प्रणवविभागः—वेदस्वरूपत्वं लिङ्गे च प्रतिष्ठा (The Division of Oṃ, Its Vedic Forms, and Its Placement in the Liṅga)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । अथाविरभवत्तत्र सनादं शब्दलक्षणम् । ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म ब्रह्मणः प्रतिपादकम्

ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು— ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ನಾದಸ್ವರೂಪವಾದ ಪವಿತ್ರ ಶಬ್ದವು ಅವಿರ್ಭವಿಸಿತು; ಅದು ‘ಓಂ’ ಎಂಬ ಏಕಾಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು.

Verse 2

तदप्यविदितं तावद्ब्रह्मणा विष्णुना तथा । रजसा तमसा चित्तं तयोर्यस्मात्तिरस्कृतम्

ಆ ತತ್ತ್ವವು ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ವಿಷ್ಣುವಿಗೂ ತಿಳಿಯದೆ ಉಳಿಯಿತು; ಏಕೆಂದರೆ ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸು ಅವರ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿತ್ತು.

Verse 3

तदा विभक्तमभवच्चतुर्धैकं तदक्षरम् । अ उ मेति त्रिमात्राभिः परस्ताच्चार्धमात्रया

ಆಗ ಆ ಏಕ ಅಕ್ಷರವು ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಯಿತು—‘ಅ, ಉ, ಮ’ ಎಂಬ ಮೂರು ಮಾತ್ರೆಗಳಾಗಿ; ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೂ ಮೀರಿದ ಅರ್ಧಮಾತ್ರೆಯಾಗಿ, ನಾದಾತೀತ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪತಿ ಶಿವನನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದು.

Verse 4

तत्राकारः श्रितो भागे ज्वलल्लिंगस्य दक्षिणे । उकारश्चोत्तरे तद्वन्मकारस्तस्य मध्यतः

ಅಲ್ಲಿ ಜ್ವಲಿಸುವ ಲಿಂಗದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಅ’ಕಾರ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಉ’ಕಾರ, ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಮ’ಕಾರ ನೆಲೆಸಿದೆ।

Verse 5

अर्धमात्रात्मको नादः श्रूयते लिंगमूर्धनि । विभक्ते ऽपि तदा तस्मिन्प्रणवे परमाक्षरे

ಲಿಂಗದ ಶಿರೋಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಮಾತ್ರಾ-ಸ್ವರೂಪವಾದ ನಾದವು ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಪರಮಾಕ್ಷರವಾದ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಅನ್ನು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದರೂ, ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಾದವೇ ಅದರ ಪರತತ್ತ್ವಸಾರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ।

Verse 6

विभावार्थं च तौ देवौ न किंचिदवजग्मतुः । वेदात्मना तदाव्यक्तः प्रणवो विकृतिं गतः

ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಆ ಇಬ್ಬರು ದೇವರೂ ಏನನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ವೇದಸ್ವರೂಪವಾದ ಅವ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಣವವು ವಿಕೃತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ವ್ಯಕ್ತರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು, ಅವರ ಬೋಧಕ್ಕಾಗಿ।

Verse 7

तत्राकारो ऋगभवदुकारो यजुरव्ययः । मकारस्साम संजातो नादस्त्वाथर्वणी श्रुतिः

ಅಲ್ಲಿ ‘ಅ’ಕಾರ ಋಗ್ವೇದವಾಯಿತು; ‘ಉ’ಕಾರ ಅವ್ಯಯ ಯಜುರ್ವೇದವಾಯಿತು. ‘ಮ’ಕಾರ ಸಾಮವೇದವಾಗಿ ಜನಿಸಿತು; ನಾದವೇ ಅಥರ್ವಣೀ ಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ಆಯಿತು।

Verse 8

ऋगयं स्थापयामास समासात्त्वर्थमात्मनः । रजोगुणेषु ब्रह्माणं मूर्तिष्वाद्यं क्रियास्वपि

ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ರಜೋಗುಣಗಳಲ್ಲಿಂದು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದನು—ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆದ್ಯನಾಗಿ, ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆದ್ಯನಾಗಿ।

Verse 9

सृष्टिं लोकेषु पृथिवीं तत्त्वेष्वात्मानमव्ययम् । कलाध्वनि निवृत्तिं च सद्यं ब्रह्मसु पञ्चसु

ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿರೂಪ ಪ್ರಕಾಶ; ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿ; ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ. ಕಲಾ-ಅಧ್ವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವನೇ ನಿವೃತ್ತಿ; ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಸದ್ಯಃ ಸನ್ನಿಹಿತನು॥

Verse 10

लिंगभागेष्वधोभागं बीजाख्यं कारणत्रये । चतुःषष्टिगुणैश्वर्यं बौद्धं यदणिमादिषु

ಲಿಂಗದ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಧೋಭಾಗ ‘ಬೀಜ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅದು ಕಾರಣತ್ರಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಆ ತತ್ತ್ವವು ಅಣಿಮಾದಿ ಸಿದ್ಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಚತುಃಷಷ್ಟಿ ಗುಣೈಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ‘ಬೌದ್ಧ’ (ಅಂತರಬೋಧಶಕ್ತಿ) ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು॥

Verse 11

तदित्थमर्थैर्दशभिर्व्याप्तं विश्वमृचा जगत् । अथोपस्थापयामास स्वार्थं दशविधं यजुः

ಹೀಗೆ ದಶಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಋಚಾ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನೂ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಅನಂತರ ಯಜುಃ ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥವಾದ ದಶವಿಧ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು—ಯಜ್ಞ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಉಪಾಸನೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾ॥

Verse 12

सत्त्वं गुणेषु विष्णुं च मूर्तिष्वाद्यं क्रियास्वपि । स्थितिं लोकेष्वंतरिक्षं विद्यां तत्त्वेषु च त्रिषु

ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಸತ್ತ್ವ; ಪಾಲಕ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವನೇ ವಿಷ್ಣು; ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಆದ್ಯ; ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ. ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಸ್ಥಿತಿ; ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಅಂತರಿಕ್ಷ; ಮತ್ತು ತ್ರಿತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಅವನೇ ವಿದ್ಯೆ—ಜೀವನನ್ನು ಶಿವಾಭಿಮುಖಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕಾಶಜ್ಞಾನ॥

Verse 13

कलाध्वसु प्रतिष्ठां च वामं ब्रह्मसु पञ्चसु । मध्यं तु लिंगभागेषु योनिं च त्रिषु हेतुषु

ಕಲಾಧ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಪಂಚ ಬ್ರಹ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ವಾಮ-ಭಾವವನ್ನು; ಲಿಂಗದ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವನ್ನು; ಮತ್ತು ತ್ರಿಹೇತುಗಳಲ್ಲಿ ಯೋನಿ—ಜನನಮೂಲ—ವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.

Verse 14

प्राकृतं च यथैश्वर्यं तस्माद्विश्वं यजुर्मयम् । ततोपस्थापयामास सामार्थं दशधात्मनः

ತನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರಾಕೃತ (ಭೌತಿಕ) ಕ್ರಮವನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅದರಿಂದ ಯಜುರ್ಮಯ ಯಜ್ಞತತ್ತ್ವದಿಂದ ವ್ಯಾಪಿತವಾದ ವಿಶ್ವವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು; ನಂತರ ದಶಧಾತ್ಮಕ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು.

Verse 15

तमोगुणेष्वथो रुद्रं मूर्तिष्वाद्यं क्रियासु च । संहृतिं त्रिषु लोकेषु तत्त्वेषु शिवमुत्तमम्

ತಮೋಗುಣ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವರು ರುದ್ರನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು; ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಆದ್ಯರು; ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಹಾರಶಕ್ತಿ. ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಹೃತಿಸ್ವರೂಪವೇ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರಮ ಶಿವ—ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸತ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಧಿಪತಿ.

Verse 16

विद्याकलास्वघोरं च तथा ब्रह्मसु पञ्चसु । लिंगभागेषु पीठोर्ध्वं बीजिनं कारणत्रये

ವಿದ್ಯಾ-ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಘೋರರು; ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅವರೇ. ಲಿಂಗದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪೀಠದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಬೀಜಿನ್ (ಬೀಜಧಾರಿ) ರೂಪವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಕಾರಣತ್ರಯದ ಮೇಲೆ ಅವರು ಅಧಿಪತಿ.

Verse 17

पौरुषं च तथैश्वर्यमित्थं साम्ना ततं जगत् । अथाथर्वाह नैर्गुण्यमर्थं प्रथममात्मनः

ಈ ರೀತಿ ಪವಿತ್ರ ಸಾಮನ್‌ನಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ—ಪ್ರಭುವಿನ ಪೌರುಷ (ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ)ದಿಂದಲೂ, ಅವರ ಐಶ್ವರ್ಯ (ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ)ದಿಂದಲೂ. ನಂತರ ಅಥರ್ವನು ಆತ್ಮನ ನಿರ್ಗುಣ ಸತ್ಯಾರ್ಥವನ್ನು ಮೊದಲಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು.

Verse 18

ततो महेश्वरं साक्षान्मूर्तिष्वपि सदाशिवम् । क्रियासु निष्क्रियस्यापि शिवस्य परमात्मनः

ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಸాక్షಾತ್ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿರಾಜಮಾನ ಸದಾಶಿವನನ್ನು—ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯನಾದ ಪರಮಾತ್ಮ ಶಿವನನ್ನು.

Verse 19

भूतानुग्रहणं चैव मुच्यंते येन जंतवः । लोकेष्वपि यतो वाचो निवृत्ता मनसा सह

ಅವರ ಭೂತ-ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಜೀವಿಗಳು ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ತಲುಪಲಾರದೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಾಣಿ ಮನಸ್ಸಿನೊಡನೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ।

Verse 20

तदूर्ध्वमुन्मना लोकात्सोमलोकमलौकिकम् । सोमस्सहोमया यत्र नित्यं निवसतीश्वरः

ಉನ್ಮನಾ-ಲೋಕದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಲೌಕಿಕ ಸೋಮ-ಲೋಕವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸೋಮನು ಹೋಮೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿತ್ಯ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಸದಾ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾನೆ।

Verse 21

तदूर्ध्वमुन्मना लोकाद्यं प्राप्तो न निवर्तते । शांतिं च शांत्यतीतां च व्यापिकां चै कलास्वपि

ಉನ್ಮನಾ-ಲೋಕದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ ಅದನ್ನು ಪಡೆದವನು ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಶಾಂತಿಯನ್ನೂ, ಶಾಂತಿಗೆ ಅತೀತವಾದ ಶಾಂತಿಯನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅದು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ।

Verse 22

तत्पूरुषं तथेशानं ब्रह्म ब्रह्मसु पञ्चसु । मूर्धानमपि लिंगस्य नादभागेष्वनुत्तमम्

ಐದು ಬ್ರಹ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತತ್ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಈಶಾನನೇ ಬ್ರಹ್ಮ; ಅವರು ಲಿಂಗದ ಪರಮ ‘ಶಿರಸ್ಸು’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ—ನಾದಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನುತ್ತಮರು।

Verse 23

यत्रावाह्य समाराध्यः केवलो निष्कलः शिवः । तत्तेष्वपि तदा बिंदोर्नादाच्छक्तेस्ततः परात्

ಎಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ನಿಷ್ಕಲ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅಲ್ಲಿ ಆತನು ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಿಂದುಗಿಂತ ಪರ, ನಾದಗಿಂತ ಪರ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಪರತರನಾಗಿ ಅನುಭವಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ।

Verse 24

तत्त्वादपि परं तत्त्वमतत्त्वं परमार्थतः । कारणेषु त्रयातीतान्मायाविक्षोभकारणात्

ಪರಮಾರ್ಥತಃ ಆತನು ತತ್ತ್ವಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಪರವಾದ ಪರತತ್ತ್ವ—‘ಅತತ್ತ್ವ’ ಸ್ವರೂಪ; ತ್ರಿವಿಧ ಕಾರಣತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಮಾಯೆಯನ್ನು ವಿಕ್ಷೋಭಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕಾರಣವೂ ಆತನೇ.

Verse 25

अनंताच्छुद्धविद्यायाः परस्ताच्च महेश्वरात् । सर्वविद्येश्वराधीशान्न पराच्च सदाशिवात्

ಅನಂತನಿಗಿಂತ ಪರ, ಶುದ್ಧವಿದ್ಯೆಯಿಗಿಂತ ಪರ ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರನಿಗಿಂತಲೂ ಪರ—ಸರ್ವ ವಿದ್ಯೇಶ್ವರರ ಅಧೀಶ್ವರನಾದ ಸದಾಶಿವನಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 26

सर्वमंत्रतनोर्देवाच्छक्तित्रयसमन्वितात् । पञ्चवक्त्राद्दशभुजात्साक्षात्सकलनिष्कलात्

ಸರ್ವಮಂತ್ರಗಳ ತನುಸ್ವರೂಪನಾದ ದೇವನು ತ್ರಿಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನು; ಪಂಚವಕ್ತ್ರ, ದಶಭುಜ—ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಕಲವೂ ನಿಷ್ಕಲವೂ ಆದ ಶಿವನೇ ಆತನು।

Verse 27

तस्मादपि पराद्बिंदोरर्धेदोश्च ततः परात् । ततः परान्निशाधीशान्नादाख्याच्च ततः परात्

ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರ ಬಿಂದು; ಅರ್ಧಮಾತ್ರೆಯನ್ನೂ ಮೀರಿ ಇರುವದು ಪರತತ್ತ್ವ. ನಿಶಾಧೀಶ (ಚಂದ್ರ) ಗಿಂತ ಮೇಲಾದುದು ನಾದತತ್ತ್ವ; ನಾದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರಮನು ಪರಶಿವ—ಅತೀತ ಪತಿ—ಶಬ್ದ-ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳನ್ನು ಮೀರಿರುವನು।

Verse 28

ततः परात्सुषुम्नेशाद्ब्रह्मरंध्रेश्वरादपि । ततः परस्माच्छक्तेश्च परस्ताच्छिवतत्त्वतः

ಸುಷುಮ್ನೆಯ ಅಧೀಶ್ವರನಿಗಿಂತಲೂ ಪರವಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರದ ಅಧಿಪತಿಗಿಂತಲೂ ಪರವಾಗಿ; ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರವಾದುದು ಶಕ್ತಿ, ಶಕ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಪರವಾದುದು ಪರಮ ಶಿವತತ್ತ್ವ.

Verse 29

परमं कारणं साक्षात्स्वयं निष्कारणं शिवम् । कारणानां च धातारं ध्यातारां ध्येयमव्ययम्

ಶಿವನು ಸాక్షಾತ್ ಪರಮ ಕಾರಣನು; ಆದರೂ ತಾನೇ ನಿರ್ಕಾರಣನು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳ ಧಾತಾ, ಧ್ಯಾನಿಗಳಿಗೇ ಅವ್ಯಯ ಧ್ಯೇಯನು.

Verse 30

परमाकाशमध्यस्थं परमात्मोपरि स्थितं । सर्वैश्वर्येण संपन्नं सर्वेश्वरमनीश्वरम्

ಅವನು ಪರಮ ಆಕಾಶದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಪರಮಾತ್ಮನ ಮೇಲೆಯೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಸರ್ವ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನ, ಅವನು ಸರ್ವೇಶ್ವರನು—ಆದರೆ ಯಾರಿಗೂ ಅಧೀನನಲ್ಲ.

Verse 31

ऐश्वर्याच्चापि मायेयादशुद्धान्मानुषादिकात् । अपराच्च परात्त्याज्यादधिशुद्धाध्वगोचरात्

ಮಾಯೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ, ಐಶ್ವರ್ಯ-ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಾನವ ಮೊದಲಾದ ಅಶುದ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಅಧಿಶುದ್ಧಾಧ್ವಕ್ಕೆ ಅತೀತ ಪರಮವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅಪರ ಹಾಗೂ ಪರ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು.

Verse 32

तत्पराच्छुद्धविद्याद्यादुन्मनांतात्परात्परात् । परमं परमैश्वर्यमुन्मनाद्यमनादि च

ಅದರ ಮೇಲೆಯೇ ಶುದ್ಧ ವಿದ್ಯೆ ಇದೆ; ಅದಕ್ಕೂ ಮೀರಿದುದು ಉನ್ಮನಾ—ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದ ಸ್ಥಿತಿ—ಪರಾತ್ಪರ. ಅದೇ ಪರಮ ಪರಮೈಶ್ವರ್ಯ; ಉನ್ಮನಾದಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದರೂ ಸ್ವತಃ ಅನಾದಿ.

Verse 33

अपारमपराधीनं निरस्तातिशयं स्थिरम् । इत्थमर्थैर्दशविधैरियमाथर्वणी श्रुतिः

ಈ ಆಥರ್ವಣೀ ಶ್ರುತಿ ದಶವಿಧ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಅಪಾರ, ಪರಾಧೀನತಾರಹಿತ, ಅತಿಶಯರಹಿತ (ಅನುತ್ತರ), ಮತ್ತು ನಿತ್ಯ ಸ್ಥಿರನೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ—ಅವನೇ ಪತಿ, ಅಚಲ ಪ್ರಭು; ಬಂಧಿತ ಜೀವವನ್ನು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವವನು.

Verse 34

यस्माद्गरीयसी तस्माद्विश्वं व्याप्तमथर्वणात् । ऋग्वेदः पुनराहेदं जाग्रद्रूपं मयोच्यते

ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೂ ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಥರ್ವವೇದವು ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಋಗ್ವೇದವು ಹೇಳುತ್ತದೆ—ಇದನ್ನು ನಾನು ಜಾಗ್ರತ್-ರೂಪವೆಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 35

येनाहमात्मतत्त्वस्य नित्यमस्म्यभिधायकः । यजुर्वेदो ऽवदत्तद्वत्स्वप्नावस्था मयोच्यते

ಯಾವ ಅಂತರ್ತತ್ತ್ವದಿಂದ ನಾನು ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಪ್ರಕಟಿಸುವವನು ಆಗಿದ್ದೇನೆ, ಅದೇ ಪ್ರಕಾರ ಯಜುರ್ವೇದವನ್ನು ನಾನು ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥೆಯ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 36

भोग्यात्मना परिणता विद्यावेद्या यतो मयि । साम चाह सुषुप्त्याख्यमेवं सर्वं मयोच्यते

ಭೋಗ್ಯರೂಪವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವ ವಿದ್ಯಾಶಕ್ತಿ, ನನ್ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿರುವುದರಿಂದ ‘ವೇದ್ಯ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ‘ಸುಷುಪ್ತಿ’ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 37

ममार्थेन शिवेनेदं तामसेनाभिधीयते । अथर्वाह तुरायाख्यं तुरीयातीतमेव च

ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ತಾಮಸಸ್ವರೂಪನಾದ ಶಿವನೇ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ‘ಅಥರ್ವಾಹ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ‘ತುರಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಮತ್ತು ನಿಜಕ್ಕೂ ತುರೀಯವನ್ನೂ ಮೀರುವ ‘ತುರೀಯಾತೀತ’ವೇ.

Verse 38

मयाभिधीयते तस्मादध्वातीतपदोस्म्यहम् । अध्वात्मकं तु त्रितयं शिवविद्यात्मसंज्ञितम्

ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ನಾನು ಅಧ್ವಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಇರುವ ಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಅಧ್ವಸ್ವರೂಪವಾದ ಆ ತ್ರಯವನ್ನು ‘ಶಿವವಿದ್ಯಾತ್ಮ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 39

तत्त्रैगुण्यं त्रयीसाध्यं संशोध्यं च पदैषिणा । अध्वातीतं तुरीयाख्यं निर्वाणं परमं पदम्

ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಬಯಸುವ ಸಾಧಕನು ತ್ರಿಗುಣಮಯವಾಗಿದ್ದು ವೇದತ್ರಯದಿಂದ ಗ್ರಾಹ್ಯವಾದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಶುದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ಅಧ್ವಗಳನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿ ‘ತುರೀಯ’ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಗೆ—ಪರಮ ನಿರ್ವಾಣಪದಕ್ಕೆ—ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 40

तदतीतं च नैर्गुण्यादध्वनोस्य विशोधकम् । द्वयोः प्रमापको नादो नदांतश्च मदात्मकः

ಆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದುದು ನಿರ್ಗುಣಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು ಈ ಪ್ರಕಟನೆಗಿನ ಅಧ್ವವನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದು. ನಾದವು ವ್ಯಕ್ತ-ಅವ್ಯಕ್ತ ಎರಡರ ಪ್ರಮಾಪಕ-ನಿಯಾಮಕ; ನಾದಾಂತವು ‘ಅಹಂ’—ಅಂತರಚೈತನ್ಯ—ಸ್ವರೂಪ.

Verse 41

तस्मान्ममार्थस्वातंत्र्यात्प्रधानः परमेश्वरः । यदस्ति वस्तु तत्सर्वं गुणप्रधान्ययोगतः

ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಥವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದ ನಾನು ಪರಮೇಶ್ವರನೇ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರಣ. ಇರುವ ಎಲ್ಲವೂ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಯೋಗದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 42

समस्तं व्यस्तमपि च प्रणवार्थं प्रचक्षते । सवार्थवाचकं तस्मादेकं ब्रह्मैतदक्षरम्

ಅವರು ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಮಸ್ತರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ವ್ಯಸ್ತ (ವಿಭಕ್ತ) ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸರ್ವಾರ್ಥವಾಚಕವಾದ ಈ ಅಕ್ಷರವೇ ಏಕ ಬ್ರಹ್ಮ.

Verse 43

तेनोमिति जगत्कृत्स्नं कुरुते प्रथमं शिवः । शिवो हि प्रणवो ह्येष प्रणवो हि शिवः स्मृतः

ಆಮೇಲೆ ‘ಓಂ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಶಿವನು ಮೊದಲು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನೇ ಈ ಪ್ರಣವ; ಪ್ರಣವವೇ ಶಿವಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 44

वाच्यवाचकयोर्भेदो नात्यंतं विद्यते यतः । चिंतया रहितो रुद्रो वाचोयन्मनसा सह

ವಾಚ್ಯ (ಅರ್ಥ) ಮತ್ತು ವಾಚಕ (ಶಬ್ದ) ಇವರ ಭೇದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರಪೇಕ್ಷವಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಚಿಂತಾರಹಿತ ರುದ್ರನು ಮನಸ್ಸಿನೊಡನೆ ವಾಣಿಯನ್ನೂ ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 45

अप्राप्य तन्निवर्तंते वाच्यस्त्वेकाक्षरेण सः । एकाक्षरादकाराख्यादात्मा ब्रह्माभिधीयते

ಆ ಪರತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಲುಪಲಾಗದೆ ವಾಣಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಅವನು ಏಕಾಕ್ಷರದಿಂದ ಸೂಚ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ‘ಅ’ ಎಂಬ ಆ ಏಕಾಕ್ಷರದಿಂದ ಆತ್ಮನನ್ನು ‘ಬ್ರಹ್ಮ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 46

एकाक्षरादुकाराख्याद्द्विधा विष्णुरुदीर्यते । एकाक्षरान्मकाराख्याच्छिवो रुद्र उदाहृतः

‘ಉ’ ಎಂಬ ಏಕಾಕ್ಷರದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ದ್ವಿವಿಧವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಮ’ ಎಂಬ ಏಕಾಕ್ಷರದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ರುದ್ರನೆಂದು ಉದಾಹರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 47

दक्षिणांगान्महेशस्य जातो ब्रह्मात्मसंज्ञिकः । वामांगादभवद्विष्णुस्ततो विद्येति संज्ञितः

ಮಹೇಶ್ವರನ ಬಲ ಅಂಗದಿಂದ ‘ಬ್ರಹ್ಮ-ತತ್ತ್ವ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಬ್ರಹ್ಮನು ಜನಿಸಿದನು. ಅವನ ಎಡ ಅಂಗದಿಂದ ವಿಷ್ಣು ಪ್ರकटನಾದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ‘ವಿದ್ಯಾ’ ಎಂದು ಸಂಜ್ಞಿತನಾದನು.

Verse 48

हृदयान्नीलरुद्रो भूच्छिवस्य शिवसंज्ञिकः । सृष्टेः प्रवर्तको ब्रह्मा स्थितेर्विष्णुर्विमोहकः

ಶಿವನ ಹೃದಯದಿಂದ ನೀಲರುದ್ರನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು; ‘ಶಿವ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಪ್ರವರ್ತಕನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅಧಿಷ್ಠಾತನು ವಿಷ್ಣು—ಮೋಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವನು.

Verse 49

संहारस्य तथा रुद्रस्तयोर्नित्यं नियामकः । तस्मात्त्रयस्ते कथ्यंते जगतः कारणानि च

ಸಂಹಾರದ ಕರ್ತನು ರುದ್ರನು; ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿ ಎಂಬ ಆ ಎರಡೂ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೂ ಅವನೇ ನಿತ್ಯ ನಿಯಾಮಕನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಮೂವರನ್ನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 50

कारणत्रयहेतुश्च शिवः परमकारणम् । अर्थमेतमविज्ञाय रजसा बद्धवैरयोः

ಮೂರು ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಕಾರಣನಾದವನು ಶಿವನು; ಅವನೇ ಪರಮಕಾರಣ. ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಬಂಧಿತರಾದ ಜೀವಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವೈರಾಗ್ಯ/ವೈರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 51

युवयोः प्रतिबोधाय मध्ये लिंगमुपस्थितम् । एवमोमिति मां प्राहुर्यदिहोक्तमथर्वणा

ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಬೋಧನೆ ಉಂಟಾಗಲೆಂದು ನಿಮ್ಮ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು. ‘ಏವಂ—ಓಂ’ ಎಂದು ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿದರು—ಇಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವಣನು ಹೇಳಿದಂತೆ.

Verse 52

ऋचो यजूंषि सामानि शाखाश्चान्याः सहस्रशः । वेदेष्वेवं स्वयं वक्त्रैर्व्यक्तमित्यवदत्स्वपि

ಋಕ್ ಮಂತ್ರಗಳು, ಯಜುಃ ಸೂತ್ರಗಳು, ಸಾಮ ಗಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾವಿರಾರು ಇತರ ವೇದಶಾಖೆಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು; ತಮತಮ ಬಾಯಿಂದಲೇ ಸ್ವಯಂ ಉಚ್ಚರಿಸಿದಂತೆಯೇ.

Verse 53

स्वप्नानुभूतमिव तत्ताभ्यां नाध्यवसीयते । तयोस्तत्र प्रबोधाय तमोपनयनाय च

ಆ ತತ್ತ್ವವು ಅವರಿಗೆ ಸ್ವಪ್ನಾನುಭವದಂತೆ ತೋಚಿದರೂ ದೃಢವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಬೋಧಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ತಮಸ್ (ಅಜ್ಞಾನ) ನಿವಾರಣೆಗೆ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 54

लिंगेपि मुद्रितं सर्वं यथा वेदैरुदाहृतम् । तद्दृष्ट्वा मुद्रितं लिंगे प्रसादाल्लिंगिनस्तदा

ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದಂತೆ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲವೂ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿತ್ತು. ಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಹಾಗೆ ಮುದ್ರಿತವಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗೋಪಾಸಕರು ಪ್ರಸಾದ (ಕೃಪೆ) ಪಡೆದರು.

Verse 55

प्रशांतमनसौ देवौ प्रबुद्धौ संबभूवतुः । उत्पत्तिं विलयं चैव यथात्म्यं च षडध्वनाम्

ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾದಾಗ ಆ ಇಬ್ಬರು ದೇವರುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಬುದ್ಧರಾದರು. ಅವರು ಷಡಧ್ವಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ, ಲಯ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಯಥಾರ್ಥ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರಿತುಕೊಂಡರು.

Verse 56

ततः परतरं धाम धामवंतं च पूरुषम् । निरुत्तरतरं ब्रह्म निष्कलं शिवमीश्वरम्

ಅದರಿಗೂ ಮೀರಿದ ಪರಮ ಧಾಮವಿದೆ; ಆ ಧಾಮದ ದೀಪ್ತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪುರುಷನು—ಈಶ್ವರ ಶಿವನು. ಅವನು ಅನುತ್ತರ ಬ್ರಹ್ಮ, ನಿಷ್ಕಲ, ವಿಭಾಗರಹಿತನು.

Verse 57

पशुपाशमयस्यास्य प्रपञ्चस्य सदा पतिम् । अकुतोभयमत्यंतमवृद्धिक्षयमव्ययम्

ಪಶು ಮತ್ತು ಪಾಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಪ್ರಪಂಚದ ಪತಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ನಾನು ಸದಾ ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಭಯ, ವೃದ್ಧಿ-ಕ್ಷಯಾತೀತ, ಅವ್ಯಯನು.

Verse 58

वाह्यमाभ्यंतरं व्याप्तं वाह्याभ्यंतरवर्जितम् । निरस्तातिशयं शश्वद्विश्वलोकविलक्षणम्

ಅವನು ಬಾಹ್ಯವೂ ಅಂತರವೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವನು; ಆದರೂ ‘ಬಾಹ್ಯ–ಅಂತರ’ ಎಂಬ ಭೇದಭಾವದಿಂದ ಮುಕ್ತನು. ಸದಾ ಅತಿಶಯರಹಿತ, ಶಾಶ್ವತ, ವಿಶ್ವಲೋಕಗಳ ಕ್ರಮದಿಂದಲೂ ವಿಲಕ್ಷಣನು।

Verse 59

अलक्षणमनिर्देश्यमवाङ्मनसगोचरम् । प्रकाशैकरसं शांतं प्रसन्नं सततोदितम्

ಅವನು ಲಕ್ಷಣರಹಿತ, ನಿರ್ವಚನಾತೀತ, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಗ್ರಾಹ್ಯ. ಶುದ್ಧ ಪ್ರಕಾಶ-ಚೈತನ್ಯದ ಏಕರಸಸ್ವರೂಪ—ಸದಾ ಶಾಂತ, ಪ್ರಸನ್ನ, ನಿತ್ಯ ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶಮಾನನು।

Verse 60

सर्वकल्याणनिलयं शक्त्या तादृशयान्वितम् । ज्ञात्वा देवं विरूपाक्षं ब्रह्मनारायणौ तदा

ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣರು—ಸರ್ವ ಕಲ್ಯಾಣಗಳ ನಿವಾಸವಾಗಿದ್ದು, ಅಂಥ ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾದ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವನನ್ನು ಅರಿತು—ಅವನ ಪರಮ ದೈವತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದರು।

Verse 61

रचयित्वांजलिं मूर्ध्नि भीतौ तौ वाचमूचतुः । ब्रह्मोवाच । अज्ञो वाहमभिज्ञो वा त्वयादौ देव निर्मितः

ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಭಯದಿಂದ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಂಜಲಿ ಇಟ್ಟು ಮಾತಾಡಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—“ನಾನು ಅಜ್ಞನಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಜ್ಞನಾಗಿರಲಿ, ಹೇ ದೇವಾ! ಆದಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ನೀನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೆ।”

Verse 62

ईदृशीं भ्रांतिमापन्न इति को ऽत्रापराध्यति । आस्तां ममेदमज्ञानं त्वयि सन्निहते प्रभो

ಇಂತಹ ಭ್ರಾಂತಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿ ಯಾರು? ಹೇ ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗಿರುವೆ—ನನ್ನ ಈ ಅಜ್ಞಾನವು ದೂರವಾಗಲಿ; ದಯವಿಟ್ಟು ಕ್ಷಮಿಸು।

Verse 63

निर्भयः को ऽभिभाषेत कृत्यं स्वस्य परस्य वा । आवयोर्देवदेवस्य विवादो ऽपि हि शोभनः

ನಿರ್ಭಯನಾಗಿ ಯಾರು ತನ್ನದೋ ಪರರದೋ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಬಲ್ಲನು? ಆದರೂ ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ವಾದವೂ ಶೋಭನವೇ, ಯಥೋಚಿತ ಧರ್ಮನಿರ್ಣಯಾರ್ಥವಾಗಿರುವುದರಿಂದ।

Verse 64

पादप्रणामफलदो नाथस्य भवतो यतः । विष्णुरुवाच । स्तोतुं देव न वागस्ति महिम्नः सदृशी तव

ಯಾಕೆಂದರೆ ನೀವು, ಹೇ ನಾಥ, ನಿಮ್ಮ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದ ಫಲವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತೀರಿ. ವಿಷ್ಣು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವ, ನಿಮ್ಮ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ವಾಣಿ ಸಾಕಾಗದು; ನಿಮ್ಮ ಮಹಿಮೆಗೆ ಸಮವಾದುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 65

प्रभोरग्रे विधेयानां तूष्णींभावो व्यतिक्रमः । किमत्र संघटेत्कृत्यमित्येवावसरोचितम्

ಪ್ರಭುವಿನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧೇಯರಾದವರಿಗೆ ಮೌನವೂ ಅತಿಕ್ರಮವೇ. ಇಲ್ಲಿ ಈ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದುದು ಒಂದೇ—“ಯಾವ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು?”

Verse 66

अजानन्नपि यत्किंचित्प्रलप्य त्वां नतो ऽस्म्यहम् । कारणत्वं त्वया दत्तं विस्मृतं तव मायया

ತಿಳಿಯದೆ ನಾನು ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾತಾಡಿದ್ದರೆ, ಈಗ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ನೀವು ನೀಡಿದ ‘ಕಾರಣತ್ವ’ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ನಾನು ಮರೆತಿದ್ದೇನೆ।

Verse 67

मोहितो ऽहंकृतश्चापि पुनरेवास्मि शासितः । विज्ञापितैः किं बहुभिर्भीतोस्मि भृशमीश्वर

ಮೋಹಿತನಾಗಿ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅನೇಕ ವಿನಂತಿಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಹೇ ಈಶ್ವರ, ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಭೀತನಾಗಿದ್ದೇನೆ।

Verse 68

यतो ऽहमपरिच्छेद्यं त्वां परिच्छेत्तुमुद्यतः । त्वामुशंति महादेवं भीतानामार्तिनाशनम्

ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ಅಪರಿಚ್ಛೇದ್ಯನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಅಳೆಯಲು-ನಿರ್ವಚಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಕಾರಣ, ಜನರು ನಿನ್ನನ್ನು ಮಹಾದೇವನೆಂದು, ಭೀತರ ಆರ್ಥಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನೆಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 69

अतो व्यतिक्रमं मे ऽद्य क्षंतुमर्हसि शंकर । इति विज्ञापितस्ताभ्यामीश्वराभ्यां महेश्वरः

ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಶಂಕರಾ, ಇಂದು ನನ್ನ ಅತಿಕ್ರಮವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವುದು ನಿಮಗೆ ಯೋಗ್ಯ—ಎಂದು ಆ ಇಬ್ಬರು ದೇವಾಧಿಪತಿಗಳು ವಿನಂತಿಸಿದಾಗ, ಮಹೇಶ್ವರನು ಅದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು।

Verse 70

प्रीतो ऽनुगृह्य तौ देवौ स्मितपूर्वमभाषत । ईश्वर उवाच । वत्सवत्स विधे विष्णो मायया मम मोहितौ

ಪ್ರೀತನಾಗಿ ಪ್ರಭುವು ಆ ಇಬ್ಬರು ದೇವರನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ, ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು—ಈಶ್ವರನು ಉವಾಚ: ವತ್ಸರೇ, ವತ್ಸರೇ! ವಿಧೇ (ಬ್ರಹ್ಮಾ), ವಿಷ್ಣೋ! ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ನನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿದ್ದೀರಿ।

Verse 71

युवां प्रभुत्वे ऽहंकृत्य बुद्धवैरो परस्परम् । विवादं युद्धपर्यंतं कृत्वा नोपरतौ किल

ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವೈರವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದಿರಿ; ಕಲಹವನ್ನು ಯುದ್ಧದ ಅಂಚಿನವರೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರೂ ನಿಜವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ.

Verse 72

ततश्च्छिन्ना प्रजासृष्टिर्जगत्कारणभूतयोः । अज्ञानमानप्रभवाद्वैमत्याद्युवयोरपि

ನಂತರ, ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣತತ್ತ್ವಗಳಾದ ನೀವು ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿ ವ್ಯತ್ಯಯಗೊಂಡಿತು; ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾನದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪರಸ್ಪರ ವೈಮತ್ಯಾದಿ ದೋಷಗಳು ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು.

Verse 73

तन्निवर्तयितुं युष्मद्दर्पमोहौ मयैव तु । एवं निवारितावद्यलिंगाविर्भावलीलया

ನಿಮ್ಮ ದರ್ಪಮೋಹಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಾನೇ ಮಾಡಿದೆನು; ಹೀಗಾಗಿ ಇಂದು ನನ್ನ ಲಿಂಗಾವಿರ್ಭಾವ-ಲೀಲೆಯಿಂದ ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ನಿಯಂತ್ರಿತರಾದಿರಿ।

Verse 74

तस्माद्भूयो विवादं च व्रीडां चोत्सृज्य कृत्स्नशः । यथास्वं कर्म कुर्यातां भवंतौ वीतमत्सरौ

ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಎಲ್ಲ ವಾದವಿವಾದವನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲಜ್ಜೆಯನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ; ಅಸೂಯಾರಹಿತರಾಗಿ ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ನಿಮ್ಮ-ನಿಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿರಿ।

Verse 75

पुरा ममाज्ञया सार्धं समस्तज्ञानसंहिताः । युवाभ्यां हि मया दत्ता कारणत्वप्रसिद्धये

ಹಿಂದೆ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಸಮಸ್ತ ಜ್ಞಾನಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ನಾನೇ ನಿಮಿಬ್ಬರಿಗೆ ನೀಡಿದೆನು; ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಕಾರಣತ್ವ (ಉಪಕರಣತ್ವ) ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಲೆಂದು।

Verse 76

मंत्ररत्नं च सूत्राख्यं पञ्चाक्षरमयं परम् । मयोपदिष्टं सर्वं तद्युवयोरद्य विस्मृतम्

ಆ ಪರಮ ಮಂತ್ರರತ್ನ—‘ಸೂತ್ರ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಪಂಚಾಕ್ಷರಮಯ—ನಾನೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದುದನ್ನು ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಇಂದು ಮರೆತಿದ್ದೀರಿ।

Verse 77

ददामि च पुनः सर्वं यथापूर्वं ममाज्ञया । यतो विना युवां तेन न क्षमौ सृष्टिरक्षणे

ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ನೀಡುತ್ತೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಲ್ಲ।

Verse 78

एवमुक्त्वा महादेवो नारायणपितामहौ । मंत्रराजं ददौ ताभ्यां ज्ञानसंहितया सह

ಇಂತೆ ಹೇಳಿ ಮಹಾದೇವನು ನಾರಾಯಣನಿಗೂ ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನಿಗೂ ಜ್ಞಾನಸಂಹಿತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರಗಳ ರಾಜನಾದ ಮಂತ್ರರಾಜವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು.

Verse 79

तौ लब्ध्वा महतीं दिव्यामाज्ञां माहेश्वरीं पराम् । महार्थं मंत्ररत्नं च तथैव सकलाः कलाः

ಅವರು ಮಹೇಶ್ವರನ ಮಹತ್ತಾದ, ದಿವ್ಯವಾದ, ಪರಮ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು; ಹಾಗೆಯೇ ಗಂಭೀರಾರ್ಥದ ಮಂತ್ರರತ್ನವನ್ನೂ, ಸಮಸ್ತ ಪವಿತ್ರ ಕಲೆಗಳನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆದರು।

Verse 80

दंडवत्प्रणतिं कृत्वा देवदेवस्य पादयोः । अतिष्ठतां वीतभयावानंदास्तिमितौ तदा

ದೇವದೇವನಾದ ಶ್ರೀಶಿವನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ, ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಭಯರಹಿತರಾಗಿ ನಿಂತರು—ಮನಸ್ಸು ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಲೀನವಾಯಿತು।

Verse 81

एतस्मिन्नंतरे चित्रमिंद्रजालवदैश्वरम् । लिंगं क्वापि तिरोभूतं न ताभ्यामुपलभ्यते

ಈ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರಭುವಿನ ಅದ್ಭುತ, ಇಂದ್ರಜಾಲದಂತಿರುವ ಐಶ್ವರ್ಯಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಲಿಂಗವು ಎಲ್ಲೋ ಅಂತರಧಾನವಾಯಿತು; ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಗ್ರಹಿಸಲಿಲ್ಲ।

Verse 82

ततो विलप्य हाहेति सद्यःप्रणयभंगतः । किमसत्यमिदं वृत्तमिति चोक्त्वा परस्परम्

ನಂತರ ಪ್ರೀತಿಬಂಧವು ಅಚಾನಕ ಭಂಗವಾದುದರಿಂದ ಅವರು ‘ಹಾಯ್ ಹಾಯ್’ ಎಂದು ಅಳಲುತ್ತಾ, ಪರಸ್ಪರ—“ಇದು ಅಸತ್ಯ ಹೇಗೆ? ಏನು ಸಂಭವಿಸಿತು?” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು।

Verse 83

अचिंत्यवैभवं शंभोर्विचिंत्य च गतव्यथौ । अभ्युपेत्य परां मैत्रीमालिंग्य च परस्परम्

ಶಂಭುವಿನ ಅಚಿಂತ್ಯ ವೈಭವವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ವ್ಯಥೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದರು. ಪರಮ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಲಿಂಗಿಸಿದರು।

Verse 84

जगद्व्यापारमुद्दिश्य जग्मतुर्देवपुंगवौ । ततः प्रभृति शक्राद्याः सर्व एव सुरासुराः

ಜಗತ್ತಿನ ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ದೇವಪುಂಗವರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಹೊರಟರು. ಆ ಬಳಿಕದಿಂದ ಇಂದ್ರಾದಿ ಎಲ್ಲರೂ—ದೇವರೂ ಅಸುರರೂ—ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತರಾದರು.

Verse 85

ऋषयश्च नरा नागा नार्यश्चापि विधानतः । लिंगप्रतिष्ठा कुर्वंति लिंगे तं पूजयंति च

ಋಷಿಗಳು, ಮಾನವರು, ನಾಗರು, ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಸಹ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಾನದಂತೆ ಶಿವಲಿಂಗ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಆ ಲಿಂಗದಲ್ಲೇ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.