Adhyaya 168

Verse 1

सूत उवाच । एवं राज्यं परित्यज्य विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः । हिमवन्तं नगं प्राप्य तपश्चक्रे सुदारुणम्

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಹೀಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಠೋರವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.

Verse 2

वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते सलिलाशयः । पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे स्थितो वर्षशतत्रयम्

ಮಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಶಯನ, ಹಿಮಂತದಲ್ಲಿ ಜಲದಲ್ಲಿ ವಾಸ, ಗ್ರೀಷ್ಮದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಗ್ನಿ ಸಾಧನೆ—ಹೀಗೆ ಅವನು ಮೂರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಚಲವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 3

फलमूलकृताहारस्ततो वर्षशतत्रयम् । ध्यायमानः परं ब्रह्म स्थितो ब्राह्मणसत्तमाः । शीर्णपर्णाशनः पश्चात्तावत्कालं व्यवस्थितः

ನಂತರ ಫಲಮೂಲಾಹಾರದಿಂದ ಮೂರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇದ್ದನು; ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸತ್ತಮನು ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದನು. ಬಳಿಕ ಒಣಗಿ ಬಿದ್ದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅಷ್ಟೇ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದನು.

Verse 5

ततश्चैव जलाहारस्तावन्मात्रं व्यवस्थितः । कालं स वायुभक्षश्च ततश्चैवायुतं समाः सूत उवाच । अथ दृष्ट्वा तपःशक्तिं तस्य तां त्रिदशाधिपः । पातायष्यति मां नूनमेष स्थानान्नृपोत्तमः

ಅನಂತರ ಅವನು ಅಷ್ಟೇ ಕಾಲ ಕೇವಲ ಜಲಾಹಾರದಿಂದಲೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು; ಬಳಿಕ ವಾಯುಭಕ್ಷನಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ದಶಸಹಸ್ರ ವರ್ಷಗಳು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನ ಮಹತ್ತಾದ ತಪಃಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವಾಧಿಪತಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, “ಈ ನೃಪೋತ್ತಮನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಪಾತಮಾಡುವನು” ಎಂದುಕೊಂಡನು.

Verse 6

ततः प्रोवाच संगत्य साम्ना परमवल्गुना । विश्वामित्रं नृपश्रेष्ठं भयेन महताऽन्वितः

ನಂತರ ಅವನು ಮಹಾಭಯದಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ಮೃದು ಹಾಗೂ ಸಾಮೋಪಾಯಯುಕ್ತ ವಚನಗಳಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಿ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 7

इंद्र उवाच । विश्वामित्र प्रतुष्टोऽस्मि तपसानेन पार्थिव । वरं वरय भद्रं ते यदभीष्टं हृदिस्थितम्

ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಹೇ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಈ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಪರಮ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ವರವಾಗಿ ಬೇಡು.

Verse 9

विश्वामित्र उवाच । ब्राह्मण्यं देहि मे शक्र यदि तुष्टोऽसि सांप्रतम् । तदर्थं तपसश्चर्यां जानीहि त्वं पुरंदर

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಶಕ್ರ, ಈಗ ನೀನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು. ಹೇ ಪುರಂದರ, ಇದೇ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ತಿಳಿ.

Verse 10

विश्वामित्र उवाच । न ब्राह्मण्यात्परं किंचित्प्रार्थयामि सुरेश्वर

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಸುರೇಶ್ವರ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮೀರಿದುದನ್ನು ನಾನು ಏನನ್ನೂ ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 11

अपि त्रैलोक्यराज्यं ते वस्तुष्वन्येषु का कथा । तस्माद्गच्छ सुरश्रेष्ठ स्वराज्यं परिपालय

ನನಗೆ ತ್ರಿಲೋಕಾಧಿಪತ್ಯವೂ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ; ಇನ್ನಿತರ ವಿಷಯಗಳ ಮಾತೇನು? ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠ, ನೀನು ಹೋಗಿ ನಿನ್ನ ಸ್ವರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸು।

Verse 12

परित्यक्ष्याम्यहं देहं यास्ये वाऽहं द्विजन्मताम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवराजो दिवं गतः

ನಾನು ಈ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು, ಇಲ್ಲವೇ ದ್ವಿಜತ್ವ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವ)ವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನು. ಅವನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವರಾಜನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

Verse 13

तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा सर्वदेवसमावृतः । विश्वामित्रोऽपि तद्रूपं चकार दुश्चरं तपः

ಅವನ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಎಲ್ಲಾ ದೇವರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಶ್ಚರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದನು.

Verse 14

अथ वर्षसहस्रे तु व्यतिक्रान्ते द्विजोत्तमाः । अन्यस्मिन्वायुभक्षस्य विश्वामित्रस्य भूपतेः

ನಂತರ, ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ, ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಾಗ—ಮತ್ತೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ—ಕೇವಲ ವಾಯುವನ್ನೇ ಆಹಾರವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾಜ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ…

Verse 15

आजगाम स्वयं ब्रह्मा पुण्यैर्देवर्षिभिः सह । अब्रवीत्तं महीपालं तपसा दग्धकिल्बिषम्

ಆಗ ಸ್ವಯಂ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪುಣ್ಯ ದೇವರ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದು, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಾಪಗಳು ದಗ್ಧವಾದ ಆ ರಾಜನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 16

श्रीब्रह्मोवाच । विश्वामित्र प्रतुष्टोऽस्मि तपसानेन सत्तम । वरं वरय भद्रं ते प्रदास्याम्यपि दुर्लभम्

ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಸತ್ತಮ! ನಿನ್ನ ಈ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಪರಮ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ವರವನ್ನು ಬೇಡು; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ದುರ್ಲಭವಾದುದನ್ನೂ ನಾನು ನೀಡುವೆನು।

Verse 17

विश्वामित्र उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । ब्राह्मण्यं देहि मे देव नान्यदिष्टतमं महत्

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವಾ! ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ನನಗೆ ವರ ನೀಡಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ, ನನಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯವೂ ಮಹತ್ತರವೂ ಇನ್ನೇನೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 19

यन्न जातं धरापृष्ठे न भविष्यति कर्हिचित्

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಜನಿಸದದ್ದು, ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಉಂಟಾಗದದ್ದು—ಅದೇ ನನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟ, ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಳಭ ಪರಮ ವರ।

Verse 20

विश्वामित्र उवाच । गच्छ त्वं देवदेवेश ब्रह्मलोकमनुत्तमम् । अहं त्यक्ष्यामि वा प्राणान्संप्राप्स्ये वा द्विजन्मताम्

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವದೇವೇಶ! ನೀನು ಅನುತ್ತಮ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗು. ನಾನು ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು, ಇಲ್ಲವೇ ದ್ವಿಜತ್ವವನ್ನು (ದ್ವಿಜನ್ಮತಾಂ) ಪಡೆಯುವೆನು।

Verse 21

अथ देवर्षिमध्यस्थ ऋचीको वाक्यमब्रवीत् । अस्य जन्मकृते देव ब्राह्म्यैर्मंत्रैर्मया चरुः

ಆಮೇಲೆ ದೇವರ್ಷಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಋಚೀಕನು ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವಾ! ಅವನ ಜನ್ಮಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಚರು (ಯಜ್ಞಾಹುತಿ) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ।

Verse 22

अभितो ब्रह्मसर्वस्वं तत्र सयोजितं मया । तेनैव क्षत्रजन्माऽयं ब्राह्मणश्चतुरानन

ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವದ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದೆನು. ಅದೇ ಕರ್ಮದಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯಜನ್ಮನಾದರೂ ಇವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾದನು, ಹೇ ಚತುರಾನನ (ಬ್ರಹ್ಮಾ)।

Verse 23

ब्रह्मर्षिकीर्तयस्वैनं तस्मात्त्वं प्रपितामह । राज्यस्थोऽपि द्विजार्हाणि सत्कृत्यान्य करोदसौ

ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಪ್ರಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮಾ), ಇವನನ್ನು ‘ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸು. ರಾಜ್ಯಸ್ಥನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸತ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಪೂಜ್ಯಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

Verse 24

ब्राह्ममन्त्रप्रभावेन तस्माद्ब्रह्मर्षिमाह्वय । येन कीर्तामहे सर्वे विश्वामित्रं द्विजोत्तमम्

ಬ್ರಹ್ಮಮಂತ್ರಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆದ್ದರಿಂದ ಇವನನ್ನು ‘ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ’ ಎಂದು ಆಹ್ವಾನಿಸು. ಇವನಿಂದಲೇ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತೇವೆ.

Verse 25

अथ ब्रह्मा चिरं ध्यात्वा ब्राह्म्यै र्मंत्रैश्च तेजसा । समुत्पन्नं ततः प्राह ब्राह्मणस्त्वं मया कृतः

ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮಂತ್ರಗಳ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಹೇಳಿದನು—‘ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆನು.’

Verse 26

त्यजेदं दुष्करं घोरं तपो मद्वचनाद्द्रुतम् । स यदा ब्रह्मणा प्रोक्तो ब्रह्मर्षि स्त्वमसंशयम्

‘ನನ್ನ ವಚನದಿಂದ ಈ ದುಷ್ಕರ ಹಾಗೂ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ತಕ್ಷಣ ತ್ಯಜಿಸು.’ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ—‘ನೀನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ’ ಎಂದಾಗ ಅವನ ಸ್ಥಾನ ನಿಶ್ಚಿತವಾಯಿತು.

Verse 27

ऋचीकाद्यैस्ततः सर्वैः प्रोक्तो देवर्षिभिस्तथा

ನಂತರ ಋಚೀಕಾದಿ ಎಲ್ಲರೂ ಹಾಗೂ ದೇವರ್ಷಿಗಳೂ ಸಹ ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಬೋಧಿಸಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದರು।

Verse 28

अथ तेषां मध्यगतो वसिष्ठो मुनिसत्तमः । सोऽब्रवीत्कोपसंयुक्तो नाहं वक्ष्यामि कर्हिचित्

ಆಮೇಲೆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸಿಷ್ಠನು ಅವರ ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಕೋಪದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಹೇಳಿದನು—“ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.”

Verse 29

ब्राह्मणं क्षत्रियाज्जातं जानन्नपि पितामह । ऋचीकस्य च दाक्षिण्यात्तथा त्वं वदसि प्रभो

ಹೇ ಪಿತಾಮಹ! ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವಂಶದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಋಚೀಕನ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಹೇ ಪ್ರಭೋ, ನೀವು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತೀರಿ।

Verse 30

प्रोच्यमानो ऽपि बहुधा वसिष्ठो मुनिसत्तमः । पितामहेन मुनिभिर्नारदाद्यैरनेकधा । जगामाथ परित्यज्य तान्सर्वान्द्विजसत्तमान्

ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ನಾರದಾದಿ ಮುನಿಗಳೂ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ಬೇಡಿಕೊಂಡರೂ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸಿಷ್ಠನು ಆ ಎಲ್ಲ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೊರಟುಹೋದನು।

Verse 31

स चागत्य मुनि श्रेष्ठो देशं चानर्तसंज्ञितम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे शंखतीर्थसमीपतः

ಆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನು ಬಂದು ಅನರ್ತವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ದೇಶಕ್ಕೆ, ಹಾಟಕೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಶಂಖತೀರ್ಥದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು।

Verse 32

यत्र ब्रह्मशिला पुण्या श्वेतद्वीपसमन्विता । सरस्वती स्थिता यत्र नदी पापहरा शुभा

ಎಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಶಿಲೆ ಶ್ವೇತದ್ವೀಪಸಂಬಂಧದಿಂದ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆಯೋ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ಪಾಪಹರಿಣಿ ಶುಭ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತದೆಯೋ।

Verse 33

तत्राश्रमपदं कृत्वा चकार विपुलं तपः । विश्वामित्रोऽपि सामर्षस्तद्वधार्थं समागतः

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಆಶ್ರಮಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅಪಾರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು; ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನೂ ಅವನ ವಧಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು.

Verse 34

तस्याश्रमस्य दूरे स याम्यां दिशि समाश्रितः । कृत्वाश्रमपदं तत्र तस्य च्छिद्राणि चिन्तयन्

ಆ ಆಶ್ರಮದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಅವನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದನು; ಅಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾದ ದುರ್ಬಲ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು (ಛಿದ್ರಗಳನ್ನು) ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 35

संस्थितः सुचिरं कालं न च पश्यति किंचन । अथाभिचारिकं तेन प्रारब्धं तस्य चोपरि

ಅವನು ಬಹುಕಾಲ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರೂ ಯಾವುದೂ ಅವಕಾಶ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ; ನಂತರ ಅವನ ಮೇಲೆ ಅಭಿಚಾರಕರ್ಮ (ವೈರಮಂತ್ರಪ್ರಯೋಗ)ವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 36

यदुक्तं सामविधिना सामवेदे वधात्मकम् । तस्य तैर्दारुणैर्मंत्रैर्जुह्वतो जातवेदसम्

ಸಾಮವೇದದ ಸಾಮವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಧಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು, ಆ ಭಯಂಕರ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅವನು ಜಾತವೇದಸಿನಲ್ಲಿ (ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ) ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.

Verse 37

निष्क्रांता दारुणा शक्तिर्मुक्तकेशी भयानका । वानरस्कंधमारूढा कुर्वाणा किल्किलाध्वनिम्

ಅಂದು ಭಯಂಕರವಾದ ದಾರುಣ ಶಕ್ತಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು—ಬಿಟ್ಟ ಕೂದಲಿನಿಂದ ಭೀತಿದಾಯಕವಾಗಿ; ವಾನರದ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಆರೂಢವಾಗಿ ಕಿಲ್ಕಿಲ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 38

नानायुधसमोपेता यमजिह्वा यथा परा । साब्रवीद्वद विप्रेंद्र किं ते कृत्यं करोम्यहम्

ಅವಳು ನಾನಾವಿಧ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಸಮುಪೇತಳಾಗಿ, ಯಮಜಿಹ್ವೆಯಂತೆ ದಾರುಣಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು—“ಓ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ, ಹೇಳಿರಿ; ನಿಮ್ಮ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಾನು ನೆರವೇರಿಸಲಿ?”

Verse 39

त्रैलोक्यमपि कृत्स्नं च संहरामि तवाज्ञया

ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು—“ನಿಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಬಲ್ಲೆ.”

Verse 40

विश्वामित्र उवाच । मम शत्रुर्मान्यो त्र वसिष्ठः कुमुनिः स्थितः । तं त्वं जहि द्रुतं गत्वा तदर्थं च मया कृता

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು—“ನನ್ನ ಮಾನ್ಯ ಶತ್ರು, ಆ ಮುನಿ ವಸಿಷ್ಠನು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ನೀನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸು; ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೇನೆ.”

Verse 41

एवमुक्ता तु सा तेन विश्वामित्रेण धीमता । वसिष्ठाश्रममुद्दिश्य प्रस्थिता चोत्तरामुखी

ಬುದ್ಧಿವಂತ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಅವಳು ಉತ್ತರಮುಖಿಯಾಗಿ ವಸಿಷ್ಠಾಶ್ರಮವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೊರಟಳು।

Verse 42

एतस्मिन्नेव काले तु वसिष्ठस्याश्रमे द्विजाः । दुर्निमित्तानि जातानि प्रभूतानि महांति च

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಓ ದ್ವಿಜರೇ, ವಸಿಷ್ಠರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅನೇಕವೂ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತಾದ ದುರ್ನಿಮಿತ್ತಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

Verse 43

पपात महती चोल्का निहत्य रविमण्डलम् । तथा रुधिरवृष्टिश्च अस्थिमिश्रा व्यजायत

ಒಂದು ಮಹಾ ಉಲ್ಕೆಯು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಡೆದಂತೆಯೇ ಬಿದ್ದುಬಿಟ್ಟಿತು; ನಂತರ ಎಲುಬುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತ ರಕ್ತವೃಷ್ಟಿಯೂ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 44

दीप्तां दिशं समासाद्य रुरोद च तथा शिवा । तां दृष्ट्वा सुमहोत्पातान्वसिष्ठो मुनिपुंगवः

ಜ್ವಲಿಸುವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಶಿವಾ (ದೇವಿ) ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದಳು; ಆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹೋತ್ಪಾತಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಮುನಿಪುಂಗವ ವಸಿಷ್ಠರು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡರು.

Verse 45

यावदालोकते रूपं ज्वालामालासमाकुलम् । ततः सम्यक्परिज्ञाय सर्वं दिव्येन चक्षुषा

ಜ್ವಾಲಾಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾದ ಆ ರೂಪವನ್ನು ಅವರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ದಿವ್ಯಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಅರಿತುಕೊಂಡರು.

Verse 46

विश्वामित्रप्रयुक्तेयं शक्तिर्मम वधाय च । कृत्या रूपा सुमंत्रैश्च सामवेदसमुद्भवैः

ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ನನ್ನ ವಧಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಸಾಮವೇದದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪ್ರಬಲ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಕೃತ್ಯಾ-ರೂಪವಿದು.

Verse 47

तिष्ठतिष्ठेति तेनोक्ता ततः सा निश्चलाभवत् । निजमंत्रैश्च सा तेन स्तंभिताथर्वणोद्भवैः

ಅವನು “ನಿಲ್ಲು, ನಿಲ್ಲು” ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಾಗ ಅವಳು ನಿಶ್ಚಲಳಾದಳು. ಬಳಿಕ ಅഥರ್ವವೇದೋದ್ಭವ ತನ್ನ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಸ್ಥಂಭಿಸಿ ನಿರೋಧಿಸಿದನು.

Verse 48

ततः स्त्रीरूपमादाय प्रोवाच मुनिपुंगवम् । सामवेदस्तु वेदानां प्राधान्येन व्यवस्थितः

ನಂತರ ಅವಳು ಸ್ತ್ರೀರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆ ಮುನಿಪುಂಗವನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು— “ವೇದಗಳಲ್ಲೆ ಸಾಮವೇದವೇ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದಿಂದ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.”

Verse 49

विधिना तेन संसृष्टा विश्वामित्रेण धीमता । मा कुरुत्वप्रमाणंतु प्रहारं सह मे मुने । रक्षयिष्यामि ते । प्राणान्स्वल्पस्पर्शेन ते मुने

“ನಾನು ಆ ಧೀಮಾನ್ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವಳು. ಹೇ ಮುನೇ, ನಿನ್ನ ಬಲದ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಬೇಡ. ಹೇ ಮುನೇ, ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದಲೇ ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ನಾನು ರಕ್ಷಿಸುವೆ.”

Verse 50

वसिष्ठ उवाच । यद्येवं कुरु मे स्पर्शं न मर्म स्पर्शनं शुभे । मया चाथर्वणा मंत्राः संहृताः कृपया तव

ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದನು— “ಹೀಗಾದರೆ, ಹೇ ಶುಭೇ, ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸು; ಆದರೆ ನನ್ನ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಡ. ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯಿಂದ ನಾನು ನನ್ನ ಅಥರ್ವಣ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಸಂಹರಿಸಿದ್ದೇನೆ.”

Verse 51

ततः सा दारुणा शक्तिर्विश्वामित्रप्रयोजिता । तस्यांगदेशं स्पृष्ट्वाथ निपपात धरातले

ನಂತರ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಂದ ಪ್ರಯೋಜಿತವಾದ ಆ ದಾರುಣ ಶಕ್ತಿ ಅವನ ದೇಹದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿತು.

Verse 52

ततस्तुष्टो वसिष्ठस्तु तामाह मधुरं वचः । अद्यप्रभृति ते पूजां करिष्यंति समाहिताः । जनाः सर्वे महाभागे भक्त्या परमया युताः

ಆಗ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ವಸಿಷ್ಠನು ಅವಳಿಗೆ ಮಧುರ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತೀ! ಇಂದಿನಿಂದ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತರಾಗಿ ಪರಮಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಎಲ್ಲ ಜನರು ನಿನ್ನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವರು.”

Verse 53

चैत्रमासे सिते पक्षे अष्टमीदिवसे स्थिते । ये ते पूजां करिष्यंति श्रद्धया परया युताः

ಚೈತ್ರಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮೀ ದಿನದಲ್ಲಿ, ಪರಮ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿ ಯಾರು ನಿನ್ನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುವರೋ—

Verse 54

ते सर्वे वत्सरंयावद्भवि ष्यंति निरामयाः । तस्मादत्रैव स्थातव्यं सदैव मम वाक्यतः

ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದು ವರ್ಷವರೆಗೆ ನಿರಾಮಯರಾಗಿರುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ವಾಕ್ಯದಂತೆ ನೀನು ಸದಾ ಇಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಬೇಕು.

Verse 55

सूत उवाच । एवमुक्ता च सा तेन वसिष्ठेन महात्मना । स्थिता तत्रैव सा देवी तस्य वाक्येन तत्क्षणात्

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾತ್ಮ ವಸಿಷ್ಠನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಅವನ ವಾಕ್ಯಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದೇವಿಯು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿದಳು.

Verse 56

प्राप्नोति परमां पूजां विशेषान्नागरैः कृताम् । धारानामेति विख्याता भक्तलोकसुख प्रदा

ಅವಳು ಪರಮ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಾಗರರಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟುದನ್ನು. ‘ಧಾರಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿ, ಭಕ್ತಲೋಕಕ್ಕೆ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವವಳು.

Verse 168

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धारोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनामाष्ट षष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಷಷ್ಠ ನಾಗರಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಹಾಟಕೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಧಾರೋತ್ಪತ್ತಿ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ-ವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ನೂರ ಅರವತ್ತೆಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।

Verse 189

ब्रह्मोवाच । क्षत्रियेण प्रजातस्य द्विजत्वं जायते कथम् । श्रुतिस्मृतिविरुद्धं हि किमेवं वदसीप्सितम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಂದ ಜನಿಸಿದವನಿಗೆ ದ್ವಿಜತ್ವ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ? ಇದು ಶ್ರುತಿ-ಸ್ಮೃತಿಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧವೇ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನೀನು ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ಏಕೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತೀ?