Adhyaya 118

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यत्त्वया सूतज प्रोक्तं तक्षकः संभविष्यति । सौराष्ट्रविषये राजा रैवताख्यो महाबलः

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಸೂತಪುತ್ರನೇ! ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ ತಕ್ಷಕನು ಉದ್ಭವಿಸುವನು; ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರೈವತನೆಂಬ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ರಾಜನು ಇರುವುನು.

Verse 2

तथा तस्य प्रिया भार्यो नाम्ना क्षेमंकरीति या । आनर्ताधिपतेर्हर्म्ये संभविष्यति भामिनी

ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ—ಕ್ಷೇಮಂಕರೀ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ—ಆನರ್ತಾಧಿಪತಿಯ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂತಿಮಯಿಯಾದ ಭಾಮಿನಿಯಾಗಿ ಜನ್ಮಿಸುವಳು.

Verse 3

ताभ्यां सर्वं समाचक्ष्व वृत्तांतं सूतनंदन । अत्र नः कौतुकं जातं विचित्रं जल्पतस्तव

ಹೇ ಸೂತನಂದನ! ಆ ಇಬ್ಬರ ಕುರಿತು ಸಮಸ್ತ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಮಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸು. ನಿನ್ನ ವಿಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಅದ್ಭುತ ವಚನಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕುತೂಹಲ ಉದಯಿಸಿದೆ.

Verse 4

केदारश्च श्रुतोऽस्माभिः सूतपुत्र हिमाचले । स कथं तत्र संजातः सर्वं विस्तरतो वद

ಹೇ ಸೂತಪುತ್ರ! ಹಿಮಾಚಲದಲ್ಲಿ ಕೇದಾರನ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾದನು? ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು.

Verse 5

दिने त्रयोदशे प्राप्ते नाम तस्या यथोचितम् । विहितं भूभुजा तेन विप्राणां पुरतो द्विजाः

ಹದಿಮೂರನೇ ದಿನ ಬಂದಾಗ, ರಾಜನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅವಳ ನಾಮಕರಣ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು, ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ.

Verse 6

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि सर्वं ब्राह्मणसत्तमाः । यथा मया श्रुतं पूर्वं निजतातमुखाद्द्विजाः

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸತ್ತಮರೇ! ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಾನು ಹಿಂದೆ ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಮುಖದಿಂದ ಕೇಳಿದಂತೆಯೇ, ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ.

Verse 7

आनर्त्ताधिपतेश्चापि संजाता तनया गृहे । तस्याश्चापि सुविख्यातं नाम जातं धरातले

ಆನರ್ತಾಧಿಪತಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುತ್ರಿ ಜನ್ಮವಾಯಿತು; ಅವಳ ಹೆಸರು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಹುಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

Verse 8

क्षेमंकरीति विप्रेन्द्राः कर्मणा प्रकटीकृतम् । आनर्ताधिपतिः पूर्वमासीद्राजा प्रभंजनः

‘ಕ್ಷೇಮಂಕರೀ’ ಎಂದು, ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಅವಳ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೇ ಆ ಹೆಸರು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಆನರ್ತದ ಅಧಿಪತಿ ಪ್ರಭಂಜನನೆಂಬ ರಾಜನು ಇದ್ದನು.

Verse 9

तस्य वैरं समुत्पन्नं बहुभिः सह भूमिपैः । ततो निर्वास्यते देशो नीयते पशवो बलात् । शत्रुभिर्जायते युद्धं दिवा नक्तं द्विजोत्तमाः

ಅವನಿಗೆ ಅನೇಕ ಭೂಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವೈರ ಉಂಟಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವನ ದೇಶವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು, ಪಶುಗಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು, ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ.

Verse 10

ततः कतिपयाहस्य तस्य भार्या प्रियंवदा । ऋतुस्नाता दधाराथ गर्भं पुण्यं निजोदरे

ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪ್ರಿಯಂವದಾ ಋತುಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಉದರದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯಮಯ ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು.

Verse 12

यतः प्रभृति तस्याः स गर्भोऽभूदुदराश्रयः । ततः प्रभृति राष्ट्रस्य क्षेमं जातं तथा पुरे । एके संख्ये जिता स्तेन शत्रवोऽपि सुदुर्जयाः । निहताश्च तथैवान्ये मित्रभावं समाश्रिताः

ಆ ಗರ್ಭವು ಅವಳ ಉದರದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ನಗರಕ್ಕೂ ಕ್ಷೇಮ-ಕಲ್ಯಾಣ ಉಂಟಾಯಿತು. ಕೆಲ ಶತ್ರುಗಳು—ಅತಿದುರ್ಜಯರಾದರೂ—ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು; ಕೆಲವರು ಹತರಾದರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಮಿತ್ರಭಾವವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು.

Verse 18

ततस्तां यौवनोपेतां रैवताय महीपतिः । ददौ सौराष्ट्रनाथाय काले वैवाहिके शुभे

ನಂತರ ಅವಳು ಯೌವನವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ, ರಾಜನು ಶುಭ ವಿವಾಹಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಸೌರಾಷ್ಟ್ರನಾಥ ರೈವತನಿಗೆ ನೀಡಿದನು.

Verse 20

या तूढा रामरूपेण नागराजेन धीमता । पुत्रपौत्रवती जाता सौभाग्यमदगर्विता

ರಾಮರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಧೀಮಂತ ನಾಗರಾಜನಿಂದ ವಿವಾಹಿತಳಾದ ಆಕೆ, ಪುತ್ರಪೌತ್ರವತಿಯಾಗಿ ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಮದದಿಂದ ಗರ್ವಿತಳಾದಳು.

Verse 21

न च ताभ्यां सुतो जातः कथंचिदपि वंशजः । वयसोंऽतेऽपि विप्रेंद्रास्ततो दुःखं व्यजायत

ಆದರೆ ಆ ಇಬ್ಬರಿಂದ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ವಂಶಜನಾದ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಓ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ, ಜೀವನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅದರಿಂದ ದುಃಖವು ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 22

अथ तौ मंत्रिवर्गस्य राज्यं सर्वमशेषतः । अर्पयित्वा तु पुत्रार्थं तपोऽर्थमिह चागतौ

ನಂತರ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಏನೂ ಉಳಿಸದೆ ಸಚಿವವರ್ಗಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಪುತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿನ ನಿಮಿತ್ತ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದರು.

Verse 23

ततः स्वमाश्रमं गत्वा स्थितौ तत्र समाहितौ । देवीं कात्यायनीं स्थाप्य तदाराधनतत्परौ

ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಏಕಾಗ್ರಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ದೇವಿ ಕಾತ್ಯಾಯನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಅವಳ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ತತ್ಪರರಾದರು.

Verse 24

यया विनिहतो रौद्रो महिषाख्यो महासुरः । कौमारव्रतधारिण्या तस्मिन्विन्ध्ये महाचले

ಕೌಮಾರವ್ರತವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆ ಮಹಾವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ‘ಮಹಿಷ’ ಎಂಬ ಕ್ರೂರ ಮಹಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವಳೇ—ಆ ದೇವಿಯನ್ನೇ ಅವರು ಆರಾಧಿಸಿದರು.

Verse 25

ततस्ताभ्यां ददौ तुष्टा सा पुत्रं वंशवर्धनम् । नाम्ना क्षेमजितं ख्यातं परपक्षक्षया वहम्

ಆಮೇಲೆ ದೇವಿ ಅವರಿಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತಳಾಗಿ ವಂಶವರ್ಧಕನಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದಳು. ಅವನು ‘ಕ್ಷೇಮಜಿತ್’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾಗಿ ಶತ್ರುಪಕ್ಷನಾಶಕನಾದನು।

Verse 26

ततः स्वं राज्यमासाद्य भूयोऽपि स महीपतिः । स्वपुत्रं वर्धयामास हर्षेण महतान्वितः

ನಂತರ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು ಆ ಭೂಪತಿ ಮಹಾ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿದನು।

Verse 27

यदा स यौवनोपेतः सञ्जातः क्षेमजित्सुतः । तं च राज्ये नियोज्याऽथ स्वस्थानं स पुनर्ययौ

ಕ್ಷೇಮಜಿತನ ಪುತ್ರನು ಯೌವನವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ, ಅವನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಿ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು।

Verse 28

हाटकेश्वरजं क्षेत्रं तदेतद्द्विजसत्तमाः । भार्यया सहितस्त्यक्त्वा शेषमन्यं परिच्छदम्

ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ಇದು ಹಾಟಕೇಶ್ವರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅದೇ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಅವನು ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಪರಿಕರಗಳನ್ನೂ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದನು।

Verse 29

तत्र संस्थापयामास लिंगं देवस्य शूलिनः । प्रासादं च मनोहारि ततश्चक्रे समाहितः

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ದೇವ ಶಿವನ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು. ನಂತರ ಸಮಾಧಾನಚಿತ್ತದಿಂದ ಮನೋಹರವಾದ ಪ್ರಾಸಾದ (ಆಲಯ)ವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು।

Verse 30

रैवतेश्वरमित्युक्तं सर्वपातक नाशनम् । दर्शनादेव सर्वेषां देहिनां द्विजसत्तमाः

ಇದು ‘ರೈವತೇಶ್ವರ’ವೆಂದು ಖ್ಯಾತ, ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶಕ. ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ, ಇದರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಿಗಳ ದೋಷಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 31

या पूर्वं स्थापिता दुर्गा तस्मिन्क्षेत्रे महीभुजा । तस्याः क्षेमंकरी चक्रे प्रासादं श्रद्ध यान्विता

ಆ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ರಾಜನು ದೇವಿ ದುರ್ಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ್ದನು. ನಂತರ ಶ್ರದ್ಧಾ-ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಸಾದ (ಆಲಯ) ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅವಳನ್ನು ‘ಕ್ಷೇಮಂಕರಿ’—ಕ್ಷೇಮ-ರಕ್ಷೆ ನೀಡುವವಳು—ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

Verse 32

सापि क्षेमंकरीनाम ततः प्रभृति कीर्त्यते । कात्यायन्यपि या प्रोक्ता महिषासुरमर्दिनी

ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಆ ದೇವಿ ‘ಕ್ಷೇಮಂಕರಿ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳೇ ‘ಕಾತ್ಯಾಯನಿ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ—ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ಧಿನಿ.

Verse 33

यस्तां चैत्रसिते पक्षे संप श्येदष्टमीदिने । तस्याभीष्टा भवेत्सिद्धिः सर्वदैव द्विजोत्तमाः

ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ, ಚೈತ್ರಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿದಿನ ಅವಳನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವವನಿಗೆ ಅಭೀಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 34

एतद्वः सर्वमाख्यातं रैवतेश्वरवर्णनम् । क्षेमंकर्याः प्रभावं च सर्वपातकनाशनम्

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಾನು ನಿಮಗೆ ರೈವತೇಶ್ವರನ ಸಂಪೂರ್ಣ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಕ್ಷೇಮಂಕರಿ ದೇವಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದೆನು; ಅದರಿಂದ ಸರ್ವಪಾತಕಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 118

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये क्षेमंकरीरैवतेश्वरोत्पत्तितीर्थ माहात्म्यवर्णननामाष्टादशोत्तरशततमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀ ಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಆರನೆಯ ಗ್ರಂಥವಾದ ನಾಗರಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಹಾಟಕೇಶ್ವರ-ಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಕ್ಷೇಮಂಕರೀ ಮತ್ತು ರೈವತೇಶ್ವರರ ಉತ್ಪತ್ತಿ-ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ವರ್ಣನೆ’ ಎಂಬ ನೂರ ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।