Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 49

Devanagari script

शृण्वंतु देवर्षिगणाः समस्तास्तथ्यं ब्रुवे तच्च परोपकृत्यै । न भूर्भुवः स्वर्गमहर्जनांतर्विश्वेशतुल्यं क्वचिदस्ति लिंगम्

Transliteration

śṛṇvaṃtu devarṣigaṇāḥ samastāstathyaṃ bruve tacca paropakṛtyai | na bhūrbhuvaḥ svargamaharjanāṃtarviśveśatulyaṃ kvacidasti liṃgam

Translation

ಸಮಸ್ತ ದೇವರ್ಷಿಗಣಗಳೇ, ಕೇಳಿರಿ—ಪರೋಪಕಾರಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವರ್ಗ, ಮಹರ್, ಜನಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶನ ಸಮಾನ ಲಿಂಗವು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ.

Word by Word

• शृण्वन्तु: let (them) hear
• शृण्वन्तु: Vidhi-kriyā (Injunctive action)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (plural); परस्मैपदम्

• देवर्षिगणाः: the groups of divine sages
• देवर्षिगणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव + ऋषि + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा-विभक्ति (nominative), बहुवचन (plural); षष्ठी-तत्पुरुषः (deva-ṛṣi-gaṇa = ‘group of divine seers’)

• समस्ताः: all, entire
• समस्ताः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: समस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम्

• तथ्यम्: truth
• तथ्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तथ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया-विभक्ति (accusative), एकवचन (singular)

• ब्रुवे: I speak
• ब्रुवे: Kriyā (Main action)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (singular); आत्मनेपदम्

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• परोपकृत्यै: for the benefit of others
• परोपकृत्यै: Sampradāna (Recipient/Purpose)
• Type: Noun
• Root: पर + उपकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), चतुर्थी-विभक्ति (dative), एकवचन; षष्ठी/उपपद-तत्पुरुषः (para-upakṛti = ‘benefit of others’)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• भूः: earth
• भूः: Adhikaraṇa (Locative sense via coordination)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (भूः = पृथ्वी)

• भुवः: mid-region (bhuvar-loka)
• भुवः: Adhikaraṇa (Locative sense via coordination)
• Type: Noun
• Root: भुवस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (वेदप्रसिद्ध-रूप); (भुवः = अन्तरिक्ष/भुवर्लोक)

• स्वर्गम्: heaven
• स्वर्गम्: Adhikaraṇa (Locative sense via coordination)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र समुच्चय-गणनायाम्

• अहः: the ‘Ahar’ world (day-world)
• अहः: Adhikaraṇa (Locative sense via coordination)
• Type: Noun
• Root: अहन्/अहः (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (अहर्लोक)

• जन: the Jana world
• जन: Adhikaraṇa (Locative sense via coordination)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (जनलोक)

• अन्तर्: within, among
• अन्तर्: Desha/Adhikaraṇa (Spatial relation)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तर् (अव्यय/उपसर्गवत्)
• Form: अव्यय (prepositional adverb) = ‘within/among’; समासपूर्वपदत्वेन प्रयुक्तम्

• विश्वेशतुल्यम्: equal to Viśveśa
• विश्वेशतुल्यम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विश्वेश + तुल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (viśveśa-tulya = ‘equal to Viśveśa’)

• क्वचित्: anywhere
• क्वचित्: Adhikaraṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• अस्ति: exists
• अस्ति: Kriyā (Existential)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced; formal proclamation to devarṣis)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśa/Viśveśvara (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: devarṣigaṇa (hosts of divine seers)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic assembly of devarṣis listening as the speaker proclaims the unrivaled greatness of the Viśveśa-liṅga, with the worlds (Bhūḥ to Jana) symbolically arrayed behind, all eclipsed by the radiance of the Kāśī-liṅga.

Characters & Entities

• Devarṣis
• Viśveśa
• Bhūḥ
• Bhuvaḥ
• Svarga
• Maharloka
• Janaloka
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s Viśveśa is proclaimed cosmically unparalleled, making devotion there uniquely elevating.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Viśveśa/Viśveśvara in Kāśī (Vārāṇasī) is exalted as unequalled.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is commanded; the verse functions as a phala-śruti-style glorification to inspire worship and pilgrimage.