Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 6

Devanagari script

स्कंद उवाच । प्रश्नभारोयमतुलस्त्वया यः समुदाहृतः । कुंभयोनेऽमुमेवार्थमप्राक्षीदंबिका हरम्

Transliteration

skaṃda uvāca | praśnabhāroyamatulastvayā yaḥ samudāhṛtaḥ | kuṃbhayone'mumevārthamaprākṣīdaṃbikā haram

Translation

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು—ಕುಂಭಯೋನಿಯೇ, ನೀನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನಾಭಾರವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅತುಲ. ಇದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಅಂಬಿಕಾ ಪುರಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಳು.

Word by Word

• स्कन्दः: Skanda
• स्कन्दः: Karta (Speaker/Subject)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक; देवता-नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्रश्नभारः: the burden of questions
• प्रश्नभारः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: प्रश्न + भार (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रश्नानां भारः), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; संकेतक (of ‘प्रश्नभारः’)

• अतुलः: incomparable
• अतुलः: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अतुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of ‘प्रश्नभारः’)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Agent in passive / Instrument)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया विभक्ति, एकवचन

• यः: which/that
• यः: Anvaya-sambandha (Relative connector)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• समुदाहृतः: has been stated/uttered
• समुदाहृतः: Kriyāviśeṣaṇa / Predicate participle
• Type: Verb
• Root: सम्-उद्-आ-√हृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मणि भाव (passive sense)

• कुम्भयोने: O one born from a pot (Agastya)
• कुम्भयोने: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: कुम्भ + योनि (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (कुम्भस्य योनिः), पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन

• अमुम्: that (yonder)
• अमुम्: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; संकेतक (of ‘अर्थम्’)

• एव: indeed, precisely
• एव: Nipāta (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (emphatic particle)

• अर्थम्: matter, meaning
• अर्थम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• अप्राक्षीत्: asked
• अप्राक्षीत्: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: प्र-√अच्छ्/प्रच्छ् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अम्बिका: Ambikā (Pārvatī)
• अम्बिका: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अम्बिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• हरम्: Hara (Śiva)
• हरम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक; शिव-नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī/Avimukta (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Kumbhayoni (Agastya)

Visual Art Cues

Scene: Skanda begins: he acknowledges the incomparable weight of the questions and reveals that Ambikā once asked Hara the same—setting a nested divine dialogue as the source of the coming account.

Characters & Entities

• Skanda
• Kumbhayoni (Agastya)
• Ambikā (Pārvatī)
• Hara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s greatness is validated through a divine precedent: the same inquiry was made by Pārvatī to Śiva, establishing authoritative transmission.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly Avimukta/Kāśī, as the forthcoming topic of Ambikā’s question to Śiva.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it sets the narrative authority and lineage of the teaching.