Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 9

Devanagari script

अत्रिरुवाच । सौम्ये शुभे प्रिये कान्ते चारुसर्वाङ्गसुन्दरि । विद्याविनयसम्पन्ने पद्मपत्रनिभेक्षणे

Transliteration

atriruvāca | saumye śubhe priye kānte cārusarvāṅgasundari | vidyāvinayasampanne padmapatranibhekṣaṇe

Translation

ಅತ್ರಿಯು ಉವಾಚ—ಹೇ ಸೌಮ್ಯೆ! ಹೇ ಶುಭೆ! ಹೇ ಪ್ರಿಯ ಕಾಂತೆ! ಹೇ ಚಾರು ಸರ್ವಾಂಗಸುಂದರಿ! ವಿದ್ಯಾ-ವಿನಯಸಂಪನ್ನೆ, ಪದ್ಮಪತ್ರನಿಭ ನೇತ್ರವಳ್ಳಿಯೇ!

Word by Word

• अत्रिः: Atri
• अत्रिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अत्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सौम्ये: O gentle one
• सौम्ये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• शुभे: O auspicious one
• शुभे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• कान्ते: O lovely one
• कान्ते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कान्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• चारुसर्वाङ्गसुन्दरि: O beauty with lovely limbs
• चारुसर्वाङ्गसुन्दरि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: चारु + सर्वाङ्ग + सुन्दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (चारूणि सर्वाङ्गानि यस्याः सा)

• विद्याविनयसम्पन्ने: O one endowed with learning and humility
• विद्याविनयसम्पन्ने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: विद्या + विनय + सम्पन्न (प्रातिपदिक)
• Form: पद्/सम्+पद्-धातोः क्त-प्रत्ययान्त (सम्पन्न); स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (विद्यया विनयेन च सम्पन्ना)

• पद्मपत्रनिभेक्षणे: O lotus-petal-eyed one
• पद्मपत्रनिभेक्षणे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पद्म + पत्र + निभ + ईक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (पद्मपत्रनिभे ईक्षणे यस्याः सा)

Speaker

Atri

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) context

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: Atri turns toward Anasūyā and addresses her with affectionate, respectful epithets—gentle, auspicious, beloved—highlighting her learning, humility, and lotus-like eyes.

Characters & Entities

• Atri
• Anasūyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma honors virtue in domestic life—learning, humility, and mutual respect are praised as sacred qualities.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named in this verse; it is part of the lead-up to the tīrtha narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is an address/praise within the story.