Mantra 17

Rishi: Yājñavalkya-tradition (White Yajurveda Adhvaryu lineage; specific ṛṣi ascription not explicit in the mantra itself).

Devata: Agni (with Āpas as attendant purifiers); second hemistich functions as a ‘dhruva’/stability formula rather than a single-personal deity address.

Chandas: Mixed/prose-yajus (Yajurvedic formulaic style; not a strict ṛgvedic metre).

Samhita Patha (Devanagari)

धृष्टि॑र॒स्यपा॑ऽग्ने अ॒ग्निमा॒मादं॑ जहि॒ निष्क्र॒व्याद॑ᳪ से॒धा दे॑व॒यजं॑ वह । ध्रु॒वम॑सि पृथि॒वीं दृ॑ᳪह ब्रह्म॒वनि॑ त्वा क्षत्र॒वनि॑ सजात॒वन्युप॑दधामि॒ भातृ॑व्यस्य व॒धाय॑

Transliteration

dhŕ̥ṣṭir asy apā́’gne agním āmā́daṃ jahi niṣkravyā́daṃ sedhá devayajáṃ vaha | dhrúvam asi pr̥thivī́ṃ dŕ̥ṃha brahmavaníṃ tvā kṣatravaníṃ sajātavaníṃ úpa dadhāmi bhrā́tr̥vyasya vadhā́ya

Translation

ನೀನು ಆಕ್ರಮಣಶಕ್ತಿ (ಧೃಷ್ಟಿ) ಯಾಗಿರುವೆ. ಹೇ ಅಗ್ನೇ, ಅಪಾಂ (ಜಲಗಳ) ಸಹಿತ ಕಚ್ಚಾ ಭಕ್ಷಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸು; ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕನನ್ನು ದೂರ ತಳ್ಳು; ದೇವಯಜ್ಞವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗು. ನೀನು ಧ್ರುವನು: ಭೂಮಿಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸು. ಬ್ರಹ್ಮವನಿ, ಕ್ಷತ್ರವನಿ, ಸಜಾತವನಿ—ಎಂಬ ಜಯಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತೇನೆ, ಭಾತೃವ್ಯನ ವಧಕ್ಕಾಗಿ.

Padapatha (Word Analysis)

धृष्टिः । असि । अपाः । अग्ने । अग्निम् । आमादम् । जहि । निष्क्रव्यादम् । सेध । देवयजम् । वह । ध्रुवम् । असि । पृथिवीम् । दृंह । ब्रह्मवनिम् । त्वा । क्षत्रवनिम् । सजातवनिम् । उपदधामि । भातृव्यस्य । वधाय ।

Word by Word

• धृष्टिः: the bold one / (this) boldness (as agent)
• धृष्टिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: धृष्टि- (प्रातिपदिक) < धृष् (धातु, ‘साहसे/धर्षणे’)

• असि: you are
• असि: (copula)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• अपाक्: away, backward / away from
• अपाक्: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: अपाक् (अव्यय/दिक्शब्द) < अप (उपसर्ग) + अञ्च्

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• अग्निम्: Agni (the fire)
• अग्निम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अग्नि-

• आमादम्: intoxication / frenzy
• आमादम्: Karma
• Type: Noun
• Root: आमाद- (प्रातिपदिक) < आ + मद् (‘मत्ते/उन्मादे’)

• जहि: strike down, destroy
• जहि: (imperative)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)

• निष्क्रव्यादम्: the flesh-eater (demon/impurity)
• निष्क्रव्यादम्: Karma
• Type: Noun
• Root: निष्क्रव्याद- (प्रातिपदिक) < निस् + क्रव्याद (‘मांसभक्ष’)

• सेध: ward off, repel
• सेध: (imperative)
• Type: Verb
• Root: सिध्/सेध् (धातु, ‘निवारणे/प्रतिषेधे’)

• देवयजम्: fit for divine worship
• देवयजम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: देवयज- (प्रातिपदिक) < देव + यज (‘यष्टव्य’)

• वह: carry, convey
• वह: (imperative)
• Type: Verb
• Root: वह् (धातु, ‘वहने’)

• ध्रुवम्: firm, fixed
• ध्रुवम्: Kartā
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव- (प्रातिपदिक)

• असि: you are
• असि: (copula)
• Type: Verb
• Root: अस्

• पृथिवीम्: the earth
• पृथिवीम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पृथिवी- (प्रातिपदिक)

• दृंह: make firm, strengthen
• दृंह: (imperative)
• Type: Verb
• Root: दृंह्/दृह् (धातु, ‘स्थिरीकरणे/बलवत्तायाम्’)

• ब्रह्मवनि: possessing brahman / brahman-armed
• ब्रह्मवनि: Kartā
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मवन्- (प्रातिपदिक) < ब्रह्मन् + वन् (‘युक्त/सम्पन्न’)

• त्वा: you
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• क्षत्रवनि: possessing kṣatra / royal power
• क्षत्रवनि: Kartā
• Type: Adjective
• Root: क्षत्रवन्- (प्रातिपदिक) < क्षत्र + वन्

• सजातवनि: having kindred / having those of the same birth
• सजातवनि: Kartā
• Type: Adjective
• Root: सजातवन्- (प्रातिपदिक) < सजात + वन्

• उपदधामि: I place near / I set down
• उपदधामि: Karma
• Type: Verb
• Root: उप-धा (धातु, ‘स्थापने’)

• भ्रातृव्यस्य: of the rival / enemy
• भ्रातृव्यस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: भ्रातृव्य- (प्रातिपदिक)

• वधाय: for the slaying / destruction
• वधाय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: वध- (प्रातिपदिक)

Entities Mentioned

• Agni
• Āpas (Waters)
• Pṛthivī (Earth)