Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 83

Devanagari script

दृष्ट्वा कन्यां च तां दैत्यो मूर्च्छया पतितो भुवि । पतितेन तु दृष्टैका कन्या वटतले स्थिता

Transliteration

dṛṣṭvā kanyāṃ ca tāṃ daityo mūrcchayā patito bhuvi | patitena tu dṛṣṭaikā kanyā vaṭatale sthitā

Translation

ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕಂಡು ದೈತ್ಯನು ಮೂರ್ಛೆಹೋಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು. ಬಿದ್ದಿರುವಾಗ, ಆಲದ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು.

Word by Word

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (prior action): 'having seen'

• कन्याम्: the maiden
• कन्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• ताम्: her/that (female)
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• दैत्यः: the demon
• दैत्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• मूर्च्छया: by fainting
• मूर्च्छया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मूर्च्छा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• पतितः: fallen
• पतितः: Karta (Subject-predicate/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भावे/कर्मणि: 'fallen'

• भुवि: on the ground
• भुवि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक: भुव्/भूमि-सम्बद्ध)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• पतितेन: by the fallen one
• पतितेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; 'by the fallen (one)'

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषणार्थक अव्यय (particle: but/indeed)

• दृष्टा: seen
• दृष्टा: Karta (Subject-predicate/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'seen'

• एका: alone/one
• एका: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संख्यावाचक विशेषण

• कन्या: the maiden
• कन्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वटतले: at the base of the banyan tree
• वटतले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वट-तल (प्रातिपदिक)
• Form: समास: वटस्य तलम् (षष्ठी-तत्पुरुष); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• स्थिता: stood/was situated
• स्थिता: Karta (Subject-predicate/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'standing/remaining'

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced: Āvantya Khaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: On a riverbank tīrtha, a daitya collapses in a faint upon seeing a radiant maiden; beneath a spreading banyan tree another maiden stands, still and watchful, as if the place itself is a witness.

Characters & Entities

• Daitya
• Vaṭa (banyan tree)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Infatuation can cause collapse of judgment and strength; the Purāṇa uses this to underline the need for self-control.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā-kṣetra; even its trees and groves are framed as spiritually charged settings for transformative events.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is mentioned in this verse.