Adhyaya 57

Verse 1

ईश्वर उवाच । भानुमती द्विजान्भोज्य बुभुजे भुक्तशेषतः । भुक्त्वा सुसुखमास्थाय तदन्नं परिणाम्य च

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಭಾನುಮತೀ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದಳು. ಸೇವಿಸಿ ಮಹಾಸುಖದಿಂದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದಳು; ಆಹಾರವು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಯಿತು.

Verse 2

त्रयोदश्यां ततो गत्वा मदनाख्यतिथौ तदा । मार्कण्डस्य ह्रदे स्नात्वानर्च्य देवं गुहाशयम्

ನಂತರ ತ್ರಯೋದಶಿಯಂದು, ಮದನವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ, ಅವಳು ಅಲ್ಲಿ ಹೋದಳು. ಮಾರ್ಕಂಡ ಹ್ರದದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಗುಹಾವಾಸಿ ದೇವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದಳು.

Verse 3

कृतोपवासनियमा स्नापयित्वा महेश्वरम् । पञ्चामृतसुगन्धेन धूपदीपनिवेदनैः

ಉಪವಾಸ-ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಅವಳು ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ; ಸುಗಂಧ ಪಂಚಾಮೃತದಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ ಧೂಪ, ದೀಪ, ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಳು।

Verse 4

आर्चयद्विविधैः पुष्पैर्नैवेद्यैश्च सुशोभनैः । क्षपाजागरणं कृत्वा श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम्

ಅವಳು ವಿವಿಧ ಪುಷ್ಪಗಳೂ ಶೋಭನ ನೈವೇದ್ಯಗಳೂ ಮೂಲಕ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದಳು; ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸಿದಳು।

Verse 5

नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैर्दध्यौ देवं महेश्वरम् । अन्नं विस्तारितं सर्वं देवस्याग्रे यथाविधि

ನೃತ್ಯ, ಗೀತ ಮತ್ತು ಸ್ತೋತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು; ವಿಧಿಯಂತೆ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲಾ ಅನ್ನ-ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಇಟ್ಟನು।

Verse 6

चातुर्वर्ण्यसुताः सर्वे भोजिताः सपरिच्छदाः । चतुर्दश्यां दिनं यावत्सम्पूज्य वृषभध्वजम्

ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಪುತ್ರರೆಲ್ಲರನ್ನು ಅಗತ್ಯ ಪರಿಕರಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಲಾಯಿತು; ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ದಿನವಿಡೀ ವೃಷಭಧ್ವಜನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಲಾಯಿತು।

Verse 7

शङ्खवादित्रभेरीभिः पटहध्वनिनादितम् । क्षपाजागरणं कृत्वा प्रभूतजनसंकुलम्

ಶಂಖ, ವಾದ್ಯ, ಭೇರಿ ಮತ್ತು ಪಟಹಗಳ ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ನಾದಿತವಾಗಿ, ಅಪಾರ ಜನಸಮೂಹದ ನಡುವೆ ಅವನು ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿದನು।

Verse 8

नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैः प्रेरिता सा निशा तदा । प्रभाते भोजिता विप्राः पायसैर्मधुसर्पिषा

ಆ ವೇಳೆ ನೃತ್ಯ-ಗೀತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಆ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದಿತು. ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ವಿಪ್ರರಿಗೆ ಪಾಯಸ, ಜೇನು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಿಂದ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಲಾಯಿತು.

Verse 9

दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यः शक्त्या विप्रानुसारतः । अर्चयित्वा महापुष्पैः सुगन्धैर्मदनेन च

ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಹಾಗೂ ವಿಪ್ರರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ನಂತರ ಮಹಾಪುಷ್ಪಗಳು, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಧೂಪದಿಂದ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಿದನು.

Verse 10

विचित्रैः सूक्ष्मवस्त्रैश्च देवः सम्पूज्य वेष्टितः । स्रग्दामलम्बमानैश्च बहुदीपसमुज्ज्वलैः

ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೇವರನ್ನು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ವೇಷ್ಠಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು; ತೂಗುವ ಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ದೀಪಗಳ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಅವನು ದೀಪ್ತನಾದನು.

Verse 11

पक्वान्नैर्विविधैर्भक्ष्यैः सुवृत्तैर्मोदकादिभिः । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे वेदाध्ययनतत्पराः

ವಿವಿಧ ಪಕ್ವಾನ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು—ಮೋದಕಾದಿ—ಇವುಗಳಿಂದ; ನಂತರ ವೇದಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾದ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು (ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸತ್ಕೃತರಾದರು).

Verse 12

तत्पर्व कीर्तयांश्चक्रुः पद्मकं नाम नामतः । आदित्यस्य दिनं त्वद्य तिथिः पञ्चदशी तथा

ಅವರು ಆ ಪರ್ವವನ್ನು ಹೆಸರಿನಿಂದ ‘ಪದ್ಮಕ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಹೇಳಿದರು—‘ಇಂದು ಆದಿತ್ಯನ ದಿನ (ಭಾನುವಾರ), ತಿಥಿಯೂ ಪಂಚದಶಿಯೇ.’

Verse 13

त्वाष्ट्रमेव च नक्षत्रं संक्रान्तिर्विषुवन्तथा । व्यतीपातस्तथा योगः करणविष्टिरेव च

ಇಲ್ಲಿ ತ್ವಾಷ್ಟೃ ನಕ್ಷತ್ರ; ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ವಿಷುವೂ ಇವೆ. ವ್ಯತೀಪಾತ ಹಾಗೂ ಶುಭ ಯೋಗವಿದೆ; ಕರಣವು ವಿಷ್ಟಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 14

पद्मकं नाम पर्वैतदयनादिचतुर्गुणम् । अत्र दत्तं हुतं जप्तं सर्वं भवति चाक्षयम्

ಈ ಪರ್ವಕ್ಕೆ ‘ಪದ್ಮಕ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು; ಅಯನಾದಿ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಇದು ನಾಲ್ಕುಪಟ್ಟು ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ದಾನ, ಹೋಮದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಆಹುತಿ, ಅಥವಾ ಮಾಡಿದ ಜಪ—ಎಲ್ಲವೂ ಅಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 15

ते द्विजा भानुमत्याथ शूलभेदं गताः सह । ददृशुः शबरं कुण्डे भार्यया सह संस्थितम्

ನಂತರ ಆ ದ್ವಿಜರು ಭಾನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಶೂಲಭೇದಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ಕುಂಡದ ಬಳಿ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಶಬರನನ್ನು ಅವರು ಕಂಡರು.

Verse 16

ऐशानीं स दिशं गत्वा पर्वते भृगुमूर्धनि । पतितुं च समारूढो भार्यया सह पार्थिव

ಓ ರಾಜನೇ, ಅವನು ಈಶಾನ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗಿ ಭೃಗುಮೂರ್ಧನ ಎಂಬ ಪರ್ವತವನ್ನು ಏರಿದನು; ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಬಿದ್ದು ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು.

Verse 17

भानुमत्युवाच । तिष्ठ तिष्ठ महासत्त्व शृणुष्व वचनं मम । किमर्थं त्यजसि प्राणानद्यापि च युवा भवान्

ಭಾನುಮತಿ ಹೇಳಿದರು—ನಿಲ್ಲು, ನಿಲ್ಲು, ಓ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಾ! ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನೀನು ಇನ್ನೂ ಯೌವನದಲ್ಲಿರುವೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಏಕೆ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತೀಯ?

Verse 18

कः सन्तापः क उद्वेगः किं दुःखं व्याधिरेव च । शिशुः संदृश्यसेऽद्यापि कारणं कथ्यतामिदम्

ಇದು ಯಾವ ಸಂತಾಪ, ಯಾವ ಉದ್ವೇಗ? ಯಾವ ದುಃಖ ಅಥವಾ ರೋಗ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿದೆ? ನೀ ಇನ್ನೂ ಬಾಲಕನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀಯ; ಇದರ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳು.

Verse 19

शबर उवाच । कारणं नास्ति मे किंचिन्न दुःखं किंचिदेव तु । संसारभयभीतोऽहं नान्या बुद्धिः प्रवर्तते

ಶಬರನು ಹೇಳಿದನು—ನನಗೆ ವಿಶೇಷ ಕಾರಣವೇನೂ ಇಲ್ಲ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದುಃಖವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾನು ಸಂಸಾರಭಯದಿಂದ ಭೀತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಬೇರೆ ಬುದ್ಧಿ ನನಗೆ ನಡೆಯದು.

Verse 20

दुःखेन लभ्यते यस्मान्मानुष्यं जन्म भाग्यतः । मानुष्यं जन्म चासाद्य या न धर्मं समाचरेत्

ಏಕೆಂದರೆ ಮಾನವಜನ್ಮ ದುಃಖದಿಂದಲೇ, ಭಾಗ್ಯವಶಾತ್ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನವಜನ್ಮ ಪಡೆದು ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸದವನು…

Verse 21

स गच्छेन्निरयं घोरमात्मदोषेण सुन्दरि । तस्मात्पतितुमिच्छामि तीर्थेऽस्मिन्पापनाशने

…ಅವನು ತನ್ನದೇ ದೋಷದಿಂದ, ಓ ಸುಂದರಿ, ಘೋರ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪನಾಶಕವಾದ ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬೀಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 22

राज्ञ्युवाच । अद्यापि वर्तते कालो धर्मस्योपार्जने तव । कृतापकृतकर्मा वै व्रतदानैर्विशुध्यति

ರಾಣಿ ಹೇಳಿದರು—ಇನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವ ಕಾಲವಿದೆ. ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವನು ವ್ರತ-ದಾನಗಳಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 23

अहं दास्यामि धान्यं वा वासांसि द्रविणं बहु । नित्यमाचर धर्मं त्वं ध्यायन्नित्यं महेश्वरम्

ನಾನು ನಿನಗೆ ಧಾನ್ಯವನ್ನಾಗಲಿ, ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನಾಗಲಿ, ಅಪಾರ ಧನವನ್ನಾಗಲಿ ನೀಡುವೆನು. ನೀನು ಪ್ರತಿದಿನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ನಿತ್ಯ ಮಹೇಶ್ವರನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡು।

Verse 24

शबर उवाच । नैवाहं कामये वित्तं न धान्यं वस्त्रमेव च । यो यस्यैवान्नमश्नाति स तस्याश्नाति किल्बिषम्

ಶಬರನು ಹೇಳಿದನು—ನನಗೆ ಧನವೂ ಬೇಡ, ಧಾನ್ಯವೂ ಬೇಡ, ವಸ್ತ್ರವೂ ಬೇಡ. ಯಾರು ಯಾರ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ನಿಜವಾಗಿ ಅವರ ಪಾಪಭಾಗವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ।

Verse 25

राज्ञ्युवाच । कन्दमूलफलाहारो भ्रमित्वा भैक्ष्यमुत्तमम् । अवगाह्य सुतीर्थानि सर्वपापैः प्रमुच्यते

ರಾಣಿ ಹೇಳಿದರು—ಕಂದಮೂಲಫಲಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಉತ್ತಮ ಭಿಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 26

ततो विमुक्तपापस्तु यत्किंचित्कुरुते शुचिः । कर्मणा तेन पूतस्त्वं सद्गतिं प्राप्स्यसि ध्रुवम्

ನಂತರ ಪಾಪಮುಕ್ತನಾಗಿ ಶುದ್ಧನಾದವನು ಏನು ಮಾಡಿದರೂ, ಆ ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ನೀನು ಪವಿತ್ರನಾಗಿ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ।

Verse 27

शबर उवाच । अन्नमद्य मया त्यक्तं प्राणेभ्योऽपि महत्तरम् । सत्यं न लोपयेद्देवि निश्चितात्र मतिर्मम

ಶಬರನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂದು ನಾನು ಅನ್ನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಅದು ಪ್ರಾಣಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಪ್ರಿಯ. ದೇವಿ, ನಾನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪ ದೃಢವಾಗಿದೆ।

Verse 28

प्रसादः क्रियतां देवि क्षमस्वाद्य जनैः सह । अर्धोत्तरीयवस्त्रेण संयम्यात्मानमुद्यतः

ಹೇ ದೇವಿ, ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗು; ಇಂದು ಜನರೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು. ಅರ್ಧೋತ್ತರೀಯ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವನು ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತನು.

Verse 29

भार्यया सहितो व्याधो हरिं ध्यात्वा पपात ह । नगार्धात्पतितो यावद्गतजीवो नराधिप

ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಇದ್ದ ವ್ಯಾಧನು ಹರಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಬಿದ್ದನು. ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರಿನಿಂದ ಬಿದ್ದ ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನು ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದನು, ಓ ನರಾಧಿಪಾ.

Verse 30

चूर्णीभूतौ हि तौ दृष्ट्वा कुण्डस्योपरि भूमिप । त्रिमुहूर्ते गते काले शबरो भार्यया सह

ಓ ಭೂಮಿಪಾ, ಕುಂಡದ ಮೇಲೆಯೇ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಚೂರ್ನಭೂತರಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತ ಕಾಲ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಶಬರನು ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ (ತತಃ)…

Verse 31

दिव्यं विमानमारूढो गतश्चानुत्तमां गतिम्

ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಏರಿ ಅವನು ಅನುತ್ತಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 57

। अध्याय

‘ಅಧ್ಯಾಯ’—ಅಧ್ಯಾಯಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ.