Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 82

Devanagari script

अपि तस्य कुले जाता गीतज्ञाः स्युः श्रियान्विताः । चक्रपुष्करिणी तत्र योनिचक्र निवारिणी

Transliteration

api tasya kule jātā gītajñāḥ syuḥ śriyānvitāḥ | cakrapuṣkariṇī tatra yonicakra nivāriṇī

Translation

ಅವನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರೂ ಗೀತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು ಶ್ರೀಸಂಪನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ‘ಚಕ್ರಪುಷ್ಕರಿಣೀ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವಿದೆ; ಅದು ಯೋನಿಚಕ್ರ (ಜನ್ಮಚಕ್ರ)ವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

Word by Word

• अपि: even; also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्भावना/अपि-शब्दः (also/even)

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• कुले: in the family
• कुले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• जाताः: born
• जाताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जात (जन्-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग? (प्रसङ्गे ‘स्त्रियः’), प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (born)

• गीतज्ञाः: knowers of song/music
• गीतज्ञाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गीत + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (प्रसङ्गानुसार), प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गीतस्य ज्ञाः)

• स्युः: may be
• स्युः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, तृतीयपुरुष, बहुवचन

• श्रिया: with prosperity
• श्रिया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• अन्विताः: endowed
• अन्विताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्वित (अनु + इ-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (endowed/possessed)

• चक्रपुष्करिणी: Cakrapuṣkariṇī (the pond/tīrtha)
• चक्रपुष्करिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चक्र + पुष्करिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (चक्रस्य पुष्करिणी)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• योनिचक्र: the ‘yoni-wheel’
• योनिचक्र: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योनि + चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (योनेः चक्रम्)

• निवारिणी: removing/warding off
• निवारिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नि + वṛ (धातु) + णिनि/इनी-प्रत्यय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि-प्रत्ययान्त (one who wards off)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakrapuṣkariṇī

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A luminous pond/ghāṭ named Cakrapuṣkariṇī; pilgrims bathe while musicians/singers appear as symbolic ‘gīta-jñā’ blessings; a subtle wheel motif (cakra) dissolves into lotus ripples, signifying rebirth-cycle ending.

Characters & Entities

• Cakrapuṣkariṇī
• Kāśī (Varanasi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Merit gained at Kāśī’s sacred waters can uplift one’s lineage and also point toward release from rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakrapuṣkariṇī, a revered puṣkariṇī (sacred pond) within the Kāśī tīrtha network.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied reverence and tīrtha-sevana of Cakrapuṣkariṇī; the surrounding verses emphasize snāna and worship.