
ಅಧ್ಯಾಯವು ಮಂಗಳಾಚರಣದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ರೇವಾ/ನರ್ಮದೆಯ ವಿಶಾಲ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನರ್ಮದೆಯನ್ನು ದುರಿತ-ನಾಶಿನಿ, ದೇವರು–ಋಷಿ–ಮಾನವರಿಂದ ವಂದಿತ, ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೂ ಅಪೇಕ್ಷಿತ ತೀರಗಳಿರುವ ಪರಮ ಪಾವನ ನದಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಕಥೆ ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಯಜ್ಞಸತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾದ ಶೌನಕನು ಸೂತನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ—ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು-ನದಿಗಳ ನಂತರ ‘ಮೂರನೇ’ ಮಹಾನದಿಯಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ರೌದ್ರೀ ನದಿ ರೇವಾ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಅವಳ ರುದ್ರಸಂಬಂಧಿತ ಉದ್ಭವವೇನು? ಅವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತೀರ್ಥಗಳು ಯಾವುವು? ಸೂತನು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ, ಶ್ರುತಿ–ಸ್ಮೃತಿ–ಪುರಾಣಗಳು ಪರಸ್ಪರಪೂರಕ ಪ್ರಮಾಣಗಳೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪುರಾಣವನ್ನು ‘ಪಂಚಮ ವೇದ’ ಸಮಾನ ಮಹಾಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಹೇಳಿ ಪುರಾಣದ ಪಂಚಲಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಅಷ್ಟಾದಶ ಮಹಾಪುರಾಣಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಉಪಪುರಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣ–ಪಠಣದಿಂದ ಮಹಾಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಶುಭ ಪರಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಫಲವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 1
। अध्याय
ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭ.
Verse 2
ॐ नमः श्रीपुरुषोत्तमाय । ॐ नमः श्रीनर्मदायै । ॐ नमो हरिहरहिरण्यगर्भेभ्यो नमो व्यासवाल्मीकिशुकपराशरेभ्यो नमो गुरुगोब्राह्मणेभ्यः । ॐ मज्जन्मातङ्गगण्डच्युतमदमदिरामोदमत्तालिमालं स्नानैः सिद्धाङ्गनानां कुचयुगविगलत्कुङ्कुमासङ्गपिङ्गम् । सायं प्रातर्मुनीनां कुसुमचयसमाच्छन्नतीरस्थवृक्षं पायाद्वो नर्मदाम्भः करिमकरकराक्रान्तरहंस्तरंगम्
ॐ ಶ್ರೀಪುರುಷೋತ್ತಮಾಯ ನಮಃ। ॐ ಶ್ರೀನರ್ಮದಾಯೈ (ರೇವಾಯೈ) ನಮಃ। ಹರಿ, ಹರ ಮತ್ತು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ವ್ಯಾಸ, ವಾಲ್ಮೀಕಿ, ಶುಕ ಮತ್ತು ಪರಾಶರರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಗುರು, ಗೋ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ। ಸ್ನಾನಮಾಡುವ ಆನೆಗಳ ಗಂಡಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಹರಿಯುವ ಮದಜಲದ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಸುಗಂಧಿತ, ಸಿದ್ಧಾಂಗನಿಯರ ಸ್ನಾನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ತನಯುಗಲದಿಂದ ತೊಳೆದು ಹರಿಯುವ ಕುಂಕುಮರಸದಿಂದ ರಕ್ತಿಮ, ಪ್ರಾತಃ–ಸಾಯಂ ಮುನಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಪುಷ್ಪರಾಶಿಗಳಿಂದ ಆವೃತ ತೀರಸ್ಥ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತ, ಆನೆ ಮತ್ತು ಮಕರಗಳ ಕರಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅಲೆಯುವ ತರಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಹಂಸರು ವಿಹರಿಸುವ—ಅಂತಹ ನರ್ಮದಾಜಲವು ನಿಮಗೆ ರಕ್ಷೆಯಾಗಲಿ।
Verse 3
उभयतटपुण्यतीर्था प्रक्षालितसकलललोकदुरितौघा । देवमुनिमनुजवन्द्या हरतु सदा नर्मदा दुरितम्
ಎರಡೂ ತೀರಗಳು ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥಗಳಿಂದ ಪಾವನವಾದಳು, ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಪಾಪಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕುವಳು, ದೇವ–ಮುನಿ–ಮನುಜರಿಂದ ವಂದಿತಳಾದ ನರ್ಮದಾ ಸದಾ ನಮ್ಮ ದುರಿತವನ್ನು (ಪಾಪವನ್ನು) ಹರಣಮಾಡಲಿ।
Verse 4
नाशयतु दुरितमखिलं भूतं भव्यं भवच्च भुवि भविनाम् । सकलपवित्रि तव सुधा पुण्यजला नर्मदा भवति
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವವರ ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ—ಮೂರು ಕಾಲಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಮಸ್ತ ದುರಿತವನ್ನು (ಪಾಪವನ್ನು) ಅವಳು ನಾಶಮಾಡಲಿ। ಹೇ ಸಕಲಪವಿತ್ರಿಣಿ! ನಿನ್ನ ಅಮೃತಸಮಾನ ಸುದೆಯೇ ಪುಣ್ಯಜಲರೂಪವಾಗಿ ನರ್ಮದೆಯಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 5
तटपुलिनं शिवदेवा यस्या यतयोऽपि कामयन्ते वा । मुनिनिवहविहितसेवा शिवाय मम जायतां रेवा
ರೇವಾ ನನಗೆ ಶುಭಕರಳಾಗಲಿ—ಅವಳ ತಟಪುಲಿನಗಳನ್ನು ಶಿವದೇವಸ್ವರೂಪ ಯತಿಗಳೂ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಮುನಿಗಣಸೇವಿತಳಾದಳು; ಶಿವಾನುಭಕ್ತ, ಮಂಗಳಮಯಿ।
Verse 6
नारायणं नमस्कृत्वा नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನರೋತ್ತಮನಾದ ನರನಿಗೂ; ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಸರಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ನಂತರ ‘ಜಯ’ವೆಂದು ಉದ್ಘೋಷಿಸಬೇಕು।
Verse 7
नैमिषे पुण्यनिलये नानाऋषिनिषेविते । शौनकः सत्रमासीनः सूत पप्रच्छ विस्तरात्
ಪುನ್ಯನಿಲಯವಾದ ನೈಮಿಷದಲ್ಲಿ, ನಾನಾ ಋಷಿಗಳಿಂದ ನಿಷೇವಿತವಾದಲ್ಲಿ, ಸತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾದ ಶೌನಕನು ಸೂತನನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು।
Verse 8
मन्येऽहं धर्मनैपुण्यं त्वयि सूत सदार्चितम् । पुण्यामृतकथावक्ता व्याससशिष्यस्त्वमेव हि
ಹೇ ಸೂತನೇ! ಧರ್ಮನೈಪುಣ್ಯವು ಸದಾ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವೆಂದು ನಾನು ಮನ್ಯಿಸುತ್ತೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಪುಣ್ಯಾಮೃತಸಮಾನ ಕಥೆಗಳ ವಕ್ತಾ, ನಿಜಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಸರ ಶಿಷ್ಯನು।
Verse 9
अतस्त्वां परिपृच्छामि धर्मतीर्थाश्रयं कवे । बहूनि सन्ति तीर्थानि बहुशो मे श्रुतानि च
ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಕವಿಯೇ, ಧರ್ಮತೀರ್ಥಗಳ ಆಶ್ರಯನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ತೀರ್ಥಗಳು ಬಹಳಿವೆ; ಅವುಗಳ ಕುರಿತು ನಾನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ।
Verse 10
श्रुता दिव्यनदी ब्राह्मी तथा विष्णुनदी मया । तृतीया न मया क्वापि श्रुता रौद्री सरिद्वरा
ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿವ್ಯ ನದಿಯನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನದಿಯನ್ನೂ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರನೆಯದು—ರುದ್ರನ ಪರಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿ—ಎಂದು ಕೇಳಿಲ್ಲ।
Verse 11
तां वेदगर्भां विख्यातां विबुधौघाभिवन्दिताम् । वद मे त्वं महाप्राज्ञ तीर्थपूगपरिष्कृताम्
ಓ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ! ವೇದಗರ್ಭೆಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದ, ದೇವಸಮೂಹಗಳಿಂದ ವಂದಿತಳಾದ, ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ನದಿಯ ವಿಷಯವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು।
Verse 12
कं देशमाश्रिता रेवा कथं श्रीरुद्रसंभवा । तत्संश्रितानि तीर्थानि यानि तानि वदस्व मे
ರೇವಾ (ನರ್ಮದಾ) ಯಾವ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ? ಅವಳು ಹೇಗೆ ಶ್ರೀರುದ್ರಸಂಭವಾ? ಹಾಗೆಯೇ ಅವಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿರುವ ತೀರ್ಥಗಳು ಯಾವುವೋ ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ನನಗೆ ಹೇಳು।
Verse 13
सूत उवाच । साधु पृष्टं कुलपते चरित्रं नर्मदाश्रितम् । चित्रं पवित्रं दोषघ्नं श्रुतमुक्तं च सत्तम
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಕುಲಪತೇ! ನರ್ಮದಾಶ್ರಿತ ಚರಿತ್ರೆಯ ಕುರಿತು ನೀನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದೀ. ಅದು ವಿಚಿತ್ರ, ಪವಿತ್ರ, ದೋಷನಾಶಕ; ಓ ಸತ್ತಮ, ಅದು ಕೇಳಲು ಮತ್ತು ಹೇಳಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ।
Verse 14
वेदोपवेदवेदाङ्गादीन्यभिव्यस्य पूरितः । अष्टादशपुराणानां वक्ता सत्यवतीसुतः
ವೇದ, ಉಪವೇದ, ವೇದಾಂಗ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ, ಸತ್ಯವತೀಪುತ್ರ (ವ್ಯಾಸ) ಅಷ್ಟಾದಶ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರವಕ್ತನಾದನು।
Verse 15
तं नमस्कृत्य वक्ष्यामि पुराणानि यथाक्रमम् । येषामभिव्याहरणादभिवृद्धिर्वृषायुषोः
ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಾನು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸಿದರೆ ಧರ್ಮವೂ ಆಯುಷ್ಯವೂ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ।
Verse 16
श्रुतिः स्मृतिश्च विप्राणां चक्षुषी परिकीर्तिते । काणस्तत्रैकया हीनो द्वाभ्यामन्धः प्रकीर्तितः
ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿ ವಿಪ್ರರ ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳು ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ; ಒಂದಿಲ್ಲದವನು ಕಣ್ಣುಒಂದವನು, ಎರಡೂ ಇಲ್ಲದವನು ಅಂಧನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 17
श्रुतिस्मृतिपुराणानि विदुषां लोचनत्रयम् । यस्त्रिभिर्नयनैः पश्येत्सोऽंशो माहेश्वरो मतः
ಶ್ರುತಿ, ಸ್ಮೃತಿ, ಪುರಾಣಗಳು—ಇವು ವಿದ್ಯಾವಂತರ ತ್ರಿನೇತ್ರಗಳು; ಈ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡುವವನು ಮಹೇಶ್ವರ (ಶಿವ)ನ ಅಂಶವೆಂದು ಮತವಾಗಿದೆ।
Verse 18
आत्मनो वेदविद्या च ईश्वरेण विनिर्मिता । शौनकीया च पौराणी धर्मशास्त्रात्मिका च या
ಆತ್ಮಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಈಶ್ವರನು ವೇದವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಶೌನಕಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಂಪರೆಯೂ ಇದೆ, ಅದು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।
Verse 19
तिस्रो विद्या इमा मुख्याः सर्वशास्त्रविनिर्णये । पुराणं पञ्चमो वेद इति ब्रह्मानुशासनम्
ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರು ವಿದ್ಯೆಗಳು ಮುಖ್ಯ; ‘ಪುರಾಣವು ಪಂಚಮ ವೇದ’ ಎಂಬುದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನುಶಾಸನವಾಗಿದೆ।
Verse 20
यो न वेद पुराणं हि न स वेदात्र किंचन । कतमः स हि धर्मोऽस्ति किं वा ज्ञानं तथाविधम्
ಪುರಾಣವನ್ನು ಅರಿಯದವನು ಇಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಅರಿಯನು. ಅವನಿಗೆ ಧರ್ಮವೆಲ್ಲಿ? ಅಂಥ ಜ್ಞಾನವೆಲ್ಲಿ?
Verse 21
अन्यद्वा तत्किमत्राह पुराणे यन्न दृश्यते । वेदाः प्रतिष्ठिताः पूर्वं पुराणे नात्र संशयः
ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಬೇಕು? ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣದದ್ದು ನಿಜವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣದು. ವೇದಗಳೂ ಮೊದಲು ಪುರಾಣದಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾದವು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 22
बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रतरिष्यति । इतिहासपुराणैश्च कृतोऽयं निश्चयः पुरा
ಅಲ್ಪಶ್ರುತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವೇದವು ಭಯಪಡುತ್ತದೆ—“ಇವನು ನನ್ನನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿ ಮೀರಿಬಿಡುವನು” ಎಂದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪುರಾತನದಿಂದ ಇತಿಹಾಸ-ಪುರಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ನಿಶ್ಚಯ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ: ಅವುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದಲೇ ವೇದವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು.
Verse 23
आत्मा पुराणं वेदानां पृथगंगानि तानि षट् । यच्च दृष्टं हि वेदेषु तद्दृष्टं स्मृतिभिः किल
ಪುರಾಣವು ವೇದಗಳ ಆತ್ಮ; ಅವುಗಳ ಆರು ಅಂಗಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಹಾಯಕಗಳು. ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡದ್ದು ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 24
उभाभ्यां यत्तु दृष्टं हि तत्पुराणेषु गीयते । पुराणं सर्वशास्त्राणां प्रथमं ब्रह्मणः स्मृतम्
ವೇದ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿ—ಎರಡರಲ್ಲೂ ಕಂಡ ತತ್ತ್ವವೇ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಯನವಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರಾಣವು ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಸ್ಮೃತವಾದದ್ದು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 25
अनन्तरं च वक्त्रेभ्यो वेदास्तस्य विनिर्गताः । पुराणमेकमेवासीदस्मिन् कल्पान्तरे मुने
ಅನಂತರ ಅವನ ಮುಖಗಳಿಂದ ವೇದಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಆದರೆ, ಹೇ ಮುನಿಯೇ, ಪೂರ್ವ ಕಲ್ಪಾಂತದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪುರಾಣ ಮಾತ್ರ ಇತ್ತು.
Verse 26
त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम् । स्मृत्वा जगाद च मुनीन्प्रति देवश्चतुर्मुखः
ತ್ರಿವರ್ಗಸಾಧಕವಾದ, ಪರಮ ಪುಣ್ಯಕರವಾದ, ಶತಕೋಟಿ ವಿಸ್ತಾರವುಳ್ಳ ಆ ಪುರಾಣವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಚತುರ್ಮುಖ ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮುನಿಗಳ ಮುಂದೆ ಅದನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.
Verse 27
प्रवृत्तिः सर्वशास्त्राणां पुराणस्याभवत्ततः । कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुराणस्य ततो मुनिः
ಆ ಪುರಾಣದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸ ಉಂಟಾಯಿತು. ನಂತರ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣವು ಸರಿಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡದೆ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಮುನಿಯು ಅದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡನು.
Verse 28
व्यासरूपं विभुः कृत्वा संहरेत्स युगे युगे । अष्टलक्षप्रमाणे तु द्वापरे द्वापरे सदा
ವಿಭು ಪ್ರಭು ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ ಸದಾ ಎಂಟು ಲಕ್ಷ (ಶ್ಲೋಕ/ಮಾತ್ರೆ) ಎಂದು ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 29
तदष्टादशधा कृत्वा भूलोकेऽस्मिन् प्रभाष्यते । अद्यापि देवलोके तच्छतकोटिप्रविस्तरम्
ಅದನ್ನು ಹದಿನೆಂಟು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಈ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅದು ಶತಕೋಟಿ ವಿಸ್ತಾರದಿಂದಲೇ ವಿರಾಜಮಾನವಾಗಿದೆ.
Verse 30
तथात्र चतुर्लक्षं संक्षेपेण निवेशितम् । पुराणानि दशाष्टौ च साम्प्रतं तदिहोच्यते । नामतस्तानि वक्ष्यामि शृणु त्वमृषिसत्तम
ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ (ಶ್ಲೋಕ-ಪರಿಮಾಣ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾದಶ ಪುರಾಣಗಳ ಉಪದೇಶ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈಗ ಅವುಗಳ ನಾಮಗಳನ್ನು ಹೇಳುವೆನು—ಓ ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ಕೇಳು.
Verse 31
सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम्
ಸರ್ಗ, ಪ್ರತಿಸರ್ಗ, ವಂಶ, ಮನ್ವಂತರಗಳು ಮತ್ತು ವಂಶಾನುಚರಿತ—ಈ ಐದು ಲಕ್ಷಣಗಳೇ ಪುರಾಣವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Verse 32
ब्राह्मं पुराणं तत्राद्यं संहितायां विभूषितम् । श्लोकानां दशसाहस्रं नानापुण्यकथायुतम्
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಬ್ರಾಹ್ಮ ಪುರಾಣ; ಅದು ಸಂಹಿತಾ-ರೂಪದಿಂದ ವಿಭೂಷಿತವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳಿದ್ದು, ನಾನಾ ಪುಣ್ಯಕಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.
Verse 33
पाद्मं च पञ्चपञ्चाशत्सहस्राणि निगद्यते । तृतीयं वैष्णवंनाम त्रयोविंशतिसंख्यया
ಪಾದ್ಮ ಪುರಾಣವು ಐವತ್ತೈದು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯದು ‘ವೈಷ್ಣವ’ ಎಂಬ ಪುರಾಣ; ಅದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರು ಸಾವಿರ (ಶ್ಲೋಕಗಳು).
Verse 34
चतुर्थं वायुना प्रोक्तं वायवीयमिति स्मृतम् । शिवभक्तिसमायोगाच्छैवं तच्चापराख्यया
ನಾಲ್ಕನೆಯದು ವಾಯುವಿಂದ ಪ್ರೋಕ್ತವಾದುದು; ಅದು ‘ವಾಯವೀಯ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಶಿವಭಕ್ತಿಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಅದು ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರಾಗಿ ‘ಶೈವ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
Verse 35
चतुर्विंशतिसंख्यातं सहस्राणि तु शौनक । चतुर्भिः पर्वभिः प्रोक्तं भविष्यं पञ्चमं तथा
ಹೇ ಶೌನಕ! ಇದರ ಗ್ರಂಥವಿಸ್ತಾರವು ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಚಮವಾದ ಭವಿಷ್ಯಪುರಾಣವು ನಾಲ್ಕು ಪರ್ವಗಳಾಗಿ ಉಪದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
Verse 36
चतुर्दशसहस्राणि तथा पञ्च शतानि तत् । मार्कण्डं नवसाहस्रं षष्ठं तत्परिकीर्तितम्
ಆ ಪುರಾಣವು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಐನೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪರಿಮಾಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಪುರಾಣವು ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳದು; ಅದೇ ಆರನೆಯದೆಂದು ಘೋಷಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 37
आग्नेयं सप्तमं प्रोक्तं सहस्राणि तु षोडश । अष्टमं नारदीयं तु प्रोक्तं वै पञ्चविंशतिः
ಆಗ್ನೇಯಪುರಾಣವು ಏಳನೆಯದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ. ಎಂಟನೆಯ ನಾರದೀಯಪುರಾಣವು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 38
नवमं भगवन्नाम भागद्वयविभूषितम् । तदष्टादशसाहस्रं प्रोच्यते ग्रन्थसंख्यया
ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ‘ಭಾಗವತ’ ಎಂಬ ಪುರಾಣ; ಅದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಗ್ರಂಥಸಂಖ್ಯೆ ಹದಿನೆಂಟು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 39
दशमं ब्रह्मवैवर्तं तावत्संख्यमिहोच्यते । लैङ्गमेकादशं ज्ञेयं तथैकादशसंख्यया
ಹತ್ತನೆಯದು ಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತಪುರಾಣ; ಇಲ್ಲಿ ಅದರ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು ಲೈಂಗ (ಲಿಂಗ) ಪುರಾಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹನ್ನೊಂದು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 40
भागद्वयं विरचितं तल्लिङ्गमृषिपुंगव । चतुर्विंशतिसाहस्रं वाराहं द्वादशं विदुः
ಓ ಋಷಿಪುಂಗವ! ಆ ಲಿಂಗಪುರಾಣವು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಪಂಡಿತರು ವಾರಾಹಪುರಾಣವನ್ನು ದ್ವಾದಶವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ.
Verse 41
विभक्तं सप्तभिः खण्डैः स्कान्दं भाग्यवतां वर । तदेकाशीतिसाहस्रं संख्यया वै निरूपितम्
ಓ ಭಾಗ್ಯವಂತರಲ್ಲಿ ವರ! ಸ್ಕಾಂದಪುರಾಣವು ಏಳು ಖಂಡಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪರಿಮಾಣವು ಸಂಖ್ಯೆಯಂತೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಎಂಭತ್ತೊಂದು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 42
ततस्तु वामनं नाम चतुर्दशतमं स्मृतम् । संख्यया दशसाहस्रं प्रोक्तं कुलपते पुरा
ಅನಂತರ ‘ವಾಮನ’ ಎಂಬ ಪುರಾಣವು ಚತುರ್ದಶವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಓ ಕುಲಪತೇ! ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
Verse 43
कौर्मं पञ्चदशं प्राहुर्भागद्वयविभूषितम् । दशसप्तसहस्राणि पुरा सांख्यपते कलौ
ಕೌರ್ಮಪುರಾಣವನ್ನು ಪಂಚದಶವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ. ಓ ಸಾಂಖ್ಯಪತೇ! ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪರಿಮಾಣ ಹದಿನೇಳು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
Verse 44
मात्स्यं मत्स्येन यत्प्रोक्तं मनवे षोडशं क्रमात् । तच्चतुर्दशसाहस्रं संख्यया वदतां वर
ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರನು ಮನುವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಮಾತ್ಸ್ಯಪುರಾಣವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಷೋಡಶವಾಗಿದೆ. ಓ ವಕ್ತೃಗಳಲ್ಲಿ ವರ! ಅದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳು.
Verse 45
गारुडं सप्तदशमं स्मृतं चैकोनविंशतिः । अष्टादशं तु ब्रह्माण्डं भागद्वयविभूषितम्
ಗಾರುಡ ಪುರಾಣವು ಹದಿನೇಳನೆಯದೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣವು ಹದಿನೆಂಟನೆಯದು, ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 46
तच्च द्वादशसाहस्रं शतमष्टसमन्वितम् । तथैवोपपुराणानि यानि चोक्तानि वेधसा
ಆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣವು ದ್ವಾದಶ ಸಹಸ್ರ ಶ್ಲೋಕಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇನ್ನೂ ನೂರ ಎಂಟು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿಧಾತೃ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಹೇಳಿದ ಉಪಪುರಾಣಗಳೂ ಇವೆ.
Verse 47
इदं ब्रह्मपुराणस्य सुलभं सौरमुत्तमम् । संहिताद्वयसंयुक्तं पुण्यं शिवकथाश्रयम्
ಈ ಉತ್ತಮ ಸೌರ (ಉಪಪುರಾಣ) ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯ; ಇದು ಎರಡು ಸಂಹಿತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತ, ಪುಣ್ಯಕರ ಮತ್ತು ಶಿವಕಥಾಶ್ರಯವಾಗಿದೆ.
Verse 48
आद्या सनत्कुमारोक्ता द्वितीया सूर्यभाषिता । सनत्कुमारनाम्ना हि तद्विख्यातं महामुने
ಮೊದಲ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹೇಳಿದರು; ಎರಡನೆಯದು ಸೂರ್ಯನು ಭಾಷಿಸಿದನು. ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಅದು ‘ಸನತ್ಕುಮಾರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
Verse 49
द्वितीयं नारसिंहं च पुराणे पाद्मसंज्ञिते । शौकेयं हि तृतीयं तु पुराणे वैष्णवे मतम्
ಪದ್ಮಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ (ಉಪಪುರಾಣ) ‘ನಾರಸಿಂಹ’; ಮೂರನೆಯದು ‘ಶೌಕೇಯ’—ಎಂದು ವೈಷ್ಣವ ಪುರಾಣಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮತವಾಗಿದೆ.
Verse 50
बार्हस्पत्यं चतुर्थं च वायव्यं संमतं सदा । दौर्वाससं पञ्चमं च स्मृतं भागवते सदा
ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯ; ವಾಯವ್ಯವು ಸದಾ ಸಂಮತವಾದ ಪ್ರಮಾಣ. ಐದನೆಯದು ದೌರ್ವಾಸಸ; ಭಾಗವತ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ನಿತ್ಯ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Verse 51
भविष्ये नारदोक्तं च सूरिभिः कथितं पुरा । कापिलं मानवं चैव तथैवोशनसेरितम्
ಭವಿಷ್ಯಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಇದು ನಾರದನು ಹೇಳಿದುದೆಂದು, ಪುರಾತನದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ವಿವರಿಸಿದುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಪಿಲ, ಮಾನವ ಮತ್ತು ಉಶನಸನು ಬೋಧಿಸಿದುದೂ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 52
ब्रह्माण्डं वारुणं चाथ कालिकाद्वयमेव च । माहेश्वरं तथा साम्बं सौरं सर्वार्थसंचयम्
‘ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ’, ‘ವಾರುಣ’ ಮತ್ತು ‘ಕಾಲಿಕಾ’ ಎಂಬ ಎರಡು; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಮಾಹೇಶ್ವರ’, ‘ಸಾಂಬ’, ‘ಸೌರ’ ಹಾಗೂ ‘ಸರ್ವಾರ್ಥ-ಸಂಚಯ’—ಎಂದು ಹೆಸರುಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
Verse 53
पाराशरं भागवतं कौर्मं चाष्टादशं क्रमात् । एतान्युपपुराणानि मयोक्तानि यथाक्रमम्
ನಂತರ ಪಾರಾಶರ, ಭಾಗವತ ಮತ್ತು ಕೌರ್ಮ—ಈ ರೀತಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹದಿನೆಂಟು. ಈ ಉಪಪುರಾಣಗಳನ್ನು ನಾನು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.
Verse 54
पुराणसंहितामेतां यः पठेद्वा शृणोति च । सोऽनन्तपुण्यभागी स्यान्मृतो ब्रह्मपुरं व्रजेत्
ಈ ಪುರಾಣ-ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಯಾರು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅನಂತ ಪುಣ್ಯದ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ; ಮರಣಾನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.