
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ರಾಜನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಪವಿತ್ರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಪರಮಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವುದು ಮೋಕ್ಷಸಾಧನ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರೇವಾ (ನರ್ಮದಾ) ಜಲದ ಶುದ್ಧಿಕಾರಕ ಮಹಿಮೆ ಅಪೂರ್ವ. ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಫಲಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—(1) ವಿಶಲ್ಯಾ-ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದವರು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; (2) ಸನ್ನ್ಯಾಸಭಾವದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸಂಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದೇಹ ಬಿಡುವವರು ಅಮರೇಶ್ವರನ ಸಮೀಪಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; (3) ಶೈಲೆಂದ್ರದಲ್ಲಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದವನು ಸೂರ್ಯವರ್ಣ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಮರಾವತಿಗೆ ಏರುತ್ತಾನೆ; ಅಪ್ಸರಸರು ಅವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಲಗಳ ತಾರತಮ್ಯ ನಿರೂಪಣೆ—ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಸಮವೆಂದು ಕೆಲ ಪಂಡಿತರು ಹೇಳಿದರೂ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ರೇವಾಜಲವನ್ನು ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದರ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಕುರಿತು ವಾದ ಬೇಡವೆಂದು ಬೋಧನೆ. ರೇವಾ ಪ್ರದೇಶವು ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಕಿನ್ನರಸಮಾನ ದಿವ್ಯಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ರೇವಾಜಲವನ್ನು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿದವರಿಗೆ ಇಂದ್ರಲೋಕದ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಸಂಸಾರಸಾಗರವನ್ನು ನೋಡಬಾರದೆಂದವರು ನರ್ಮದಾಸೇವೆಯನ್ನು ನಿತ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು; ಅವಳು ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಮತ್ತು ಅವಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಮರಣವಾದರೆ ಗಣೇಶ್ವರಿ (ದಿವ್ಯ ಪರಿಚಾರಕ) ಗತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ತೀರವು ಯಜ್ಞಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ; ಪಾಪಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದರೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಪಿಲಾ ಮತ್ತು ವಿಶಲ್ಯಾ ಇಶ್ವರನ ಲೋಕಹಿತಾರ್ಥ ಪುರಾತನ ಸೃಷ್ಟಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಿ, ಉಪವಾಸ ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಅಶ್ವಮೇಧಫಲದಂತೆ ಎಂದು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅನಾಶಕ ವ್ರತವು ಸರ್ವಪಾಪಹರ, ಶಿವಧಾಮಪ್ರದ; ವಿಶಲ್ಯಾ-ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸ್ನಾನ ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ಸಮುದ್ರವರೆಗೆ ಸ್ನಾನ-ದಾನ ಮಾಡಿದ ಫಲಕ್ಕೆ ಸಮವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । तत्रैव सङ्गमे राजन्भक्त्या परमया नृप । प्राणांस्त्यजन्ति ये मर्त्यास्ते यान्ति परमां गतिम्
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನ್, ಓ ನೃಪ! ಆ ಸಂಗಮದಲ್ಲೇ ಪರಮಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 2
संन्यस्तसर्वसंकल्पो यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । अमरेश्वरमासाद्य स स्वर्गे नियतं वसेत्
ಎಲ್ಲ ಸಂಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅಮರೇಶ್ವರನನ್ನು ಸೇರಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುವವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 3
शैलेन्द्रं यः समासाद्य आत्मानं मुञ्चते नरः । विमानेनार्कवर्णेन स गच्छेदमरावतीम्
ಶೈಲೆಂದ್ರವನ್ನು ಸೇರಿ ದೇಹ ತ್ಯಜಿಸುವ ನರನು ಸೂರ್ಯವರ್ಣದ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟು ಅಮರಾವತಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 4
नरं पतन्तमालोक्य नगादमरकण्टकात् । ब्रुवन्त्यप्सरसः सर्वा मम भर्ता भवेदिति
ಅಮರಕಂಟಕ ಪರ್ವತದಿಂದ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ನರನನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲ ಅಪ್ಸರಸರು—‘ಇವನೇ ನನ್ನ ಭರ್ತನಾಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 5
समं जलं धर्मविदो वदन्ति सारस्वतं गाङ्गमिति प्रबुद्धाः । तस्योपरिष्टात्प्रवदन्ति तज्ज्ञा रेवाजलं नात्र विचारणास्ति
ಧರ್ಮವಿದ್ವಾಂಸರು ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಗಂಗೆಯ ಜಲವನ್ನು ಸಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ಮೇಲಾಗಿ ರೇವಾ (ನರ್ಮದೆ) ಜಲವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಸಾರುತ್ತಾರೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।
Verse 6
अनेकविद्याधरकिन्नराद्यैरध्यासितं पुण्यतमाधिवासैः । रेवाजलं धारयतो हि मूर्ध्ना स्थानं सुरेन्द्राधिपतेः समीपे
ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಲೋಕಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಕಿನ್ನರರು ಮೊದಲಾದವರು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ರೇವಾ (ನರ್ಮದೆ) ಜಲವನ್ನು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ದೇವಾಧಿಪತಿ ಇಂದ್ರನ ಸಮೀಪ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 7
नर्मदा सर्वदा सेव्या बहुनोक्तेन किं नृप । यदीच्छेन्न पुनर्द्रष्टुं घोरं संसारसागरम्
ಹೇ ನೃಪ! ನರ್ಮದೆಯನ್ನು ಸದಾ ಸೇವಿಸಿ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು; ಬಹಳ ಮಾತುಗಳೇಕೆ? ಯಾರು ಮತ್ತೆ ಭಯಂಕರ ಸಂಸಾರಸಾಗರವನ್ನು ನೋಡಬಾರದೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೋ.
Verse 8
त्रयाणामपि लोकानां महती पावनी स्मृता । यत्र तत्र मृतस्यापि ध्रुवं गाणेश्वरी गतिः
ಅವಳು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಮಹಾಪಾವಿನಿ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಪಾವಿತ್ರ್ಯಸಂಬಂಧದಿಂದ ಎಲ್ಲಿ ಸತ್ತರೂ, ಅವನಿಗೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಗಾಣೇಶ್ವರೀ ಗತಿ—ಶಿವಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿ—ಸಿಗುತ್ತದೆ.
Verse 9
अनेकयज्ञायतनैर्वृताङ्गी न ह्यत्र किंचिद्यदतीर्थमस्ति । तस्यास्तु तीरे भवता यदुक्तं तपस्विनो वाप्यतपस्विनो वा
ಅನೇಕ ಯಜ್ಞಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ (ರೇವಾ)ಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅತೀರ್ಥವೆನ್ನಬಹುದಾದ ಸ್ಥಳವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳ ತೀರದ ಕುರಿತು ನೀವು ಹೇಳಿದುದು—ತಪಸ್ವಿಗೆ ಆಗಲಿ ಅತಪಸ್ವಿಗೆ ಆಗಲಿ—ಸತ್ಯವೇ.
Verse 10
म्रियन्ति ये पापकृतो मनुष्यास्ते स्वर्गमायान्ति यथाऽमरेन्द्राः
ಪಾಪಕರ್ಮ ಮಾಡಿದ ಮನುಷ್ಯರೂ ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿ (ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ) ಮರಣ ಹೊಂದಿದರೆ, ಅವರು ಅಮರೇಂದ್ರರಂತೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.
Verse 11
एवं तु कपिला चैव विशल्या राजसत्तम । ईश्वरेण पुरा सृष्टा लोकानां हितकाम्यया
ಹೇ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಪಿಲಾ ಮತ್ತು ವಿಶಲ್ಯಾ—ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
Verse 12
तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोपवासो जितेन्द्रियः । अश्वमेधस्य महतोऽसंशयं फलमाप्नुयात्
ಹೇ ರಾಜನೇ! ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಉಪವಾಸದಿಂದ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹದಿಂದ ಇರುವ ಮನುಷ್ಯನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಮಹಾ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 13
अनाशकं च यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । सर्वपापविनिर्मुक्तो याति वै शिवमन्दिरम्
ಹೇ ನರಾಧಿಪನೇ! ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಅನಾಶಕ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತರಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶಿವಮಂದಿರ (ಶಿವಧಾಮ)ವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.
Verse 14
पृथिव्यां सागरान्तायां स्नानदानेन यत्फलम् । विशल्यासङ्गमे स्नात्वा सकृत्तत्फलमश्नुते
ಸಾಗರಾಂತವಾದ ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ-ದಾನಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಫಲ ಯಾವದೋ, ವಿಶಲ್ಯಾ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಅದೇ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 15
एवं पुण्या पवित्रा च कथिता तव भूपते । भूयो मां पृच्छसि च यत्तच्चैव कथयाम्यहम्
ಹೇ ಭೂಪತೇ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪುಣ್ಯದಾಯಕವೂ ಪವಿತ್ರವೂ ಆದ ಈ ತೀರ್ಥವರ್ಣನೆ ನಿನಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನೀನು ಮತ್ತೆ ಏನು ಕೇಳಿದರೂ, ಅದನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 23
। अध्याय
॥ ಇತಿ ಅಧ್ಯಾಯ-ಸೂಚನೆ ॥