಲದೆ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಥವಾ ತಪ್ಪಿನಿಂದ ವಿಭಕ್ತಿಗಳು ತಿರುವುಮುರುವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗವಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಅಕೃತವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತಲುಪದು, ತೃಪ್ತಿಯನ್ನೂ ಕೊಡದು.

Verse 14

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणेन विजानता । विभक्तिभिर्यथोक्ताभिः श्राद्धे कार्यो विधिः सदा

ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಧಿಜ್ಞ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಸದಾ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಭಕ್ತಿರೂಪಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಬಳಸಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.

Verse 15

ततः सपिंडीकरणं वत्सरा दूर्ध्वतः स्थितम् । वृद्धिर्वाऽगामिनी चेत्स्यात्तदार्वागपि कारयेत्

ಅನಂತರ ಸಪಿಂಡೀಕರಣ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವುದೆಂದು ನಿಯಮ. ಆದರೆ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮರಣ ಸಂಭವಿಸುವ ಸೂಚನೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಮುಂಚೆಯೇ ಮಾಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

Verse 16

पार्वणोक्तविधानेन त्रिदैवत्यमदैविकम् । प्रेतमुद्दिश्य कर्तव्यमेको द्दिष्टं च पार्थिव

ಪಾರ್ವಣ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಿಧಾನದಂತೆ, ತ್ರಿದೈವತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುವ ಅರ್ಪಣವನ್ನು ಇತರ (ಅಪ್ರಾಸಂಗಿಕ) ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡದೆ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಪ್ರೇತನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಓ ರಾಜನೇ, ಏಕೋದ್ಧಿಷ್ಟ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 17

एकेनैव तु पाकेन मम चैतन्मतं स्मृतम् । अर्घपात्रं समादाय यत्प्रेतार्थं प्रकल्पितम्

ನನ್ನ ಸ್ಮೃತಿ-ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮತ: ಒಂದೇ ಪಾಕದಿಂದ (ಒಮ್ಮೆ ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನದಿಂದ) ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರೇತಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಅರ್ಘ್ಯಪಾತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆ ಪ್ರೇತಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.

Verse 18

पितृपात्रेषु त्रिष्वेव त्रिधा तच्च परिक्षिपेत् । एवं पिंडं त्रिधा कृत्वा पितृपिंडेषु च त्रिषु

ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಮೂರು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಆ ಅರ್ಪಣವನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹಂಚಿ ಹಾಕಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಪಿಂಡವನ್ನೂ ಮೂರು ಭಾಗ ಮಾಡಿ ಮೂರು ಪಿತೃಪಿಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 19

ये समानेति मन्त्राभ्यां न स्यात्प्रेतस्ततः परम् । अवनेजनं ततः कृत्वा पितृपूर्वं यथाक्रमम्

“ಯೇ ಸಮಾನೆ…” ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಎರಡು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ಅದರ ನಂತರ ಅವನು ಪ್ರೇತನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬಳಿಕ ಅವನೇಜನ (ತೊಳೆಯುವ-ಶುದ್ಧಿ) ಮಾಡಿ, ಪಿತೃಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು.

Verse 20

गन्धधूपादिकं सर्वं पुनरेव प्रदापयेत् । पितृपूर्वं समुच्चार्य वर्जयेच्च चतुर्थकम्

ಗಂಧ, ಧೂಪ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪಿತೃಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ನಾಲ್ಕನೇ (ಭಾಗ/ಅರ್ಪಣ)ವನ್ನು ವಜ್ರಿಸಬೇಕು.

Verse 21

केचिच्चतुर्थं कुर्वंति प्रेतं च स्वपितुस्ततः । पितुः पूर्वं भवेच्छ्राद्धं परं नैतन्मतं मम

ಕೆಲವರು ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿ, ನಂತರ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯನ್ನೇ ಪ್ರೇತನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮತದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮೊದಲು ಬರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಲ್ಲ.

Verse 22

सपिण्डीकरणादूर्ध्वमेकोद्दिष्टं न कारयेत् । क्षयाहं च परित्यज्य शस्त्राहत चतुर्दशीम्

ಸಪಿಂಡೀಕರಣದ ನಂತರ ಏಕೋದ್ದಿಷ್ಟ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷಯಾಹ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಹತ-ಚತುರ್ದಶಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಕರ್ಮ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 23

यः सपिण्डीकृतं प्रेतं पृथक्पिण्डे नियोजयेत् । अकृतं तद्विजानीयात्पितृहा चोपजायते

ಸಪಿಂಡೀಕೃತ ಪ್ರೇತನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸುವವನು, ಆ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದಂತೆಯೇ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನಿಗೆ ಪಿತೃದ್ರೋಹ ಎಂಬ ಭಾರೀ ದೋಷ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 24

पिता यस्य तु निर्वृत्तो जीवते च पितामहः । पितुः स नाम संकीर्त्य कीर्तयेत्प्रपितामहम्

ಯಾರ ತಂದೆ ದಿವಂಗತನಾಗಿ, ಪಿತಾಮಹನು ಜೀವಂತನಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಮೊದಲು ತಂದೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ನಂತರ ಪ್ರಪಿತಾಮಹನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು.

Verse 25

पितामहस्तु प्रत्यक्षं भुक्त्वा गृह्णाति पिण्डकम् । पितामहक्षयाहे च पार्वणं श्राद्धमिष्यते

ಪಿತಾಮಹನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಪಿಂಡವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪಿತಾಮಹನ ಕ್ಷಯಾಹ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವಣ ಶ್ರಾದ್ಧ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 26

जनकं स्वं परित्यज्य कथंचिन्नास्य दीयते । तस्याकृतेन श्राद्धेन न स्वल्पं पितृतो भयम्

ಯಾವನು ತನ್ನ ಜನಕನನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಿ ಹೇಗಾದರೂ ಅವನಿಗೆ ಏನನ್ನೂ ಕೊಡದೆ ಬಿಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಮಾಡದೆ ಬಿಟ್ಟ ಶ್ರಾದ್ಧದಿಂದ ಪಿತೃಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಭಯವು ಅಲ್ಪವಲ್ಲ।

Verse 27

अमावास्यासु सर्वासु मृते पितरि पार्वणम् । नभस्यापरपक्षस्य मध्ये चैतदुदाहृतम्

ಪಿತೃ ಮರಣಾನಂತರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಪಾರ್ವಣ-ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ನಭಸ್ಯ (ಭಾದ್ರಪದ) ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 28

यावत्सपिंडता नैव न तावच्छ्राद्धमाचरेत्

ಸಪಿಂಡತಾ (ಸಪಿಂಡೀಕರಣ) ಆಗುವವರೆಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಆಚರಿಸಬಾರದು।

Verse 29

जनके मृत्युमापन्ने श्राद्धपक्षे समागते । पितामहादेः कर्तव्यं श्राद्धं यन्नैकपिंडता

ತಂದೆ ಮೃತನಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧಪಕ್ಷ ಬಂದಾಗ, ಪಿತಾಮಹಾದಿ ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಆಗ ಇನ್ನೂ ಏಕಪಿಂಡತಾ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿಲ್ಲ।

Verse 225

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सपिंडीकरणविधिवर्णनंनाम पञ्चविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಷಷ್ಠ ನಾಗರಖಂಡದ ಹಾಟಕೇಶ್ವರಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಸಪಿಂಡೀಕರಣವಿಧಿವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ೨೨೫ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।