
ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ಯಾತ್ರಿಕನಿಗೆ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಯಂಭೂ ‘ಅಮೃತ-ಸ್ರಾವಿ’ ಲಿಂಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮಹಾಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುವುದಾಗಿ ತೀರ್ಥಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು—ದೇವತೆಗಳು ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದರು? ‘ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರು’ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅರ್ಥವೇನು? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರನ್ನು—ಇಂದ್ರ, ಧಾತಾ, ಭಗ, ತ್ವಷ್ಟಾ, ಮಿತ್ರ, ವರುಣ, ಅರ್ಯಮನ್, ವಿವಸ್ವಾನ್, ಸವಿತೃ, ಪೂಷನ್, ಅಂಶುಮಾನ, ವಿಷ್ಣು—ಎಂದು ಗಣಿಸಿ, ಸೂರ್ಯತ್ವವನ್ನು ಬಯಸಿ ಅವರು ನರ್ಮದಾ ತಟದ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ‘ಅಂಶ’ಗಳ ವಿಭಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ದಿವಾಕರನ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಮುಂದಾಗಿ ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯರ ವಿಶ್ವಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಶಕ್ತಿಗಳ ನಿಯೋಜನೆ (ದಿಕ್-ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಎಂಬ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ವಿನ್ಯಾಸವೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತೀರ್ಥಾಚಾರ ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿ—ಪ್ರಾತಃಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ ವಾಣಿ, ಮನಸ್ಸು, ಕರ್ಮಗಳಿಂದಾದ ದೋಷಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಭೂಪರಿಕ್ರಮೆಗೆ ಸಮಾನ; ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮಿಯ ಉಪವಾಸ ಮಹಾಫಲದಾಯಕ; ಪುನಃಪುನಃ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯಿಂದ ರೋಗನಿವಾರಣೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಸಂತಾನಪ್ರಾಪ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಫಲಗಳು ನಿಯಮಬದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । सिद्धेश्वरं ततो गच्छेत्तस्यैव तु समीपतः । अमृतस्रावि तल्लिङ्गमाद्यं स्वायम्भुवं तथा
ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ಹೇಳಿದರು—ನಂತರ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು; ಅದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಅಮೃತಧಾರೆ ಸ್ರವಿಸುವ ಆ ಲಿಂಗವಿದೆ—ಆದಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂಭೂ.
Verse 2
दृष्टमात्रेण येनेह ह्यनृणो जायते नरः । पुरा वर्षशतं साग्रमाराध्य परमेश्वरम्
ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಋಣಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ನೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಆರಾಧಿಸಿ (ಈ ಮಹಿಮೆ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು).
Verse 3
प्राप्नुयुः परमां सिद्धिमादित्या द्वादशैव तु । अतः सिद्धेश्वरः प्रोक्तः सिद्धिदः सिद्धिकाङ्क्षिणाम्
ಅಲ್ಲಿಯೇ ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರು ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ‘ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ—ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿ ನೀಡುವವನು.
Verse 4
युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धेश्वरे प्राप्ताः सिद्धिं देवा द्विजोत्तम । आदित्या इति यच्चोक्तं तन्मे विस्मापनं कृतम्
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ! ದೇವರುಗಳು ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದರು? ಹಾಗೆಯೇ ‘ಆದಿತ್ಯರು’ ಎಂದು ನೀವು ಹೇಳಿದುದು ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಉಂಟುಮಾಡಿತು.
Verse 5
तपस्युग्रे व्यवसिता आदित्याः केन हेतुना । सम्प्राप्तास्तु द्विजश्रेष्ठ सिद्धिं चैवाभिलाषिकीम्
ಆದಿತ್ಯರು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು? ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅವರು ಅಭಿಲಷಿತ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದರು?
Verse 6
संक्षिप्य तु मया पृष्टं विस्तराद्द्विज शंस मे
ನಾನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಹೇ ದ್ವಿಜ, ಅದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳು.
Verse 7
मार्कण्डेय उवाच । अदितेर्द्वादशादित्या जाताः शक्रपुरोगमाः । इन्द्रो धाता भगस्त्वष्टा मित्रोऽथ वरुणोऽर्यमा
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಅದಿತಿಯಿಂದ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರು ಜನಿಸಿದರು: ಇಂದ್ರ, ಧಾತಾ, ಭಗ, ತ್ವಷ್ಟಾ, ಮಿತ್ರ, ವರುಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಯಮಾ।
Verse 8
विवस्वान्सविता पूषा ह्यंशुमान्विष्णुरेव च । त इमे द्वादशादित्या इच्छन्तो भास्करं पदम्
ಹಾಗೆಯೇ ವಿವಸ್ವಾನ್, ಸವಿತೃ, ಪೂಷನ್, ಅಂಶುಮಾನ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವೂ ಇದ್ದರು. ಈ ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರು ಭಾಸ್ಕರನ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಬಯಸಿದರು।
Verse 9
नर्मदातटमाश्रित्य तपस्युग्रे व्यवस्थिताः । सिद्धेश्वरे महाराज काश्यपेयैर्महात्मभिः
ನರ್ಮದಾ ತಟವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಹೇ ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಶ್ಯಪ ವಂಶೀಯರಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮರು ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದರು।
Verse 10
परा सिद्धिरनुप्राप्ता द्वादशादित्यसंज्ञितैः । स्थापितश्च जगद्धाता तस्मिंस्तीर्थे दिवाकरः
ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು; ಮತ್ತು ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಜಗದ್ಧಾತನಾದ ದಿವಾಕರನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾದನು।
Verse 11
स्वकीयांशविभागेन द्वादशादित्यसंज्ञितैः । तदाप्रभृति तत्तीर्थं राजन्ख्यातिं गतं भुवि
ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಅಂಶಗಳ ವಿಭಾಗದಿಂದ ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರಿಂದ, ಓ ರಾಜನೇ, ಆ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಆ ತೀರ್ಥವು ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿತು।
Verse 12
प्रलये समनुप्राप्ते ह्यादित्या द्वादशैव ते । द्वादशादित्यतो राजन् सम्भवन्ति युगक्षये
ಓ ರಾಜನೇ! ಪ್ರಳಯವು ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಆ ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರೇ ಪ್ರಕಟರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶ-ಆದಿತ್ಯರೂಪವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 13
इन्द्रस्तपति पूर्वेण धाता चैवाग्निगोचरे । गभस्तिपतिर्वै याम्ये त्वष्टा नैरृतदिङ्मुखः
ಇಂದ್ರನು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ತಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಧಾತಾ ಆಗ್ನೇಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಗಭಸ್ತಿಪತಿ, ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿ ತ್ವಷ್ಟಾ ಇರುವನು।
Verse 14
वरुणः पश्चिमे भागे मित्रस्तु वायवे तथा । विष्णुश्च सौम्यदिग्भागे विवस्वानीशगोचरे
ವರುಣನು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಮಿತ್ರನು ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ; ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು, ಈಶಾನ (ಉತ್ತರ-ಪೂರ್ವ) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿವಸ್ವಾನ್ ಇರುವನು।
Verse 15
ऊर्ध्वतश्चैव सविता ह्यधः पूषा विशोषयन् । अंशुमांस्तु तथा विष्णुर्मुखतो निर्गतं जगत्
ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸವಿತಾ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕೆಳಗೆ ಪೂಷನು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಶೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅಂಶುಮಾನ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು—ಅವರ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಮುಖದಿಂದ ಜಗತ್ತು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 16
प्रदहन्वै नरश्रेष्ठ बभ्रमुश्च इतस्ततः । यथैव ते महाराज दहन्ति सकलं जगत्
ಹೇ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅವರು ದಹಿಸುತ್ತಾ ಇತ್ತಿಚ್ಚೆ ಅತ್ತಿಚ್ಚೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹೇ ಮಹಾರಾಜ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವರು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ದಹಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 17
तथैव द्वादशादित्या भक्तानां भावसाधनाः । प्रातरुत्थाय यः स्नात्वा द्वादशादित्यसंज्ञितम्
ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರು ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಸಾಧನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ‘ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯ’ ಎಂಬ ದೇವರನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೋ…
Verse 18
पश्यते देवदेवेशं शृणु तस्यैव यत्फलम् । वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुराकृतम्
…ಮತ್ತು ದೇವದೇವೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಕೇಳು. ವಾಕ್ಯದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಅಥವಾ ಕರ್ಮದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಯಾವ ಪಾಪವಿದ್ದರೂ…
Verse 19
नश्यते तत्क्षणादेव द्वादशादित्यदर्शनात् । प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात्तस्य देवस्य भारत
…ಅದು ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯದ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇ ಭಾರತ, ಯಾರು ಆ ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ…
Verse 20
प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी नात्र संशयः । तत्र तीर्थे तु सप्तम्यामुपवासेन यत्फलम्
ಆ ಕರ್ಮದಿಂದ ಭೂಮಿಯೇ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಗೊಂಡಂತಾಗುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಈಗ ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮಿಯ ಉಪವಾಸದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಫಲ (ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ)।
Verse 21
अन्यत्र सप्तसप्तम्यां लभन्ति न लभन्ति च । षष्ठ्यां वारे दैनकरे द्वादशादित्यदर्शनात्
ಇತರತ್ರ ‘ಸಪ್ತ-ಸಪ್ತಮಿ’ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಆ ಫಲ ದೊರೆಯಬಹುದು ಅಥವಾ ದೊರೆಯದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠಿಯಂದು, ರವಿವಾರದಲ್ಲಿ, ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯನ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಪುಣ್ಯ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 22
प्रदक्षिणं तु यः कुर्यात्तस्य पापं तु नश्यति । अरोगी सप्तजन्मानि भवेद्वै नात्र संशयः
ಯಾರು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಅವರ ಪಾಪ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಏಳು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ಅರೋಗಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।
Verse 23
यस्तु प्रदक्षिणशतं दद्याद्भक्त्या दिने दिने । दद्रूपिटककुष्ठानि मण्डलानि विचर्चिकाः
ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ನೂರು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನಿಗೆ ದದ್ರು (ರಿಂಗ್ವರ್ಮ್), ಪಿಟಕ (ಫೋಡೆ), ಕುಷ್ಠ, ಮಂಡಲ (ಚಕ್ರದ ಮಚ್ಚೆಗಳು), ವಿಚರ್ಚಿಕಾ (ಎಕ್ಸಿಮಾ) ಇತ್ಯಾದಿ ರೋಗಗಳು ಶಮನವಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 24
नश्यन्ति व्याधयः सर्वे गरुडेनेव पन्नगाः । पुत्रप्राप्तिर्भवेत्तस्य षष्ट्या वासरसेवनात्
ಗರುಡನ ಮುಂದೆ ಪನ್ನಗಗಳು ನಾಶವಾಗುವಂತೆ ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಅರವತ್ತು ದಿನ ಈ ಸೇವೆ/ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ಅವನಿಗೆ ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ।
Verse 191
अध्याय
ಅಧ್ಯಾಯ (ಅಧ್ಯಾಯ-ಸೀಮೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಲಿಪಿಕಾರ-ಚಿಹ್ನೆ).