रुद्ररथ-निर्माणवर्णनम् / Description of Rudra’s Divine Chariot Construction

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ शैवप्रवर सन्मते । अद्भुतेयं कथा तात श्राविता परिमेशितुः

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು— ಹೇ ಸನತ್ಕುಮಾರ! ಸರ್ವಜ್ಞನೇ, ಶೈವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಸನ್ಮತಿವಂತನೇ! ಪ್ರಿಯ ವತ್ಸ, ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟವಾದ ಈ ಅದ್ಭುತ ಕಥೆಯನ್ನು ನಾನು ಶ್ರವಣಮಾಡಿದ್ದೇನೆ।

Verse 2

इदानीं रथनिर्माणं ब्रूहि देवमयं परम् । शिवार्थं यत्कृतं दिव्यं धीमता विश्वकर्मणा

ಈಗ ಆ ಪರಮ ದೇವಮಯ ರಥದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹೇಳು; ಶಿವಕಾರ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ದಿವ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದುದನ್ನು.

Verse 3

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य व्यासस्य स मुनीश्वरः । सनत्कुमारः प्रोवाच स्मृत्वा शिवपदांबुजम्

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ವ್ಯಾಸನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನೀಶ್ವರ ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಶಿವನ ಪದಕಮಲಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ನಂತರ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्राज्ञ रथादेर्निर्मितिं मुने । यथामति प्रवक्ष्येऽहं स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ವ್ಯಾಸ, ಹೇ ಮುನೇ! ರಥಾದಿಗಳ ನಿರ್ಮಿತಿಯನ್ನು ಕೇಳು. ಶಿವನ ಪದಕಮಲಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ನನ್ನ ಮತಿ ಪ್ರಕಾರ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 5

अथ देवस्य रुद्रस्य निर्मितो विश्वकर्मणा । सर्वलोकमयो दिव्यो रथो यत्नेन सादरम्

ಆಮೇಲೆ ದೇವ ರುದ್ರನಿಗಾಗಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಮಹಾ ಯತ್ನದಿಂದಲೂ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಆದರದಿಂದಲೂ, ಸರ್ವಲೋಕಮಯವಾದ ದಿವ್ಯ ತೇಜೋಮಯ ರಥವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು।

Verse 6

सर्वभूतमयश्चैव सौवर्णस्सर्वसंमतः । रथांगं दक्षिणं सूर्यस्तद्वामं सोम एव च

ಅವನು ಸರ್ವಭೂತಮಯನು, ಸುವರ್ಣಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳವನು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮ್ಮತನಾದವನು. ಅವನ ರಥದ ಬಲ ಚಕ್ರ ಸೂರ್ಯ; ಎಡ ಚಕ್ರ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸೋಮ—ಚಂದ್ರನು।

Verse 8

शशिनः षोडशारास्तु कला वामस्य सुव्रत । ऋक्षाणि तु तथा तस्य वामस्यैव विभूषणम्

ಹೇ ಸುವ್ರತಧಾರೀ, ಚಂದ್ರನ ಹದಿನಾರು ಕಲೆಗಳು ಅವನ ಎಡಭಾಗದ ಆಭರಣಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ನಕ್ಷತ್ರಗಳೂ ಅದೇ ಎಡಪಕ್ಷದ ವಿಭೂಷಣವಾಗಿವೆ.

Verse 9

ऋतवो नेमयः षट् च तयोर्वै विप्रपुंगव । पुष्करं चांतरिक्षं वै रथनीडश्च मंदरः

ಹೇ ವಿಪ್ರಪುಂಗವ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಋತುಗಳು ಮತ್ತು ಆರು ನೇಮಿ-ಖಂಡಗಳೂ ಇವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಪುಷ್ಕರ, ಅಂತರಿಕ್ಷ, ರಥನೀಡ ಮತ್ತು ಮಂದರ ಪರ್ವತವೂ ಇವೆ.

Verse 10

अस्ताद्रिरुदयाद्रिस्तु तावुभौ कूबरौ स्मृतौ । अधिष्ठानं महामेरुराश्रयाः केशराचलाः

ಅಸ್ತಾದ್ರಿ ಮತ್ತು ಉದಯಾದ್ರಿ—ಈ ಎರಡೂ ‘ಕುಬೇರರು’ (ಆಧಾರ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳು) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಮಹಾಮೇರು ಅವುಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾನ; ಕೇಶರಾಚಲಗಳು ಅದರ ಆಶ್ರಯ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು.

Verse 11

वेगस्संवत्सरास्तस्य अयने चक्रसंगमौ । मुहूर्ता वंधुरास्तस्य शम्याश्चैव कलाः स्मृताः

ಅವನಿಗೆ ವೇಗವೇ ಸಂವತ್ಸರ; ಎರಡು ಅಯನಗಳು ಚಕ್ರಗಳ ಸಂಗಮದಂತೆ. ಅವನಿಗೆ ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಕ್ಷಣಿಕ ವಿರಾಮ, ಕಲೆಗಳು ತೃಣಸಮಾನ ಅಲ್ಪ—ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ; ಹೀಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನ ಕಾಲಾತೀತತ್ವ ಬೋಧಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 12

तस्य काष्ठाः स्मृता घोणाश्चाक्षदंडाः क्षणाश्च वै । निमेषाश्चानुकर्षश्च ईषाश्चानुलवाः स्मृताः

ಅವನಿಗೆ ಕಾಲಮಾಪನಗಳು ಹೀಗೆ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—ಕಾಷ್ಠಾ, ಘೋಣಾ, ಅಕ್ಷದಂಡ ಮತ್ತು ಕ್ಷಣ; ಹಾಗೆಯೇ ನಿಮೇಷ, ಅನುಕರ್ಷ, ಈಷಾ ಮತ್ತು ಅನುಲವಗಳೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 13

द्यौर्वरूथं रथस्यास्य स्वर्गमोक्षावुभौ ध्वजौ । युगान्तकोटितौ तस्य भ्रमकामदुघौ स्मृतौ

ಆ ರಥದ ವರೂಥ (ಛತ್ರ) ಸ್ವತಃ ಆಕಾಶವೇ; ಅದರ ಎರಡು ಧ್ವಜಗಳು ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ. ಯುಗಾಂತ ಮತ್ತು ಕೋಟಿತ ಎಂಬ ಜೋಡಿ ಅವನಿಗೆ ಅಚ್ಚರಿಯ, ಇಚ್ಛಾಪೂರಕ ಫಲ ನೀಡುವವರೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 14

ईषादंडस्तथा व्यक्तं वृद्धिस्तस्यैव नड्वलः । कोणास्तस्याप्यहंकारो भूतानि च बलं स्मृतम्

ಈಷಾದಂಡ (ಮಧ್ಯ ಕಂಬ) ‘ವ್ಯಕ್ತ’ ತತ್ತ್ವವೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಅದರ ವೃದ್ಧಿ ‘ನಡ್ವಲ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಕೋನಗಳು ‘ಅಹಂಕಾರ’ವೆಂದು, ಭೂತಗಳು ಅದರ ‘ಬಲ’ವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 15

इन्द्रियाणि च तस्यैव भूषणानि समंततः । श्रद्धा च गतिरस्यैव रथस्य मुनिसत्तम

ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ಆ ರಥದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೇ ಅದರ ಭೂಷಣಗಳು; ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯೇ ಆ ರಥದ ಗತಿ—ಅದರ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಪಥ—ಆಗಿದೆ.

Verse 16

तदानीं भूषणान्येव षडंगान्युपभूषणम् । पुराणन्यायमीमांसा धर्मशास्त्राणि सुव्रताः

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೇ ಭೂಷಣಗಳಾದವು; ವೇದದ ಷಡಂಗಗಳು ಉಪಭೂಷಣಗಳಾದವು; ಮತ್ತು ಪುರಾಣ, ನ್ಯಾಯ, ಮೀಮಾಂಸಾ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳು—ಹೇ ಸುವ್ರತ—ಆಧಾರರೂಪ ಅಲಂಕಾರಗಳಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದವು.

Verse 17

बलाशया वराश्चैव सर्वलक्षणसंयुताः । मंत्रा घंटाः स्मृतास्तेषां वर्णपादास्तदाश्रमाः

ಬಲ, ಮಂಗಳ ಮತ್ತು ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರಾದವರು ‘ಮಂತ್ರಗಳು’ ಹಾಗೂ ‘ಘಂಟೆಗಳು’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಆಶ್ರಯ (ಆಧಾರ)ವಾಗಿ ವರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪಾದಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 18

अथो बन्धो ह्यनन्तस्तु सहस्रफणभूषितः । दिशः पादा रथस्यास्य तथा चोपदिशश्चह

ನಂತರ ಸಹಸ್ರಫಣಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತನಾದ ಅನಂತನೇ ಅದರ ಬಂಧನ-ಆಧಾರನಾದನು; ದಿಕ್ಕುಗಳು ಈ ರಥದ ಪಾದಗಳಾದವು, ಉಪದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ।

Verse 19

पुष्कराद्याः पताकाश्च सौवर्णा रत्नभूषिताः । समुद्रास्तस्य चत्वारो रथकंबलिनस्स्मृताः

ಪುಷ್ಕರ ಮೊದಲಾದ ಹೆಸರಿನ ಅವನ ಧ್ವಜಪತಾಕೆಗಳು ಸುವರ್ಣಮಯವಾಗಿ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತವಾಗಿದ್ದವು; ಅವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ಸಮುದ್ರಗಳು ರಥಕಂಬಳಗಳು (ಆವರಣಗಳು) ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿವೆ।

Verse 20

गंगाद्यास्सरित श्रेष्ठाः सर्वाभरणभूषिताः । चामरासक्तहस्ताग्रास्सर्वास्त्रीरूपशोभिताः

ಗಂಗಾ ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿಗಳು ಸರ್ವಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರकटವಾದವು; ಅವರ ಕೈಗಳ ಅಗ್ರಭಾಗಗಳು ಚಾಮರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲರೂ ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀರೂಪದಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸಿದರು।

Verse 21

तत्र तत्र कृतस्थानाः शोभयांचक्रिरे रथम् । आवहाद्यास्तथा सप्त सोपानं हैममुत्तमम्

ಅವರು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ರಥವನ್ನು ಶೋಭಿಸಿದರು; ಹಾಗೆಯೇ ಆವಹ ಮೊದಲಾದವರು ಏಳು ಸೋಪಾನಗಳಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೈಮ (ಸುವರ್ಣ) ಮೆಟ್ಟಿಲನ್ನೂ ತಂದರು।

Verse 22

लोकालोकाचलस्तस्योपसोपानस्समंततः । विषयश्च तथा बाह्यो मानसादिस्तु शोभनः

ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಲೋಕಾಲೋಕ ಪರ್ವತದ ಏರುಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಮೆಟ್ಟಿಲಿನಂತ ಉಪಸೋಪಾನಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದವು; ಅದರ ಪಾರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಬಾಹ್ಯ ವಿಷಯಲೋಕ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 23

पाशास्समंततस्तस्य सर्वे वर्षाचलास्स्मृताः । तलास्तस्य रथस्याऽथ सर्वे तलनिवासिनः

ಅವನ ಸುತ್ತಲಿನ ಪಾಶಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನ ವರ್ಷಾ ಪರ್ವತಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟವು; ಮತ್ತು ತಲಲೋಕಗಳು ಹಾಗೂ ಆ ತಲಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ರಥದ ಆಧಾರವಾಗಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 24

सारथिर्भगवान्ब्रह्मा देवा रश्मिधराः स्मृताः । प्रतोदो ब्रह्मणस्तस्य प्रणवो ब्रह्मदैवतम्

ಆ (ಮಹಾ) ರಥದ ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ದೇವತೆಗಳು ರಶ್ಮಿ (ಲಗಾಮು) ಹಿಡಿದವರಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರತೋದವು ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’—ಅದೇ ಅವನ ಬ್ರಹ್ಮದೈವತ; ಅದರ ಮೂಲಕ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಗತಿ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 25

अकारश्च महच्छत्रं मंदरः पार्श्वदंडभाक् । शैलेन्द्रः कार्मुकं तस्य ज्या भुजंगाधिपस्स्वयम्

‘ಅ’ ಅಕ್ಷರವು ಅವನಿಗೆ ಮಹಾರಾಜ ಛತ್ರವಾಯಿತು; ಮಂದರ ಪರ್ವತವು ಪಾರ್ಶ್ವದಂಡವಾಯಿತು. ಪರ್ವತಾಧಿಪತಿ ಅವನ ಧನುಸ್ಸಾಯಿತು; ಸ್ವಯಂ ನಾಗರಾಜನು ಅದರ ಜ್ಯೆಯಾಯಿತು.

Verse 26

घंटा सरस्वती देवी धनुषः श्रुतिरूपिणी । इषुर्विष्णुर्महातेजास्त्वग्निश्शल्यं प्रकीर्तितम्

ಘಂಟೆ ದೇವಿ ಸರಸ್ವತೀ; ಧನುಸ್ಸು ಶ್ರುತಿ-ರೂಪವಾದ ವೇದವೇ. ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ವಿಷ್ಣು ಬಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಆ ಬಾಣದ ಶಲ್ಯ (ತೀಕ್ಷ್ಣ ಅಗ್ರಭಾಗ) ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 27

हयास्तस्य तथा प्रोक्ताश्चत्वारो निगमा मुने । ज्योतींषि भूषणं तेषामवशिष्टान्यतः परम्

ಹೇ ಮುನೇ, ಅವನ ಕುದುರೆಗಳು ನಾಲ್ಕು ನಿಗಮಗಳು (ವೇದಗಳು) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳ ಭೂಷಣಗಳು ಜ್ಯೋತಿಗಳು (ದಿವ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಗಳು); ನಂತರ ಉಳಿದ ವಿವರಗಳು ಮುಂದೆಯೂ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 28

अनीकं विषसंभूतं वायवो वाजका स्मृताः । ऋषयो व्यासमुख्याश्च वाहवाहास्तथाभवन्

ವಿಷದಿಂದ ಆ ಮಹಾಬಲ ಯುದ್ಧಸೇನೆ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ವಾಯುಗಳೇ ವೇಗವಂತ ‘ವಾಜ’ (ಅಶ್ವ)ಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು; ವ್ಯಾಸಪ್ರಮುಖ ಋಷಿಗಳು ಆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಗಳ ವಾಹಕ-ಪರಿವಾಹಕರಾದರು.

Verse 29

स्वल्पाक्षरैस्संब्रवीमि किं बहूक्त्या मुनीश्वर । ब्रह्मांडे चैव यत्किंचिद्वस्तुतद्वै रथे स्मृतम्

ಓ ಮುನೀಶ್ವರ, ಸ್ವಲ್ಪ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಬಹಳ ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೂ ಏನೇನಿದೆ, ಆ ಸಮಸ್ತವೂ ಆ ರಥದಲ್ಲೇ ಅಡಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 30

एवं सम्यक्कृतस्तेन धीमता विश्वकर्मणा । सरथादिप्रकारो हि ब्रह्मविष्ण्वाज्ञया शुभः

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಧೀಮಂತ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ರಥದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಸಮಸ್ತ ಶುಭ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.