Adhyaya 179

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति पुष्करत्रितयं शुभम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वपातकनाशनम्

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಅಲ್ಲಿ ಹಾಟಕೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಶುಭವಾದ ಪುಷ್ಕರತ್ರಯವಿದೆ; ಅದು ಸರ್ವ ಪಾತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ।

Verse 2

यस्मिन्दृष्टेऽथवा स्पृष्टे कीर्तिते वा द्विजोत्तमाः । पातकं नाशमायाति भास्करेण तमो यथा

ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ! ಇದನ್ನು ನೋಡಿದರೂ, ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೂ, ಕೀರ್ತಿಸಿದರೂ ಪಾತಕ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ—ಭಾಸ್ಕರನಿಂದ ತಮಸ್ಸು ನಾಶವಾಗುವಂತೆ।

Verse 3

पुनंति सर्वतीर्थानि स्नानाद्दानादसंशयम् । पुष्करालोकनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते

ಸರ್ವ ತೀರ್ಥಗಳು ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ದಾನದಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಪುಷ್ಕರದ ಕೇವಲ ದರ್ಶನವೇ ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । श्रूयते पुष्करंनाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । ब्रह्मणा निर्मितं तत्र यच्च योजनमात्रकम्

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—‘ಪುಷ್ಕರ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವು ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವೆಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ; ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಒಂದು ಯೋಜನಮಾತ್ರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 5

उत्तरे चन्द्रभागाया नद्या यावत्सरस्वती । दक्षिणे करतोयायाः सीमेयं पुष्करत्रये

ಪುಷ್ಕರತ್ರಯದ ಸೀಮೆ—ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ನದಿಯಿಂದ ಸರಸ್ವತೀವರೆಗೆ; ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕರತೋಯಾ ನದಿವರೆಗೆ—ಇದೇ ಅದರ ಪವಿತ್ರ ಮಿತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 6

अस्माकं तु पुरा सूत त्वयोक्तं वियति स्थितम् । एतन्नः कौतुकं सूत तत्कथं हाटकेश्वरे । तत्र क्षेत्रे समायातं तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि

ಹೇ ಸೂತ! ಹಿಂದೆ ನೀವು ಅದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದೀರಿ. ಹೇ ಸೂತ! ನಮ್ಮ ಕುತೂಹಲವೇ ಇದು—ಅದು ಹಾಟಕೇಶ್ವರನ ಆ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿತು? ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ನಮಗೆ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಬೇಕು.

Verse 7

सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । तस्मिन्क्षेत्रे द्विजश्रेष्ठास्तच्छृणुध्वं समाहिताः

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಮಹಾಭಾಗರೇ! ನೀವು ಹೇಳಿದುದು ಸತ್ಯವೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಆ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಷಯವನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.

Verse 8

सर्वतो विस्तराद्वच्मि नमस्कृत्य स्वयं भुवम्

ಸ್ವಯಂಭೂ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನಾನು ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ವಿವರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 9

ब्रह्मलोके निवसतो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । देवर्षिर्नारदः प्राप्तो भ्रांत्वा लोकत्रयं मुनिः

ಅವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಲೋಕತ್ರಯವನ್ನು ಸಂಚರಿಸಿ ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದ ಮುನಿಯು ಅಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದನು.

Verse 10

स नत्वा शिरसा पादावुपविष्टस्त दग्रतः

ಅವನು (ಬ್ರಹ್ಮನ) ಪಾದಗಳಿಗೆ ಶಿರಸಾ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನಂತರ ಅವರ ಮುಂದೆಯೇ ಕುಳಿತುಕೊಂಡನು.

Verse 11

ब्रह्मोवाच । कस्माद्वत्स चिराद्दृष्टः कुतः प्राप्तोऽधुना भवान् । क्व भ्रांतस्त्वं समाचक्ष्व ब्रूहि वत्सात्र कारणम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ವತ್ಸ, ಇಷ್ಟು ಕಾಲದ ನಂತರ ಇಂದು ನೀನು ಏಕೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡೆ? ಈಗ ನೀನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೆ? ಎಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಅಲೆದಿದ್ದೆ? ಪ್ರಿಯ ವತ್ಸ, ಇಲ್ಲಿ ಕಾರಣವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳು।

Verse 12

नारद उवाच । मर्त्यलोकाद्विभो प्राप्तः सांप्रतं च त्वरान्वितः । तव पादप्रपूजार्थं सत्येनात्मानमालभे

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಭೋ, ನಾನು ಈಗಷ್ಟೇ ಮর্ত್ಯಲೋಕದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ; ತ್ವರೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದ್ದೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಪಾದಪೂಜಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ಸತ್ಯದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ನನ್ನನ್ನೇ ನಿಮಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । किंवदन्तीं ममाचक्ष्व मर्त्यलोकसमुद्भवाम् । कीदृशाः पार्थिवास्तत्र कीदृशा द्विजसत्तमाः । कीदृशा व्यवहाराश्च वर्तन्ते तत्र सांप्रतम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಮর্ত್ಯಲೋಕದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು. ಅಲ್ಲಿ ರಾಜರು ಹೇಗಿದ್ದಾರೆ? ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು ಹೇಗಿದ್ದಾರೆ? ಹಾಗೆಯೇ ಈಗ ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಆಚಾರಗಳು ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ?

Verse 14

नारद उवाच । मर्त्यलोके कलिर्जातः सांप्रतं सुरसत्तम

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಸೂರಸತ್ತಮ, ಈಗ ಮর্ত್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯು ಉದಯಿಸಿದ್ದಾನೆ।

Verse 15

राजानः सत्पथं त्यक्त्वा तथा लोभपरायणाः । पीडयंति च लोकांश्च अर्थहेतोः सुनिर्घृणाः

ರಾಜರು ಸತ್ಪಥವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಲೋಭಪರಾಯಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಧನಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಕರುಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಜನರನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 16

शौर्यभावपरित्यक्ताः परदारविमर्दकाः । पूजयन्ति न ते विप्रान्न देवान्न गुरूनपि

ಶೌರ್ಯಭಾವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪರಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ದೇವರನ್ನೂ ಅಲ್ಲ, ಗುರುಗಳನ್ನೂ ಅಲ್ಲ।

Verse 17

वेदविक्रय कर्तारो ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः । पापप्रतिग्रहासक्ताः सन्ध्याहीनाः सुनिर्घृणाः

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವೇದವನ್ನು ಮಾರುವವರಾಗಿ, ಶೌಚವಿಲ್ಲದವರಾಗಿ; ಪಾಪದಾನ ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತರಾಗಿ, ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆರಹಿತರಾಗಿ, ಕರುಣೆಯಿಲ್ಲದವರಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 18

कृषिकर्मरता नित्यं वैश्यवत्पशुपालकाः । वैश्याः सर्वे समुच्छेदं प्रयाता धरणीतले

ಯಾವರು ಸದಾ ಕೃಷಿಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ವೈಶ್ಯರಂತೆ ಮಾತ್ರ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವೈಶ್ಯವರ್ಗವೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಂತಾಗಿದೆ।

Verse 19

शूद्रा नित्यं धर्मकामाः शूद्राश्चैव तपस्विनः । लोकयात्राक्रियाः सर्वे प्रहसंति व्यपत्रपाः

ಶೂದ್ರರು ಸದಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಶೂದ್ರರೇ ತಪಸ್ವಿಗಳಾಗಿಯೂ ಆಗುತ್ತಾರೆ; ಸಮಾಜಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಲಜ್ಜೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹಾಸ್ಯಮಾಡುತ್ತಾರೆ।

Verse 20

यस्य चास्ति गृहे वित्तं तरुण्यश्च तथा स्त्रियः । तेनतेन समं सख्यं प्रकुर्वन्ति नरा भुवि

ಯಾರ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಧನ, ಯೌವನ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರು (ಭೋಗ್ಯವಾಗಿ) ಇರುವರೊ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಅವನೊಡನೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 21

विधवानां व्रतस्थानां सर्वेषां लिंगिनां तथा । हृदि स्थितो महान्कामो व्रतचर्याबहिःस्थिताः

ವ್ರತಪರಾಯಣ ವಿಧವೆಯರಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಲಿಂಗಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಕಾಮನೆ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ; ಅವರ ವ್ರತಾಚರಣೆ ಒಳಗಲ್ಲ, ಹೊರಗಷ್ಟೇ ಇರುತ್ತದೆ।

Verse 22

तीर्थानि विप्लवं यांतिपापलोकश्रितानि च । कलेभींतानि सर्वाणि प्रद्रवन्ति दिशो दश

ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಗಳು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ; ಪಾಪಜನಸಮೂಹಗಳು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಪೀಡಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಕಲಿ ಭಯದಿಂದ ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳು ದಶದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ।

Verse 23

अहं तत्र स्थितो यस्मात्कलिकाले पितामह

ಹೇ ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮಾ)! ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತೇನೆ।

Verse 24

कलिकाले विशेषेण स्वैरिण्यो ललितस्पृहाः । भर्त्रा विवदमानाश्च स्त्रियः कार्मणतत्पराः । वृथा व्रतानि कुर्वंति त्यक्त्वा ताः स्वपतेः कथाम्

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸ್ವೈರಿಣಿಯರಾಗಿ ಸುಖಭೋಗಗಳ ಆಸೆಪಡುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಭರ್ತನೊಂದಿಗೆ ವಾದಿಸಿ, ವಶೀಕರಣಾದಿ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಪತಿಯ प्रति ಪತಿವ್ರತಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 26

स्वर्गे वा मस्तके चैव पाताले चाथ पादयोः । सांप्रतं मर्त्यलोके च मया दृष्टमनेकशः

ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಾಗಲಿ, ಪಾತಾಳದಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಪಾದಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಾಗಲಿ—ಇದೀಗ ಮತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ—ನಾನು ಇದನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ, ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ।

Verse 27

श्वश्रूणां च वधूनां च तथा जनकपुत्रयोः । बांधवानां विशेषेण तथा च स्वामिभृत्ययोः

ಅತ್ತೆ–ಸೊಸೆಗಳ ನಡುವೆ, ತಂದೆ–ಮಗನ ನಡುವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಂಧುಬಾಂಧವರಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವಾಮಿ–ಭೃತ್ಯರಲ್ಲಿಯೂ ಪರಸ್ಪರ ಕಲಹವೂ ವೈರವೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ।

Verse 28

चौराणां पार्थिवानां च दम्पत्योश्च विशेषतः । स्वल्पोदकास्तथा मेघाः स्वल्पसस्या च मेदिनी

ಕಳ್ಳರಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜರಲ್ಲಿಯೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಂಪತಿಗಳ ನಡುವೆ, ಕಲಹವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮೋಡಗಳು ಅಲ್ಪವಾಗಿ ಮಳೆಯಿಡುತ್ತವೆ, ಭೂಮಿ ಅಲ್ಪ ಧಾನ್ಯವನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತದೆ।

Verse 29

कलिर्बलिष्ठः सुतरां वरदानेन ते कृतः । यदा मर्त्ये भवेद्युद्धं कंडूतिर्जायते हृदि

ನಿನ್ನ ವರದಾನದಿಂದ ಕಲಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಉಂಟಾದಾಗಲೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕಡುಕುರಿತಿಯಂತೆ ಅಶಾಂತ ಚಂಚಲತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ।

Verse 30

अहं मर्त्ये परिभ्रांतश्चिरात्तेन समागतः । भूयो यास्यामि तत्रैव कण्डूतिर्महतीस्थिता

ನಾನು ಮನುಷ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅಲೆದಾಡಿ ಈಗ ಅವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದೆ. ಆದರೂ ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಲಿಗೇ ಹೋಗುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನೊಳಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಕಂಡೂತಿ—ಅಶಾಂತಿ—ನೆಲೆಸಿದೆ।

Verse 31

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य पितामहः । पुष्करस्य कृते जातश्चिन्ताव्याकु लतेंद्रियः

ನಾರದನ ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪುಷ್ಕರದ ನಿಮಿತ್ತ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾದನು; ಅವನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕಳವಳದಿಂದ ಅಶಾಂತವಾದವು।

Verse 32

मर्त्ये च मामकं तीर्थं पुष्करंनाम विश्रुतम् । नाशं यास्यति तन्नूनं कलिकालपरिप्लुतम्

ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ‘ಪುಷ್ಕರ’ ತೀರ್ಥವು ಕಲಿಯುಗದಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು.

Verse 33

तस्मादन्यत्र नेष्यामि कलिर्यत्र न विद्यते । येन तत्र विमुंचामि निजं तीर्थं च पुष्करम्

ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅದನ್ನು ಕಲಿಯಿಲ್ಲದ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವೆನು; ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ‘ಪುಷ್ಕರ’ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವೆನು.

Verse 34

कलिकाले च संप्राप्ते सर्वप्राणिभयंकरे । तत्र प्रयांतु तीर्थानि सर्वा ण्येव विशेषतः

ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಭಯಂಕರವಾದ ಕಲಿಕಾಲ ಬಂದಾಗ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳು ಆ (ಕಲಿಯಿಲ್ಲದ) ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತೆರಳಲಿ.

Verse 35

गते कलौ प्रयास्यंति निजस्थानमसंशयम्

ಕಲಿ ಕಳೆದ ನಂತರ ಅವರು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಹೋಗುವರು.

Verse 36

एवं निश्चित्य मनसा हस्तस्थं कमलं ततः । प्रोवाच सादरं तच्च स्वयं ध्यात्वा पितामहः

ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸ್ವಯಂ ಧ್ಯಾನಮಾಡಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಮಲವನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಸಂಬೋಧಿಸಿದನು.

Verse 37

पत त्वं पद्म भूपृष्ठे कलिर्यत्र न विद्यते । येनानयामि तत्रैव पुष्करं तीर्थमात्मनः

ಹೇ ಪದ್ಮವೇ! ಕಲಿಯಿಲ್ಲದ ಭೂಪೃಷ್ಠದ ಮೇಲೆ ನೀನು ಬೀಳು; ಆ ಸಂಕೇತದಿಂದಲೇ ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪವಿತ್ರ ಪುಷ್ಕರತೀರ್ಥವನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವೆನು.

Verse 38

ततस्तत्प्रेषितं तेन पद्मं भ्रांत्वा महीतले । समस्ते पतितं क्षेत्रे हाटकेश्वरसंभवे

ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಕಳುಹಿಸಿದ ಆ ಪದ್ಮವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ ಕೊನೆಗೆ ಹಾಟಕೇಶ್ವರಸಂಬಂಧವಾದ ಆ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೀಳಿತು.

Verse 39

दृष्ट्वा वेदविदो विप्रान्स्वाध्यायनिरताञ्छुचीन् । तेषां यज्ञक्रियाभिश्च यज्ञोपांतैः समंततः

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ವೇದವಿದರಾದ, ಶುದ್ಧರಾದ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯನಿರತರಾದ ವಿಪ್ರರನ್ನು ಕಂಡನು; ಅವರ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಯಜ್ಞಕ್ರಿಯೆಗಳೂ ಯಜ್ಞೋಪಾಂಗ ಆಚರಣೆಗಳೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದವು.

Verse 40

यूपाद्यैः सर्वतो व्याप्ते सदिशे गगनांगणे । ऋग्यजुःसामघोषेण तथा चाथर्वजेन च

ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಆ ಗಗನಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಯೂಪಾದಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತುಂಬಿದ್ದವು; ಋಗ್-ಯಜುಃ-ಸಾಮ ಘೋಷಗಳೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಥರ್ವ ಜಪವೂ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 41

दिग्मण्डले तथा व्याप्ते नान्यः संश्रूयते ध्वनिः । तथा च तार्किकाणां च विवादेषु महत्सु च

ಈ ರೀತಿ ದಿಗ್ಮಂಡಲವೆಲ್ಲ ತುಂಬಿದಾಗ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸಲಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ತಾರ್ಕಿಕರ ನಡುವೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ವಾದವಿವಾದಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 42

वेदांतानां समस्तानां व्याख्याने बहुधा कृते । दृश्यन्ते मुनयो यत्र संस्थिता नियमेषु च

ಎಲ್ಲಾ ವೇದಾಂತಗಳ ವಿವರಣೆಗಳು ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ನಿಯಮ-ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದ ಮುನಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು।

Verse 43

एकाहारा निराहारा एकांतरकृताशनाः । त्रिरात्रोपोषिताश्चान्ये कृच्छ्रचांद्रायणे रताः

ಕೆಲವರು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಆಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಕೆಲವರು ನಿರಾಹಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಕೆಲವರು ಒಂದು ದಿನ ಬಿಡಿಸಿ ಒಂದು ದಿನ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳ ಉಪವಾಸವಿಟ್ಟು ಕೃಚ್ಛ್ರ-ಚಾಂದ್ರಾಯಣಾದಿ ಕಠಿನ ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು।

Verse 44

महापाराकिणश्चान्ये तथा मासोपवासिनः । अश्मकुट्टाशिनश्चान्ये दन्तोलूखलिकास्तथा

ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಮಹಾಪಾರಾಕ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಕೆಲವರು ತಿಂಗಳ ಉಪವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಕುಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದುದನ್ನೇ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು; ಮತ್ತ ಕೆಲವರು ‘ದಂತ-ಉಲೂಖಲ’ ತಪದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲಿನಿಂದಲೇ ಅರೆದು ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 45

शीर्णपर्णाशिनश्चैके फलाहारा महर्षयः । तद्दृष्ट्वा तादृशं क्षेत्रं संयुक्तं विविधैर्गुणैः

ಕೆಲವು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಒಣ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಕೆಲವರು ಫಲಾಹಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ನಾನಾವಿಧ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ (ಅದರ ಮಹಿಮೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು).

Verse 46

ततस्तत्पतितं तत्र पुण्यं ज्ञात्वा महीतले । यत्र स्थानेऽपतत्पूर्वं तस्मादुच्चलितं पुनः

ನಂತರ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಆ ಸ್ಥಳದ ಪುಣ್ಯತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅದು ಹಿಂದೆ ಇಳಿದಿದ್ದ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎದ್ದಿತು।

Verse 47

अन्यस्मिंश्च ततः स्थाने द्वितीये द्विजसत्तमाः । तस्मादपि तृतीये तु तृतीयं पंकजं हितम्

ನಂತರ, ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಅದು ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ—ಎರಡನೆಯ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸರಿಯಿತು; ಅಲ್ಲಿಂದ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಶುಭಪಂಕಜವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು।

Verse 48

ततो गर्तात्रयं जातं तेषु स्थानेषु च त्रिषु । गर्तासु च जल जातं स्वच्छं स्फटिकसंनिभम्

ಅನಂತರ ಆ ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗರ್ತಗಳು ಉಂಟಾದವು; ಆ ಗರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಉದ್ಭವಿಸಿತು—ಸ್ವಚ್ಛ, ನಿರ್ಮಲ, ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ।

Verse 49

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः स्वयमेव पितामहः । तत्र स्थाने द्विजश्रेष्ठा यज्ञकर्मप्रसिद्धये

ಈ ನಡುವೆ ಸ್ವಯಂ ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು, ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಯಜ್ಞಕರ್ಮದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ।

Verse 50

दृष्ट्वा समंततः क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । नानाविप्रैः समाकीर्णं वेदवेदांगपारगैः । तपस्विभिस्तथानेकैर्व्रतचर्यापरायणैः

ಹಾಟಕೇಶ್ವರವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ನೋಡಿ—ವೇದ-ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರಾದ ಅನೇಕ ವಿಪ್ರರಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದನ್ನೂ, ವ್ರತಚರ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಅನೇಕ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದನ್ನೂ ಕಂಡು—(ಬ್ರಹ್ಮನು ಮುದಿತನಾದನು)।

Verse 51

अहो क्षेत्रमहो क्षेत्रं पुण्यं रम्यं द्विजप्रियम् । तस्मायज्ञं करिष्यामि क्षेत्रेऽस्मिंश्च द्विजाश्रये

“ಅಹೋ! ಎಂಥ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ—ಅಹೋ! ಎಂಥ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ—ಪವಿತ್ರ, ರಮ್ಯ, ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಪ್ರಿಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ದ್ವಿಜಾಶ್ರಯವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ನಾನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವೆನು।”

Verse 52

आनयिष्यामि तच्चापि पुष्करत्रितयं शुभम् । गर्तास्वेतासु पुण्यासु ज्येष्ठं मध्यं कनीयकम्

ನಾನು ಈ ಪುಣ್ಯವಾದ ಶ್ವೇತ ಗರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಶುಭವಾದ ಪುಷ್ಕರತ್ರಯ—ಜ್ಯೇಷ್ಠ, ಮಧ್ಯ, ಕನಿಷ್ಠ—ಇವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ತಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುವೆನು।

Verse 53

कलिकाले च संप्राप्ते येन लोपं न गच्छति । स्वयं निश्चित्य मनसा चोपविश्य धरातले

ಕಲಿಯುಗವು ಬಂದಾಗ ಈ ಪವಿತ್ರ ಆಚರಣೆ ಲೋಪವಾಗದಿರಲಿ ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಾನೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಅವನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಧ್ಯಾನ-ಚಿಂತನೆಗೆ ತೊಡಗಿದನು।

Verse 54

ध्यात्वा च सुचिरं कालमानयामास तत्र च । पुष्करत्रितयं श्रेष्ठं ज्येष्ठमध्यकनीयकम्

ಅವನು ಬಹುಕಾಲ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುಷ್ಕರತ್ರಯ—ಜ್ಯೇಷ್ಠ, ಮಧ್ಯ, ಕನಿಷ್ಠ—ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ತಂದುಕೊಂಡು ಬಂದನು।

Verse 55

ततोऽब्रवीत्स हृष्टात्मा ह्येतद्धि पुष्कर त्रयम् । मया सम्यक्समानीतं कलिकालभयेन च

ನಂತರ ಹರ್ಷಿತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನು ಹೇಳಿದನು—ಕಲಿಯುಗದ ಭಯದಿಂದ ಈ ಪುಷ್ಕರತ್ರಯವನ್ನು ನಾನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ತಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೇನೆ।

Verse 56

येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रद्धया परया युताः । ते यास्यंति परां सिद्धिमक्षयां मत्प्रसादतः

ಇಲ್ಲಿ ಪರಮ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವರು ನನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಪರಮವಾದ, ಅಕ್ಷಯವಾದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವರು।

Verse 57

ये च श्राद्धं करिष्यंति कार्तिक्यां सुसमाहिताः । करिष्यंति गयाशीर्षे तेषां पुण्यं महत्तमम्

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಗಯಾಶೀರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವವರಿಗೆ ಪರಮ ಮಹತ್ತಮ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 58

तत्राद्यात्पुष्करात्पुण्यं लभिष्यंति शताधिकम् । मया यज्ञः कृतस्तत्र कार्तिक्यां पूर्वपुष्करे

ಅಲ್ಲಿನ ಆದ್ಯ ಪುಷ್ಕರದಿಂದ ಅವರು ನೂರರಷ್ಟು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವರು; ಏಕೆಂದರೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲೇ ನಾನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೆನು।

Verse 59

वैशाख्यां च करिष्यामि अत्राहं च द्वितीयके

ಮತ್ತು ವೈಶಾಖ ಮಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ—ದ್ವಿತೀಯ (ಪುಷ್ಕರ)ದಲ್ಲಿ—ಆ ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವೆನು।

Verse 60

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा ह्यादिदेश सदागतिम् । ममादेशाद्द्रुतं वायो समानय पुरंदरम्

ಇಂತೆ ಹೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸದಾ ವೇಗಗಾಮಿಯಾದ ವಾಯುವಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು—“ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ತಕ್ಷಣ ಪುರಂದರ (ಇಂದ್ರ)ನನ್ನು ಕರೆತರು।”

Verse 61

आदित्यैर्वसुभिः सार्धं रुद्रैश्चैव मरुद्गणैः । गंधर्वैर्लोकपालैश्च सिद्धैर्विद्याधरैस्तथा

ಆದಿತ್ಯರು ಮತ್ತು ವಸುಗಳೊಂದಿಗೆ, ರುದ್ರರು ಹಾಗೂ ಮರುದ್ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ; ಗಂಧರ್ವರು, ಲೋಕಪಾಲರು, ಹಾಗೆಯೇ ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಧರರೊಂದಿಗೆ (ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕರೆತರು)।

Verse 62

येन मे स्यात्सहायत्वं समस्ते यज्ञकर्मणि । तच्छ्रुत्वा सकलं वायुर्गत्वा शक्रनिवेशनम् । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं परमेष्ठिना

“ಸಮಸ್ತ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ.” ಎಂದು ಕೇಳಿದ ವಾಯು ಶಕ್ರನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಪರಮೇಷ್ಠಿ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ ತಿಳಿಸಿದನು।

Verse 63

सत्वरं प्रययौ तत्र सर्वैर्देवगणैः सह । प्रणिपत्य ततस्तं स ब्रह्माणं वाक्यमब्रवीत्

ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ದೇವಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತ್ವರೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿ; ನಂತರ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು।

Verse 64

आदेशो दीयतां देव ह्यहमाकारितस्त्वया । यदर्थं तत्करिष्यामि तस्माच्छीघ्रं निवेदय

ಹೇ ದೇವಾ! ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿರಿ; ನೀವು ನನನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನಾನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕಾದ ಉದ್ದೇಶವೇನು, ಅದನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿರಿ।

Verse 65

ब्रह्मोवाच । मया शक्रात्र चानीतं सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । कलिकालभयाच्चैव करिष्ये तदहं स्थिरम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಶಕ್ರಾ! ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಪ್ರದವಾದ ಪುಷ್ಕರತ್ರಯವನ್ನು ತಂದಿದ್ದೇನೆ; ಕಲಿಯುಗಭಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವೆನು।

Verse 66

अग्निष्टोमत्रयं कृत्वा वैशाख्यां च यथार्चितम् । संभारमाहरस्वाशु तदर्थं सर्वमेव हि

ಮೂರು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಯಾಗಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ವೈಶಾಖದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ—ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಭಾರವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತಂದುಕೊಡು।

Verse 67

ब्राह्मणांश्च तदर्हांश्च वेदवेदांगपारगान् । तच्छ्रुत्वा विनयाच्छक्रस्तथेत्युक्त्वा त्वरान्वितः । संभारानानयामास तदर्हांश्च द्विजोत्तमान्

“ಆ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾದ, ವೇದ–ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಕರೆತನ್ನಿರಿ.” ಎಂದು ಕೇಳಿ ಶಕ್ರನು ವಿನಯದಿಂದ “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ತ್ವರೆಯಿಂದ ಯಜ್ಞಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನೂ ಅರ್ಹರಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರನ್ನೂ ತಂದನು।

Verse 68

ततश्चकार विधिवद्यज्ञं स प्रपितामहः । यथोक्तविधिना सर्वं तथा संपूर्णदक्षिणम्

ನಂತರ ಪ್ರಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು; ಎಲ್ಲವೂ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಾನದಂತೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡು ದಕ್ಷಿಣೆಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು।

Verse 179

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्करत्रयोत्पत्तिपूर्वकं यज्ञसमारंभार्थमुपकरणानयनब्राह्मणामन्त्रणादि प्रकारकथनंनामैकोनाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಷಷ್ಠ ನಾಗರಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಹಾಟಕೇಶ್ವರಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಪುಷ್ಕರತ್ರಯೋತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಯಜ್ಞಾರಂಭಾರ್ಥ ಉಪಕರಣಾನಯನ ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಮಂತ್ರಣಾದಿ ವಿಧಾನಗಳ ವರ್ಣನೆ’ ಎಂಬ 179ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।