Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 62

Devanagari script

विचचार तदा मत्तः किलाहं वारणो यथा । कृत्याकृत्यविचारेण विमुक्तोऽतीव गर्वितः

Transliteration

vicacāra tadā mattaḥ kilāhaṃ vāraṇo yathā | kṛtyākṛtyavicāreṇa vimukto'tīva garvitaḥ

Translation

ಆಗ ನಾನು ಮತ್ತಗಜದಂತೆ ಇತ್ತಿಚ್ಚೆ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದೆ; ಕರ್ತವ್ಯ–ಅಕರ್ತವ್ಯ ವಿವೇಕದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಗರ್ವದಿಂದ ಉಬ್ಬಿದ್ದೆ.

Word by Word

• विचचार: wandered/roamed
• विचचार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-चर् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)

• मत्तः: intoxicated/mad
• मत्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मत्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st case), एकवचनम्; विशेषणम् (adjective)

• किल: indeed/it is said
• किल: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: किल (अव्यय)
• Form: निपातः (particle; emphasis/hearsay)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st case), एकवचनम्

• वारणः: elephant
• वारणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वारण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st case), एकवचनम्

• यथा: as/like
• यथा: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमानवाचक-अव्ययम् (comparative particle)

• कृत्य-अकृत्य-विचारेण: by the consideration of what should/should not be done
• कृत्य-अकृत्य-विचारेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कृत्य (प्रातिपदिक) + अकृत्य (प्रातिपदिक) + विचार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd case), एकवचनम्; समासः (द्वन्द्वः) ‘कृत्य’+‘अकृत्य’ (द्वन्द्व) ततः ‘विचार’ इति षष्ठी-तत्पुरुषभावः (कृत्याकृत्यस्य विचारः)

• विमुक्तः: freed/released
• विमुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि-मुच् (धातु)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st case), एकवचनम्; विशेषणम्

• अतीव: exceedingly
• अतीव: Visheshana (Adverbial qualifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अतीव (अव्यय)
• Form: परिमाण/तीव्रतावाचक-अव्ययम् (intensifier adverb)

• गर्वितः: proud/arrogant
• गर्वितः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गर्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st case), एकवचनम्; विशेषणम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: A lone figure roams wildly like a rutting elephant, eyes unfocused, ornaments disheveled; the landscape blurs to show inner confusion, with shadowy forms of ‘kārya/akārya’ slipping away.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When pride destroys moral discernment, a person becomes reckless; dharma requires humility and discrimination.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is referenced; the verse teaches ethical discernment.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; it is a behavioral admonition.