
ಅಧ್ಯಾಯ 21ರಲ್ಲಿ ಗೋತ್ರ–ಪ್ರವರ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಾಹಯೋಗ್ಯತೆ ಕುರಿತು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಷಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ. ವ್ಯಾಸರ ವಚನದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಸಂದರ್ಭಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವತೆಗಳು/ಶಕ್ತಿಗಳು (ಅನೇಕ ನಾಮಗಳಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೇವೀರೂಪಗಳು ಸಹಿತ) ಎಂಬ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಗೋತ್ರ–ಪ್ರವರಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳು, ಒಂದೇ/ಬೇರೆ ಪ್ರವರಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಒಂದೇ ಗೋತ್ರ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಪ್ರವರದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಲವು ಮಾತೃಪಕ್ಷೀಯ ಬಂಧು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಷಿದ್ಧ ವಿವಾಹಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ–ಯಾಜ್ಞಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಸ್ಥಿತಿಯ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ಸಂತಾನದ ಹೀನಲಕ್ಷಣ—ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅಂಥ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿಧಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾತ್ಯಾಯನ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಗೌತಮಾದಿ ಆಚಾರ್ಯರ ಮತಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪಿತೃ–ಮಾತೃ ವಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ದೂರದ ಬೇರ್ಪாடு ಮಾನ್ಯ, ಅಣ್ಣ–ತಮ್ಮಂದಿರ ವಿವಾಹಕ್ರಮದ ಆದ್ಯತೆ, ಹಾಗೂ “ಪುನರ್ಭೂ” ಇತ್ಯಾದಿ ಗೃಹಧರ್ಮ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೃಹಸ್ಥ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಿಯಮರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿಮಾರ್ಗ—ಇದೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಉದ್ದೇಶ.
Verse 1
व्यास उवाच । तया चोत्पादिता राजञ्छरीरा त्कुलदेवताः
ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ! ಅವಳ ದೇಹದಿಂದ ಕುಲದೇವತೆಗಳು, ಅಂದರೆ ರಕ್ಷಕ ದೇವಿಯರೂ ಸಹ ಉದ್ಭವಿಸಿದರು.
Verse 2
गात्रा ९ शांता १० शेषदेवी ११ वाराही १२ भद्रयोगिनी १३
ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು ಹೀಗೆ—ಗಾತ್ರಾ (9), ಶಾಂತಾ (10), ಶೇಷದೇವಿ (11), ವಾರಾಹೀ (12), ಭದ್ರಯೋಗಿನಿ (13)।
Verse 3
तारणी १८ वन कानंदा १९ चामुंडा २० च सुरेश्वरी २१
ಹಾಗೆಯೇ—ತಾರಣಿ (18), ವನಕಾನಂದಾ (19), ಚಾಮುಂಡಾ (20), ಮತ್ತು ಸುರೇಶ್ವರಿ (21) ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 4
दारभट्टारिकेत्या २२ द्या प्रत्येका शतधा पुनः । उत्पन्नाः शक्तयस्तस्मिन्नानारूपान्विताः शुभाः । अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रवरण्यथ देवताः
ಹೀಗಾಗಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬಳಿಗೆ ದಾರಭಟ್ಟಾರಿಕಾ (22) ಎಂಬ ನಾಮವಾಯಿತು. ನಂತರ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಮತ್ತೆ ಶತಗుణವಾಗಿ ಪ್ರಕಟರಾದರು; ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಶುಭ ಶಕ್ತಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಆ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಾನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 5
आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाज २२ मांडव्यसगोत्रस्य वत्ससवात्स्यसवात्स्यायनस ४ सामान्यलौगाक्षसगोत्रस्य गोत्रजा भद्रयोगिनी प्रवर ३ काश्यपवसिष्ठ अवत्सार २० कौशिकसगोत्रस्य गोत्रजा पक्षिणी प्रवर ३ विश्वामित्र अथर्व भारद्वाज २१ सामान्यप्रवर १ पैमग्यसभरद्वाज २ समानप्रवरा २ लौगाक्षसगार्ग्यायनसकाश्यपकश्यप ४ समानप्रवर ३ कौशिककुशिकसाः २ समानप्रवरः ४ औपमन्युलोगाक्षस २ समानप्रवराः
ಇಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಗೋತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರವರ-ಸಮೂಹಗಳ (ಋಷಿ ಪರಂಪರೆಗಳ) ಪಟ್ಟಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ—ಆಂಗಿರಸ–ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯ–ಭಾರದ್ವಾಜ ಮೊದಲಾದವು—ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಉಪಶಾಖೆಗಳೊಡನೆ. ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ಗೋತ್ರ-ಪ್ರವರಗಳ ಸಾಮ್ಯ ಅಥವಾ ಭೇದ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಇದು ಪ್ರಮಾಣಸೂಚಿಯಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
Verse 6
त्यजेत्समानप्रवरां सगोत्रां मातुः सपिंडामचिकित्स्यरोगाम् । अजातलोम्नीं च तथान्यपूर्वां सुतेन हीनस्य सुतां सुकृष्णाम्
ಸಮಾನ ಪ್ರವರ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಗೋತ್ರದ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ತಾಯಿಪಕ್ಷದ ಸಪಿಂಡ ಸಂಬಂಧಿನಿಯನ್ನು, ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ರೋಗಪೀಡಿತೆಯನ್ನು ವಧುವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ದೇಹಪಾಕ್ವತೆಯ ಲಕ್ಷಣವಾದ ರೋಮ ಇನ್ನೂ ಉದಯಿಸದವಳನ್ನು, ಪೂರ್ವವಿವಾಹಿತೆಯನ್ನು, ಮತ್ತು ಪುತ್ರವಿಲ್ಲದ ಪುರುಷನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು—ಅವಳು ಸುಂದರಳಾದರೂ—ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು.
Verse 7
एक एव ऋषिर्यत्र प्रवरेष्वनुवर्तते । तावत्समानगोत्रत्वमृते भृग्वंगिरोगणात्
ಪ್ರವರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಋಷಿನಾಮವೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನುವರ್ತಿಸಿದರೆ, ಅಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಗೋತ್ರಸಾಮ್ಯವೆಂದು ಗಣಿಸಬೇಕು—ಆದರೆ ಭೃಗು ಮತ್ತು ಆಂಗಿರಸ ಗಣಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಶೇಷ ಅಪವಾದವಿದೆ.
Verse 8
भद्रकाली च ५ माहेशी ६ सिंहोरी ७ धनमर्द्दनी
ಇನ್ನೂ (ದೇವಿಯ ನಾಮಗಳು): ಭದ್ರಕಾಳಿ (೫), ಮಾಹೇಶೀ (೬), ಸಿಂಹೋರೀ (೭), ಮತ್ತು ಧನಮರ್ದ್ದನೀ.
Verse 9
समानगोत्रप्रवरां कन्यामूढ्वोपगम्य च । तस्यामुत्पाद्य चांडालं ब्राह्मण्यादेव हीयते
ಸಮಾನ ಗೋತ್ರ-ಪ್ರವರದ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಸಹವಾಸ ಮಾಡಿ ಸಂತಾನವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದರೆ, ಆ ಸಂತಾನ ಚಾಂಡಾಲನಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಆ ಪುರುಷನು ಸಹ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯದಿಂದ ಪತನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 10
कात्यायनः । परिणीय सगोत्रा तु समानप्रवरां तथा । त्यागं कृत्वा द्विजस्तस्यास्ततश्चांद्रायणं चरेत्
ಕಾತ್ಯಾಯನನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಯಾವ ದ್ವಿಜನು ಸಗೋತ್ರಾ ಹಾಗೂ ಸಮಾನಪ್ರವರೆಯಾದ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೋ, ಅವಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಂತರ ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು।
Verse 11
उत्सृज्य तां ततो भार्यां मातृवत्परिपालयेत्
ಆ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಅವಳನ್ನು ತಾಯಿಯಂತೆ ಪೋಷಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು।
Verse 12
याज्ञवल्क्यः । अरोगिणीं भ्रातृमतीमसमानार्षगोत्रजाम् । पंचमात्सप्तमार्दूर्ध्वं मातृतः पितृत स्तथा
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಆರೋಗ್ಯವಂತಳಾದ, ಸಹೋದರರುಳ್ಳ, ಭಿನ್ನ ಆರ್ಷ-ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ವಿವಾಹ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಾತೃಪಕ್ಷದಲ್ಲೂ ಪಿತೃಪಕ್ಷದಲ್ಲೂ ಐದನೆಯ ನಂತರದಿಂದ ಏಳನೆಯ ತನಕ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಇದೆ।
Verse 13
असमानप्रवरैर्विवाह इति गौतमः । यद्येकं प्रवरं भिन्नं मातृगोत्रवरस्य च । तत्रोद्वाहो न कर्तव्यः सा कन्या भगिनी भवेत्
ಗೌತಮನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ವಿವಾಹವು ಭಿನ್ನ ಪ್ರವರವಿರುವವರೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಾತೃಗೋತ್ರ-ಪ್ರವರದೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಪ್ರವರವಾದರೂ ಹೊಂದಿಬಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ಮಾಡಬಾರದು; ಆ ಕನ್ಯೆ ಸಹೋದರಿಯೆಂದು ಗಣಿಸಬೇಕು।
Verse 14
दाराग्निहोत्रसंयोगं कुरुते योऽग्रजे स्थिते । परिवेत्ता स विज्ञेयः परिवित्तिस्तु पूर्वजः
ಅಗ್ರಜನು ಅವಿವಾಹಿತನಾಗಿರುವಾಗ ಯಾರು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿ ಗೃಹ್ಯಾಗ್ನಿ-ಹೋತ್ರ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ‘ಪರಿವೇತ್ತಾ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಆ ಹಿರಿಯನು ‘ಪರಿವಿತ್ತಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 15
सदा पौनर्भवा कन्या वर्ज नीया कुलाधमा । वाचा दत्ता मनोदत्ता कृतकौतुकमंगला
ಪುನಃಪುನಃ ‘ಪೌನರ್ಭವಾ’ಯಾಗಿ ಮರಳಿ ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕುಲಧರ್ಮಪಾಲಕ ವರನು ಸದಾ ವರ್ಜಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ವಾಕ್ದತ್ತೆ, ಮನೋದತ್ತೆ, ಅಥವಾ ಕೌತುಕಮಂಗಳ (ನಿಶ್ಚಯ) ವಿಧಿಗಳು ನಡೆದ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು।
Verse 16
उदकस्पर्शिता याच याच पाणिगृहीतका । अग्निं परिगता या च पुनर्भूः प्रसवा च या
ಉದಕಸ್ಪರ್ಶ (ಜಲಸ್ಪರ್ಶ) ವಿಧಿ ನಡೆದ ಕನ್ಯೆ, ಅಥವಾ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣವಾದವಳು, ಅಥವಾ ಅಗ್ನಿ ಪರಿಕ್ರಮೆ ಮಾಡಿದವಳು—ಇವಳು ವರ್ಜ್ಯ. ಹಾಗೆಯೇ ‘ಪುನರ್ಭೂ’ ಸ್ತ್ರೀ ಮತ್ತು ಪ್ರಸವಾ (ಸಂತಾನವತಿ) ಸ್ತ್ರೀಯೂ ವರ್ಜ್ಯ.
Verse 17
योगेश्वरी १४ मोहलज्जा १५ कुलेशी १६ शकुलाचिता
‘ಯೋಗೇಶ್ವರಿ’, ‘ಮೋಹಲಜ್ಜಾ’, ‘ಕುಲೇಶೀ’, ‘ಶಕುಲಾಚಿತಾ’—ಇವು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 14–17 ಅಂಶಗಳಾಗಿ ಎಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಸರುಗಳು/ಉಪಾಧಿಗಳು।
Verse 18
अथावटंकाः कथ्यंते गोत्र १ पात्र २ दात्र ३ त्राशयत्र ४ लडकात्र १५ मंडकीयात्र १६ विडलात्र १७ रहिला १८ भादिल १९ वालूआ २० पोकीया २१ वाकीया २२ मकाल्या २३ लाडआ २४ माणवेदा २५ कालीया २६ ताली २७ वेलीया २८ पांवलन्डीया २९ मूडा ३० पीतूला ३१ धिगमघ ३२ भूतपादवादी ३४ होफोया ३५ शेवार्दत ३६ वपार ३७ वथार ३८ साधका ३९ बहुधिया ४०
ಇದೀಗ ‘ಅವಟಂಕಗಳು’ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ—ಗೋತ್ರ, ಪಾತ್ರ, ದಾತ್ರ, ತ್ರಾಶಯತ್ರ, ಲಡಕಾತ್ರ, ಮಂಡಕೀಯಾತ್ರ, ವಿಡಲಾತ್ರ, ರಹಿಲಾ, ಭಾದಿಲ, ವಾಲೂಆ, ಪೋಕೀಯಾ, ವಾಕೀಯಾ, ಮಕಾಲ್ಯಾ, ಲಾಡಆ, ಮಾಣವೇದಾ, ಕಾಲೀಯಾ, ತಾಲೀ, ವೇಲೀಯಾ, ಪಾಂವಲಂಡೀಯಾ, ಮೂಡಾ, ಪೀತೂಲಾ, ಧಿಗಮಘ, ಭೂತಪಾದವಾದೀ, ಹೋಫೋಯಾ, ಶೇವಾರ್ದತ, ವಪಾರ, ವಥಾರ, ಸಾಧಕಾ, ಬಹುಧಿಯಾ—ಎಂದು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ 40ರವರೆಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ।
Verse 19
मातुलस्य सुतामूढ्वा मातृगोत्रां तथैव च । समानप्रवरां चैव त्यक्त्वा चांद्रायणं चरेत्
ಯಾರಾದರೂ ಮಾತುಲನ (ಮಾಮ) ಮಗಳನ್ನು, ಅಥವಾ ಮಾತೃಗೋತ್ರದ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು, ಅಥವಾ ಸಮಾನಪ್ರವರದ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ—ಅವಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು।