Adhyaya 6
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪರಾಶರರು ಸೂತರಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ—ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮಕಾಂಡದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಪುಣ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಪರೋಪಕಾರ (ಇತರರಿಗೆ ಹಿತಮಾಡುವುದು) ಮತ್ತು ಪರಹಿತಚಿಂತನೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧರ್ಮ. ನಂತರ ಕಥೆ ಅಗಸ್ತ್ಯ–ಲೋಪಾಮುದ್ರಾ ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಪುರಾಂತಕ ಶಿವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶ್ರೀಶೈಲವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ‘ಶಿಖರದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ನಾಶ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಲೋಪಾಮುದ್ರಾ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಕಾಶಿಯನ್ನು ಏಕೆ ಇನ್ನೂ ಎಲ್ಲರೂ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ? ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಾತ್ರಾಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ ಅವರು ‘ಮಾನಸ ತೀರ್ಥಗಳು’ ಎಂದು ಒಳಗಿನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಸತ್ಯ, ಕ್ಷಮೆ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ, ದಯೆ, ಆರ್ಜವ (ನೇರತೆ), ದಾನ, ದಮ, ಸಂತೋಷ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಪ್ರಿಯವಾಣಿ, ಜ್ಞಾನ, ಧೃತಿ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸು. ಲೋಭ, ಕ್ರೂರತೆ, ನಿಂದೆ, ಕಪಟ, ಅತಿಯಾದ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಲಿನವಾದ ಮನಸ್ಸು ಕೇವಲ ಜಲಸ್ನಾನದಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ನಿಜವಾದ ತೀರ್ಥವೆಂದರೆ ಮನಃಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರವೂ ಇದೆ—ಪೂರ್ವ ಉಪವಾಸ, ಗಣೇಶಪೂಜೆ, ಪಿತೃತರ್ಪಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಸಾಧುಗಳಿಗೆ ಗೌರವ, ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಭೋಜನ ನಿಯಮಗಳು, ಶ್ರಾದ್ಧ/ತರ್ಪಣ ವಿಧಾನಗಳು, ಹಾಗೂ ಭಾವ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತೀರ್ಥಫಲದ ‘ಪಾಲು’ ನಿರ್ಣಯ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಕ್ರಮ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಶ್ರೀಶೈಲ ಮತ್ತು ಕೇದಾರ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ, ಆದರೆ ಪ್ರಯಾಗ ಅವಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅವಿಮುಕ್ತ ಕಾಶಿ ಪರಮೋನ್ನತ ಎಂದು ಕಾಶಿಯ ಅನನ್ಯ ಮಹಿಮೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರವಣ/ಪಠಣ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪಕ್ಷಯ, ಮನಃಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಪುನರ್ಜನ್ಮ ಫಲವೆಂದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Shlokas
Verse 1
पाराशर्य उवाच । शृणु सूत महाभाग कथां श्रुतिसहोदराम् । यां वै हृदि निधायेह पुरुषः पुरुषार्थभाक्
ಪಾರಾಶರ್ಯನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ ಸೂತನೇ! ವೇದಸಹೋದರೆಯಾದ ಈ ಪವಿತ್ರ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳು; ಇದನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನಿಸಿದವನು ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಪುರುಷಾರ್ಥಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 2
ततः श्रीदर्श नानंद सुधाधाराधुनीं मुनिः । अवगाह्य सपत्नीकः परां मुदमवाप सः
ನಂತರ ಮುನಿಯು ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ, ಶ್ರೀದರ್ಶನಜನಿತ ಆನಂದಾಮೃತಧಾರೆಯಂತೆ ಹರಿಯುವ ಆ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಅವಗಾಹನ ಮಾಡಿ ಪರಮ ಹರ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದನು।
Verse 3
वह्निकुंडसमुद्भूत सूतनिर्मलमानस । शृणुष्वैकं पुरा विद्भिर्भाषितं यत्सुभा षितम्
ಹೇ ಅಗ್ನಿಕುಂಡದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ, ನಿರ್ಮಲಮನಸ್ಸಿನ ಸೂತನೇ! ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೇಳಿದ ಈ ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸುಭಾಷಿತವನ್ನು ಕೇಳು।
Verse 4
परोपकरणं येषां जागर्ति हृदये सताम् । नश्यंति विपदस्तेषां संपदः स्युः पदेपदे
ಸಜ್ಜನರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪರೋಪಕಾರದ ಪ್ರೇರಣೆ ಜಾಗೃತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರ ವಿಪತ್ತುಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಸಂಪತ್ತು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 5
तीर्थस्नानैर्न सा शुद्धिर्बहुदानैर्न तत्फलम् । तपोभिरुग्रैस्तन्नाप्यमुपकृत्याय दाप्यते
ಕೇವಲ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನಗಳಿಂದ ಆ ಶುದ್ಧಿ ದೊರೆಯದು; ಬಹು ದಾನಗಳಿಂದಲೂ ಆ ಫಲ ಸಿಗದು. ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಅದನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಗದು—ಪರೋಪಕಾರದಿಂದಲೇ ಅದು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 6
परोपकृत्या यो धर्मो धर्मो दानादिसंभवः । एकत्र तुलितौ धात्रा तत्र पूर्वो भवद्गुरुः
ಪರೋಪಕಾರದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದಾನಾದಿಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಧರ್ಮ—ಧಾತೃನು ಎರಡನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತೂಗಿದಾಗ, ಮೊದಲನೆಯದೇ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವಾದುದು, ಅಂದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾರ್ಗ.
Verse 7
परिनिर्मथ्य वाग्जालं निर्णीतमिदमेव हि । नोपकारात्परो धर्मो नापकारादवं परम्
ವಾಕ್ಜಾಲವನ್ನು ಮಥಿಸಿ ಕಂಡ ತೀರ್ಮಾನ ಇದೇ—ಉಪಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾದ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ; ಅಪಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಕೆಟ್ಟ ಪತನವಿಲ್ಲ.
Verse 8
उपकर्तुरगस्त्यस्य जातमेतन्निदर्शनम् । क्व तादृक्काशिजं दुःखं क्व तादृक्श्रीमुखेक्षणम्
ಉಪಕಾರಿಯಾದ ಅಗಸ್ತ್ಯನಿಂದ ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತ ಹುಟ್ಟಿದೆ—ಎಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಕಾಶೀಜನ್ಯ ದುಃಖ, ಎಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಶ್ರೀಮುಖದ ದೀಪ್ತ ದರ್ಶನ!
Verse 9
करिकर्णाग्रचपलं जीवितं विविधं वसु । तस्मात्परोपकरणं कार्यमेकं विपश्चिता
ಜೀವನ ಆನೆಯ ಕಿವಿಯ ತುದಿಯಂತೆ ಚಪಲ; ಸಂಪತ್ತೂ ಹಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿರ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿವೇಕಿಯು ಒಂದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು—ಪರೋಪಕಾರ.
Verse 10
यल्लक्ष्मीनाममात्राप्त्या नरो नो माति कुत्रचित् । साक्षात्समीक्ष्यतां लक्ष्मीं कृतकृत्यो भवन्मुनिः
ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾಮಮಾತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸాక్షಾತ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನೇ ದರ್ಶನಮಾಡಿರಿ; ಹೇ ಮುನೇ, ಆಗ ನೀವು ಕೃತಕೃತ್ಯರಾಗುವಿರಿ.
Verse 11
गच्छन्यदृच्छयासोथ दूराच्छ्रीशैलमैक्षत । यत्र साक्षान्निवसति देवः श्रीत्रिपुरांतकः
ಅವನು ಯದೃಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸಾಗುತ್ತಾ ದೂರದಿಂದ ಶ್ರೀಶೈಲವನ್ನು ಕಂಡನು; ಅಲ್ಲಿ ಸాక్షಾತ್ ದೇವ ಶ್ರೀತ್ರಿಪುರಾಂತಕನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 12
उवाच वचनं पत्नीं तदा प्रीतमना मुनिः । इहस्थितैव पश्य त्वं कांते कांततरं परम्
ಆಗ ಹರ್ಷಿತಮನಸ್ಸಿನ ಮುನಿಯು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಪ್ರಿಯೆ, ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತು, ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಆ ಪರಮ ಮನೋಹರ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡು.”
Verse 13
श्रीशैल शिखरं श्रीमदिदंतद्यद्विलोकनात् । पुनर्भवो मनुष्याणां भवेत्र नभवेत्क्वचित्
ಈ ಶ್ರೀಶೈಲದ ಶ್ರೀಮಂತ ಶಿಖರವನ್ನು ನೋಡುವುದರಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯರ ಪುನರ್ಭವವು ಅಂತ್ಯವಾಗಬಹುದು; ಅದು ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 14
गिरि श्चतुरशीत्यायं योजनानां हि विस्मृतः । सर्वलिंगमयो यस्मादतः कुर्यात्प्रदक्षिणम्
ಈ ಪರ್ವತವು ಎಂಭತ್ತನಾಲ್ಕು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ—ಅಷ್ಟು ಮಹತ್ತರವಾದ್ದರಿಂದ ವರ್ಣನೆಗೆ ಮೀರಿದೆ. ಇದು ಸರ್ವತ್ರ ಲಿಂಗಮಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದರ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 15
लोपामुद्रोवाच । किंचिद्विज्ञप्तुमिच्छामि यद्याज्ञा स्वामिनो भवेत् । ब्रूते हि याऽनुज्ञाता पत्या सा पतिता भवेत्
ಲೋಪಾಮುದ್ರೆ ಹೇಳಿದರು—ಸ್ವಾಮಿಯ ಅನುಮತಿ ಇದ್ದರೆ ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿನಂತಿಸಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪತಿಯ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾತನಾಡುವ ಪತ್ನಿ ದೋಷಭಾಗಿನಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 16
अगस्त्य उवाच । किं वक्तुकामा देवि त्वं ब्रूहि तत्त्वमशंकिता । न त्वादृशीनां वाक्यं हि पत्युः खेदाय जायते
ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಹೇಳಿದರು—ದೇವಿ, ನೀನು ಏನು ಹೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯ? ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು. ನಿನ್ನಂತಹ ಸ್ತ್ರೀಯರ ವಚನ ಪತಿಗೆ ದುಃಖಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 17
ततः पप्रच्छ सा देवी प्रणम्य मुनिमानता । सर्वेषां च हितार्थाय स्वसंदेहापनुत्तये
ನಂತರ ಆ ದೇವಿ ಮುನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಗೌರವದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಳು—ಎಲ್ಲರ ಹಿತಾರ್ಥಕ್ಕೂ, ತನ್ನ ಸಂಶಯ ನಿವಾರಣಕ್ಕೂ।
Verse 18
लोपामुद्रोवाच । श्रीशैलशिखरं दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते । इदमेव हि सत्यं चेत्किमर्थं काशिरिष्यते
ಲೋಪಾಮುದ್ರೆ ಹೇಳಿದರು—ಶ್ರೀಶೈಲ ಶಿಖರವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದರೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಸತ್ಯವಾದರೆ, ಕಾಶಿಗೆ ಹೋಗುವ ಉದ್ದೇಶವೇನು?
Verse 19
अगस्तिरुवाच । आकर्णय वरारोहे सत्यं पृष्टं त्वयामले । निर्णीतमसकृच्चैतन्मुनिभिस्तत्त्वचिंतकैः
ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಹೇಳಿದರು—ಓ ವರಾರೋಹೆ, ಓ ಅಮಲೇ, ಕೇಳು; ನೀನು ಸತ್ಯವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೀಯ. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕ ಮುನಿಗಳು ಮರುಮರು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ್ದಾರೆ।
Verse 20
मुक्तिस्थानान्यनेकानि कृतस्तत्रापिनिर्णयः । तानि ते कथयाम्यत्र दत्तचित्ता भव क्षणम्
ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳ ನಿರ್ಣಯವೂ ಅಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಅವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ ಕೇಳು।
Verse 21
प्रथमं तीर्थराजं तु प्रयागाख्यं सुविश्रुतम् । कामिकं सर्वतीर्थानां धर्मकामार्थमोक्षदम्
ಮೊದಲನೆಯದು ತೀರ್ಥರಾಜ ‘ಪ್ರಯಾಗ’—ಅತಿಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಾಮ್ಯ; ಧರ್ಮ, ಕಾಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವುದು.
Verse 22
नैमिषं च कुरुक्षेत्रं गंगाद्वारमवंतिका । अयोध्या मथुरा चैव द्वारकाप्यमरावती
ನೈಮಿಷ ಮತ್ತು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ; ಗಂಗಾದ್ವಾರ (ಹರಿದ್ವಾರ) ಮತ್ತು ಅವಂತಿಕಾ (ಉಜ್ಜಯಿನಿ); ಅಯೋಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಮಥುರಾ; ಹಾಗೆಯೇ ದ್ವಾರಕಾ ಮತ್ತು ಅಮರಾವತಿ—ಇವೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
Verse 23
सरस्वती सिंधुसंगो गंगासागरसंगमः । कांती च त्र्यंबकं चापि सप्तगोदावरीतटम्
ಸರಸ್ವತಿ; ಸಿಂಧು ಸಂಗಮ; ಗಂಗಾ-ಸಾಗರ ಸಂಗಮ; ಕಾಂತೀ; ತ್ರ್ಯಂಬಕ; ಹಾಗೂ ಗೋದಾವರಿ ತೀರದ ಏಳು ಪವಿತ್ರ ತಟಪ್ರದೇಶಗಳು—ಇವೂ ಪ್ರಶಂಸಿತ.
Verse 24
कालंजरं प्रभासश्च तथा बद रिकाश्रमः । महालयस्तथोंकारक्षेत्रं वै पौरुषोत्तमम्
ಕಾಲಂಜರ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾಸ; ಹಾಗೆಯೇ ಬದరికಾಶ್ರಮ; ಮಹಾಲಯ; ಓಂಕಾರಕ್ಷೇತ್ರ; ಮತ್ತು ಪೌರುಷೋತ್ತಮ—ಇವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿಮಾರ್ಗದ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು.
Verse 25
गोकर्णो भृगुकच्छश्च भृगुतुंगश्च पुष्करम् । श्रीपर्वतादि तीर्थानि धारातीर्थं तथैव च
ಗೋಕರ್ಣ, ಭೃಗುಕಚ್ಛ, ಭೃಗುತುಂಗ, ಪುಷ್ಕರ, ಶ್ರೀಪರ್ವತಾದಿ ತೀರ್ಥಗಳು ಹಾಗೂ ಧಾರಾತೀರ್ಥ—ಇವುಗಳೂ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥಗಳೆಂದು ಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।
Verse 26
मानसान्यपि तीर्थानि सत्यादीनि च वै प्रिये । एतानि मुक्तिदान्येव नात्र कार्या विचारणा
ಪ್ರಿಯೆಯೇ, ಸತ್ಯಾದಿ ‘ಮಾನಸ’ ತೀರ್ಥಗಳೂ ಇವೆ. ಅವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ; ಇಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೂ ವಿಚಾರವೂ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 27
गया तीर्थं च यत्प्रोक्तं पितॄणां हि मुक्तिदम् । पितामहानामृणतो मुक्तास्तत्तनया अपि
ಗಯಾ ತೀರ್ಥವು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತಿದಾಯಕವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಿತಾಮಹರ ಋಣ ತೀರಿದಾಗ ಅವರ ಸಂತತಿಯೂ ಮುಕ್ತರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।
Verse 28
सधर्मिण्युवाच । मानसान्यपि तीर्थानि यान्युक्तानि महामते । कानि कानि च तानीह ह्येतदाख्यातुमर्हसि
ಸಧರ್ಮಿಣಿ ಹೇಳಿದರು: ಹೇ ಮಹಾಮತೇ, ನೀವು ‘ಮಾನಸ’ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಇಲ್ಲಿ ಅವು ಯಾವವು ಯಾವವು? ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ವಿವರಿಸಿ।
Verse 29
अगस्त्य उवाच । शृणु तीर्थानि गदतो मानसानि ममानघे । येषु सम्यङ्नरः स्नात्वा प्रयाति परमां गतिम्
ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಹೇಳಿದರು: ಹೇ ಅನಘೇ, ನಾನು ಹೇಳುವ ‘ಮಾನಸ’ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೇಳು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 30
सत्यं तीर्थं क्षमा तीर्थं तीर्थमिन्द्रियनिग्रहः । सर्वभूतदयातीर्थं तीर्थमार्जवमेव च
ಸತ್ಯವೇ ತೀರ್ಥ, ಕ್ಷಮೆಯೂ ತೀರ್ಥ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹವೂ ತೀರ್ಥ. ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಮೇಲೆ ದಯೆಯೇ ತೀರ್ಥ; ಆರ್ಜವ—ಅಂತರಂಗದ ಸರಳತೆ—ಅದೂ ತೀರ್ಥವೇ.
Verse 31
दानं तीर्थं दमस्तीर्थं संतोषस्तीर्थमुच्यते । ब्रह्मचर्यं परं तीर्थं तीर्थं च प्रियवादिता
ದಾನವೇ ತೀರ್ಥ, ದಮ (ಸಂಯಮ) ತೀರ್ಥ, ಸಂತೋಷವನ್ನೂ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಪರಮ ತೀರ್ಥ; ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಧುರ ವಚನವೂ ತೀರ್ಥವೇ.
Verse 32
ज्ञानं तीर्थं धृतिस्तीर्थं तपस्तीर्थमुदाहृतम् । तीर्थानामपि तत्तीर्थं विशुद्धिर्मनसः परा
ಜ್ಞಾನವೇ ತೀರ್ಥ, ಧೃತಿ (ಧೈರ್ಯ/ಸ್ಥೈರ್ಯ) ತೀರ್ಥ, ತಪಸ್ಸೂ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ತೀರ್ಥ ಶ್ರೇಷ್ಠ—ಮನಸ್ಸಿನ ಪರಮ ವಿಶುದ್ಧಿ.
Verse 33
न जलाप्लुतदेहस्य स्नानमित्यभिधीयते । स स्नातो यो दमस्नातः शुचिः शुद्धमनोमलः
ಕೇವಲ ನೀರಿನಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ನೆನೆಸುವುದನ್ನೇ ‘ಸ್ನಾನ’ವೆಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ದಮದಲ್ಲಿ (ಸಂಯಮದಲ್ಲಿ) ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನೇ ನಿಜ ಸ್ನಾತ—ಶುಚಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ಮಲ ಶುದ್ಧವಾದವನು.
Verse 34
यो लुब्धः पिशुनः क्रूरो दांभिको विषयात्मकः । सर्वतीर्थेष्वपि स्नातः पापो मलिन एव सः
ಲೋಭಿ, ಪಿಶುನ (ಚಾಡಿಕೋರ), ಕ್ರೂರ, ದಾಂಭಿಕ, ವಿಷಯಾಸಕ್ತನಾದವನು—ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೂ ಪಾಪಿಯೇ, ಮಲಿನನಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.
Verse 35
न शरीर मल त्यागान्नरो भवति निर्मलः । मानसे तु मले त्यक्ते भवत्यंतः सुनिर्मलः
ಮನುಷ್ಯನು ಕೇವಲ ದೇಹದ ಮಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಷ್ಟರಿಂದ ನಿರ್ಮಲನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸಿನ ಮಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಾಗ ಅವನು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಲನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 36
जायंते च म्रियंते च जलेष्वेव जलौकसः । न च गच्छंति ते स्वर्गमविशुद्धमनोमलाः
ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳು ನೀರಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ನೀರಲ್ಲೇ ಸಾಯುತ್ತವೆ; ಆದರೂ ಮನೋಮಲ ಅಶುದ್ಧವಾಗಿರುವವರು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 37
विषयेष्वति संरागो मानसो मल उच्यते । तेष्वेव हि विरागो स्य नैर्मल्यं समुदाहृतम्
ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ಆಸಕ್ತಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆ ವೈರಾಗ್ಯವೇ ನಿರ್ಮಲತೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 38
चित्तमंतर्गतं दुष्टं तीर्थस्नानान्न शुद्ध्यति । शतशोथ जलैर्धौतं सुराभांडमिवाशुचि
ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟವಾದ ಚಿತ್ತವು ತೀರ್ಥಸ್ನಾನಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಮದ್ಯಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ನೂರಾರು ಬಾರಿ ನೀರಿನಿಂದ ತೊಳೆಯಿದರೂ ಅಶುದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ.
Verse 39
दानमिज्यातपःशौचं तीर्थसेवा श्रुतं तथा । सर्वाण्येतान्यतीर्थानि यदि भावो न निर्मलः
ದಾನ, ಇಜ್ಯಾ-ಪೂಜೆ, ತಪಸ್ಸು, ಶೌಚ, ತೀರ್ಥಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರಶ್ರವಣ—ಭಾವ ನಿರ್ಮಲವಾಗದಿದ್ದರೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅತೀರ್ಥಗಳು, ಅಂದರೆ ನಿಜವಾದ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲ.
Verse 40
निगृहीतेंद्रियग्रामो यत्रैव च वसेन्नरः । तत्र तस्य कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्कराणि च
ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಇಂದ್ರಿಯಸಮೂಹವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೋ, ಆ ಸ್ಥಳವೇ ಅವನಿಗೆ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ನೈಮಿಷ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಕರ ತೀರ್ಥಗಳ ಸಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 41
ज्ञानपूते ज्ञानजले रागद्वेषमलापहे । यः स्नाति मानसे तीर्थे स याति परमां गतिम्
ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾದ ಜ್ಞಾನಜಲದಲ್ಲಿ—ರಾಗದ್ವೇಷ ಮಲವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ—ಮಾನಸ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 42
एतत्ते कथितं देवि मानसं तीर्थलक्षणम् । भौमानामपि तीर्थानां पुण्यत्वे कारणं शृणु
ದೇವಿ! ನಿನಗೆ ಮಾನಸ ತೀರ್ಥದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಈಗ ಭೌಮ (ಭೂಮಿಯ) ತೀರ್ಥಗಳ ಪುಣ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನೂ ಕೇಳು।
Verse 43
यथा शरीरस्योद्देशाः केचिन्मेध्यतमाः स्मृताः । तथा पृथिव्यामुद्देशाः केचित्पुण्यतमाः स्मृताः
ದೇಹದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೂ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।
Verse 44
प्रभावादद्भुताद्भूमेः सलिलस्य च तेजसः । परिग्रहान्मुनीनां च तीर्थानां पुण्यता स्मृता
ಭೂಮಿಯ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಜಲದಲ್ಲಿರುವ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ, ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳ ಪರಿಗ್ರಹದಿಂದ (ಪಾವನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ-ಸ್ವೀಕಾರದಿಂದ) ತೀರ್ಥಗಳ ಪುಣ್ಯತೆ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।
Verse 45
तस्माद्भौमेषु तीर्थेषु मानसेषु च नित्यशः । उभयेष्वपि यः स्नाति स याति परमां गतिम
ಆದ್ದರಿಂದ ಭೌಮ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾನಸ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿತ್ಯ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 46
अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य च । अदत्त्वा कांचनं गाश्च दरिद्रो नाम जायते
ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳ ಉಪವಾಸವನ್ನೂ ಮಾಡದೆ, ತೀರ್ಥಗಳಿಗೆ ಹೋಗದೆ, ಚಿನ್ನವೂ ಗೋವನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡದೆ ಇರುವವನು ‘ದರಿದ್ರ’ (ಪುಣ್ಯಹೀನ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 47
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्ट्वा विपुलदक्षिणैः । न तत्फलमवाप्नोति तीर्थभिगमनेन यत्
ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಾದಿ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಅಪಾರ ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಂದಿಗೆ ನೆರವೇರಿಸಿದರೂ, ತೀರ್ಥಭಿಗಮನದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಫಲವು ಅದರಿಂದ ದೊರೆಯದು.
Verse 48
यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते
ಯಾರ ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಸುಸಂಯಮಿತವಾಗಿವೆ, ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯೆ, ತಪಸ್ಸು, ಕೀರ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವನೋ—ಅವನೇ ತೀರ್ಥಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 49
प्रतिग्रहादुपावृत्तः संतुष्टो येनकेनचित् । अहंकार विमुक्तश्च स तीर्थफलमश्नुते
ಪ್ರತಿಗ್ರಹ (ಉಪಹಾರ ಸ್ವೀಕಾರ)ದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಏನು ಬಂದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ಅಹಂಕಾರವಿಮುಕ್ತನಾಗಿರುವವನು—ತೀರ್ಥಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 50
अदंभको निरारंभो लघ्वाहारो जितेंद्रियः । विमुक्तसर्वसंगैर्यः स तीर्थफलमश्नुते
ದಂಭರಹಿತನು, ಆಡಂಬರಪ್ರದರ್ಶನವಿಲ್ಲದವನು, ಅಲ್ಪಾಹಾರಿ, ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿ, ಸರ್ವಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನು—ಅವನೇ ನಿಜವಾಗಿ ತೀರ್ಥಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 52
अकोपनोऽमलमतिः सत्यवादी दृढव्रतः । आत्मोपमश्च भूतेषु सतीर्थफलमश्नुते । तीर्थान्यनुसरन्धीरः श्रद्दधानः समाहितः । कृतपापो विशुद्ध्येत किं पुनः शुद्धकर्मकृत्
ಕೋಪರಹಿತನು, ನಿರ್ಮಲಮತಿಯುಳ್ಳವನು, ಸತ್ಯವಾಡಿ, ದೃಢವ್ರತನು, ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸಮಾನ ಭಾವವಿರುವವನು—ಅವನು ತೀರ್ಥಗಳ ನಿಜ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಧೀರನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತದಿಂದ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೆ, ಪಾಪ ಮಾಡಿದವನಾದರೂ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಶುದ್ಧಕರ್ಮ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚೋ!
Verse 53
तिर्यग्योनि न वै गच्छेत्कुदेशे नैव जायते । न दुःखी स्यात्स्वर्गभाक्च मोक्षोपायं च विंदति
ಅವನು ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಗೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ, ಕುದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ದುಃಖಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ಸ್ವರ್ಗಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯವನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 54
अश्रद्दधानः पापात्मा नास्तिकोऽच्छिन्नसंशयः । हेतुनिष्ठश्च पंचैते न तीर्थफलभागिनः
ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಲ್ಲದವನು, ಪಾಪಬುದ್ಧಿಯವನು, ನಾಸ್ತಿಕನು, ಸಂಶಯ ಕಡಿದುಹೋಗದವನು, ಕೇವಲ ತರ್ಕವಿವಾದಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠನಾದವನು—ಈ ಐವರು ತೀರ್ಥಫಲದ ಭಾಗಿಗಳಲ್ಲ.
Verse 55
तीर्थानि च यथोक्तेन विधिना संचरंति ये । सर्वद्वंद्वसहा धीरास्ते नराः स्वर्गभागिनः
ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಿಯಂತೆ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಂಚರಿಸಿ, ಧೀರರಾಗಿ ಸರ್ವ ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುವವರು—ಅಂತಹ ನರರು ಸ್ವರ್ಗಭಾಗಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 56
तीर्थयात्रां चिकीर्षुः प्राग्विधायोपोषणं गृहे । गणेशं च पितॄन्विप्रान्साधूञ्छक्त्या प्रपूज्य च
ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವನು ಮೊದಲು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸಿ, ನಂತರ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಗಣೇಶನನ್ನೂ ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನೂ ಸಾಧುಗಳನ್ನೂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 57
कृतपारणको हृष्टो गच्छेन्नियमधृक्पुनः । आगत्याभ्यर्च्य पितॄन्यथोक्तफलभाग्भवेत्
ಉಪವಾಸದ ಪಾರಣೆ ಮಾಡಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ ನಿಯಮಪಾಲಕನಾಗಿ ಅವನು ಹೊರಡಬೇಕು; ಮರಳಿ ಬಂದು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 58
न परीक्ष्यो द्विजस्तीर्थेष्वन्नार्थी भोज्य एव च । सक्तुभिः पिंडदानं च चरुणा पायसेन च
ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಬೇಡುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬಾರದು; ಅವನಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಭೋಜನ ನೀಡಬೇಕು. ಸಕ್ತು, ಚರು, ಪಾಯಸಗಳಿಂದ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಬಹುದು।
Verse 59
कर्तव्यमृषिभिर्दृष्टं पिण्याकेन गुडेन च । श्राद्धं तत्र प्रकर्तव्यमर्घ्यावाहनवर्जितम्
ಋಷಿಗಳು ದೃಷ್ಟಿಸಿದ ವಿಧಾನದಂತೆ ಪಿಣ್ಯಾಕ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದಿಂದಲೂ (ಅರ್ಪಣೆ) ಮಾಡುವುದು ಯುಕ್ತ. ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅರ್ಘ್ಯ ಹಾಗೂ ಆವಾಹನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 60
अकालेप्यथवा काले तीर्थे श्राद्धं च तर्पणम् । अविलंबेन कर्तव्यं नैव विघ्नं समाचरेत्
ಅಕಾಲವಾಗಲಿ ಕಾಲವಾಗಲಿ, ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ತರ್ಪಣವನ್ನು ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಯಾವುದೇ ವಿಘ್ನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಾರದು, ಆಹ್ವಾನಿಸಬಾರದು।
Verse 61
तीर्थं प्राप्य प्रसंगेन स्नानं तीर्थे समाचरेत् । स्नानजं फलमाप्नोति तीर्थयात्राश्रितं स च
ಯಾರಾದರೂ ಪ್ರಸಂಗವಶಾತ್ ತೀರ್ಥವನ್ನು ತಲುಪಿದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಆ ಸ್ನಾನಜನ್ಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನೂ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾಶ್ರಿತ ಫಲವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 62
नृणां पापकृतां तीर्थे पापस्य शमनं भवेत् । यथोक्तं फलदं तीर्थं भवेच्छ्रद्धात्मनां नृणाम्
ಪಾಪಕೃತ್ಯ ಮಾಡಿದ ಜನರಿಗೆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಾಪಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹೃದಯವಿರುವವರಿಗೆ ತೀರ್ಥವು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
Verse 63
षोडशांशं स लभते यः पराथं च गच्छति । अर्धं तीर्थफलं तस्य यः प्रसंगेन गच्छति
ಇತರರಿಗಾಗಿ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಫಲದ ಹದಿನಾರನೇ ಭಾಗವಷ್ಟೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಸಂಗವಶಾತ್ ಹೋಗುವವನು ತೀರ್ಥಫಲದ ಅರ್ಧವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 64
कुश प्रतिकृतिं कृत्वा तीर्थवारिणि मज्जयेत् । मज्जयेच्च यमुद्दिश्य सोष्टमांशं लभेत वै
ಕುಶ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ತೀರ್ಥಜಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಬೇಕು. ಯಮನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮುಳುಗಿಸಿದರೆ, ಅವನು ತೀರ್ಥಪುಣ್ಯದ ಎಂಟನೇ ಭಾಗವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 65
तीर्थोपवासः कर्तव्यः शिरसो मुंडनं तथा । शिरोगतानि पापानि यांति मुंडनतो यतः
ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ಶಿರೋಮುಂಡನವನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಮುಂಡನದಿಂದ ತಲೆಗೆ ಅಂಟಿರುವ ಪಾಪಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 66
यदह्नि तीर्थप्राप्तिः स्यात्ततोह्नः पूर्ववासरे । उपवासस्तु कर्तव्यः प्राप्ताह्नि श्राद्धदो भवेत्
ತೀರ್ಥವನ್ನು ತಲುಪಬೇಕಾದ ದಿನದ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ತಲುಪಿದ ದಿನ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧ ಹಾಗೂ ತರ್ಪಣ-ದಾನಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
Verse 67
तीर्थप्रसंगात्तीर्थांगमप्युक्तं त्वत्पुरोमया । स्वर्गसाधनमेवैतन्मोक्षोपायश्च वै भवेत्
ತೀರ್ಥಗಳ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ನಿನ್ನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಅಂಗೋಪಾಂಗಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಸಾಧನ, ಹಾಗೆಯೇ ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.
Verse 68
काशीकांती च मायाख्या त्वयोध्याद्वारवत्यपि । मथुरावंतिका चैताः सप्त पुर्योत्र मोक्षदाः
ಕಾಶೀ, ಕಾಂಚೀ, ಮಾಯಾ (ಹರಿದ್ವಾರ), ಅಯೋಧ್ಯಾ, ದ್ವಾರಾವತೀ, ಮಥುರಾ ಮತ್ತು ಅವಂತಿಕಾ—ಇವು ಇಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷ ನೀಡುವ ಏಳು ಪವಿತ್ರ ಪುರಿಗಳು.
Verse 69
श्रीशैलो मोक्षदः सर्वः केदारोपि ततोऽधिकः । श्रीशैलाच्चापि केदारात्प्रयागं मोक्षदं परम्
ಶ್ರೀಶೈಲವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ; ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಕೇದಾರ. ಶ್ರೀಶೈಲ ಹಾಗೂ ಕೇದಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಯಾಗ—ಪರಮ ಮೋಕ್ಷದ ತೀರ್ಥ.
Verse 70
प्रयागादपि तीर्थाग्र्यादविमुक्तं विशिष्यते । यथाविमुक्ते निर्वाणं न तथाक्वाप्यसंशयम्
ತೀರ್ಥಾಗ್ರ್ಯವಾದ ಪ್ರಯಾಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅವಿಮುಕ್ತವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಅವಿಮುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ನಿರ್ವಾಣವು ಬೇರೆಡೆ ಇಲ್ಲ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 73
अन्यानि मुक्तिक्षेत्राणि काशीप्राप्तिकराणि च । काशीं ध्यायमिमं श्रुत्वा नरो नियतमानसः । श्रावयित्वा द्विजांश्चापि श्रद्धाभक्तिसमन्वितान्
ಇತರೆ ಮುಕ್ತಿಕ್ಷೇತ್ರಗಳೂ ಕಾಶೀಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ನಿಯತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಾಶಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಈ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶ್ರದ್ಧಾ-ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ದ್ವಿಜರಿಗೂ ಕೇಳಿಸುವವನಿಗೆ ಕಾಶೀಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡುವ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 74
क्षत्रियान्धर्मनिरतान्वैश्यान्सन्मार्गवर्तिनः । शूद्रान्द्विजेषु भक्तांश्च निष्पापो जायते द्विजः
ಧರ್ಮನಿರತರಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ಸನ್ಮಾರ್ಗವರ್ಥಿಗಳಾದ ವೈಶ್ಯರು, ದ್ವಿಜರ ಮೇಲೆ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಶೂದ್ರರು—ಇವರು (ಇಂತಹ ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕ ಶ್ರವಣ-ಆಚರಣದಲ್ಲಿ) ತೊಡಗಿದಾಗ ದ್ವಿಜನು ಪಾಪರಹಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.