Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 46

Devanagari script

आसनोपानहौ शय्यां वराश्वान् क्षत्रियस्तथा । वस्त्रयुग्मं च धान्यं च गृहं पूर्णं प्रयत्नतः

Transliteration

āsanopānahau śayyāṃ varāśvān kṣatriyastathā | vastrayugmaṃ ca dhānyaṃ ca gṛhaṃ pūrṇaṃ prayatnataḥ

Translation

ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಸನ, ಪಾದುಕಾ, ಶಯ್ಯೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯ (ಸೇವಕ/ಅನುಚರ)ನನ್ನೂ; ಜೊತೆಗೆ ಜೋಡಿ ವಸ್ತ್ರ, ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಜ್ಜಿತ ಗೃಹವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.

Word by Word

• आसन-उपानहौ: a seat and footwear
• आसन-उपानहौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आसन (प्रातिपदिक) + उपानह्/उपानत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (द्वन्द्वे एकवचन-प्रयोगः), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—आसनं च उपानहौ च

• शय्याम्: a bed
• शय्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शय्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वर-अश्वान्: excellent horses
• वर-अश्वान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक) + अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—वराः अश्वाः (excellent horses)

• क्षत्रियः: a kṣatriya (warrior)
• क्षत्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय

• वस्त्र-युग्मम्: a pair of garments
• वस्त्र-युग्मम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वस्त्र (प्रातिपदिक) + युग्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—वस्त्राणां युग्मम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• धान्यम्: grain
• धान्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धान्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• गृहम्: a house
• गृहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पूर्णम्: complete/full-furnished
• पूर्णम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गृहम् इति विशेषण

• प्रयत्नतः: with effort/diligently
• प्रयत्नतः: Hetu (Manner/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb: with effort)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced from Āvantya Khaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śūlabheda

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A donor at a tīrtha distribution pavilion offers practical goods: sandals, bedding rolls, sacks of grain, folded garments; a horse stands nearby; a simple house structure indicates gṛha-dāna/shelter endowment; attendants manage orderly giving.

Characters & Entities

• Dāna
• Aśva (horse)
• Vastra
• Dhānya
• Gṛha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma praises tangible generosity—supporting others with necessities and wealth—as a sacred act, especially at tīrthas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

These gifts are described within the Śūlabheda tīrtha-māhātmya of Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

A list of dānas: seat, sandals, bed, horses, garments, grain, and a fully furnished house.