त्रिपुरमोहनम् (Tripuramohana — “The Delusion/Enchanting of Tripura”)

Verse 1

व्यास उवाच । दैत्यराजे दीक्षिते च मायिना तेन मोहिते । किमुवाच तदा मायी किं चकार स दैत्यपः

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ದೈತ್ಯರಾಜನು ದೀಕ್ಷಿತನಾಗಿ ಆ ಮಾಯಾವಿಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದಾಗ, ಆ ಮಾಯಿ ಏನು ಹೇಳಿದನು? ಆ ದೈತ್ಯಪತಿ ಏನು ಮಾಡಿದನು?

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । दीक्षां दत्त्वा यतिस्तस्मा अरिहन्नारदादिभिः । शिष्यैस्सेवितपादाब्जो दैत्यराजानमब्रवीत्

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಿ, ಅರಿಹನ್ ಮತ್ತು ನಾರದಾದಿ ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಸೇವಿತ ಪದ್ಮಪಾದಗಳಿರುವ ಆ ಯತಿ ನಂತರ ದಾನವರಾಜನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 3

अरिहन्नुवाच । शृणु दैत्यपते वाक्यं मम सञ्ज्ञानगर्भितम् । वेदान्तसारसर्वस्वं रहस्यं परमोत्तमम्

ಅರಿಹನ್ ಹೇಳಿದರು—ಓ ದೈತ್ಯಪತೇ, ನನ್ನ ಸತ್ಯವಿವೇಕದಿಂದ ತುಂಬಿದ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳು. ಇದು ವೇದಾಂತದ ಸಾರಸರ್ವಸ್ವ, ಪರಮೋತ್ತಮ ರಹಸ್ಯೋಪದೇಶ.

Verse 4

अनादिसिद्धस्संसारः कर्तृकर्मविवर्जितः । स्वयं प्रादुर्भवत्येव स्वयमेव विलीयते

ಈ ಸಂಸಾರಚಕ್ರ ಅನಾದಿಯಿಂದ ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧ; ಸ್ವತಂತ್ರ ಕರ್ತೃ-ಕರ್ಮಭಾವವಿಲ್ಲ; ಅದು ತಾನೇ ಉದ್ಭವಿಸಿ ತಾನೇ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 5

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पंचमे युद्धखंडे त्रिपुरमोहनं नाम पञ्चमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ದ್ವಿತೀಯ ಭಾಗವಾದ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಪಂಚಮ ಯುದ್ಧಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ತ್ರಿಪುರಮೋಹನ’ ಎಂಬ ಪಂಚಮ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।

Verse 6

यद्ब्रह्मविष्णुरुद्राख्यास्तदाख्या देहिनामिमाः । आख्यायथास्मदादीनामरिहन्नादिरुच्यते

‘ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ’ ಎಂಬ ಪದಗಳು ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಂದ ಧರಿಸಲ್ಪಡುವ ಕೇವಲ ನಾಮಗಳು; ಆದರೆ ನಮ್ಮಂತಹ ಆದ್ಯರ ಕುರಿತು ಅವನು ಅನಾದಿ ‘ಅರಿಹನ್’—ಶತ್ರುಹಂತ—ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 7

देहो यथास्मदादीनां स्वकालेन विलीयते । ब्रह्मादि मशकांतानां स्वकालाल्लीयते तथा

ನಮ್ಮಂತಹ ಜೀವಿಗಳ ದೇಹಗಳು ತಮ್ಮ ನಿಗದಿತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುವಂತೆ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಕೀಟ/ಸೊಳ್ಳೆಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರ ದೇಹಗಳೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 8

विचार्यमाणे देहेऽस्मिन्न किंचिदधिकं क्वचित् । आहारो मैथुनं निद्रा भयं सर्वत्र यत्समम्

ಈ ದೇಹವನ್ನು ವಿವೇಕದಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ಇದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಏನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆಹಾರ, ಮೈಥುನ, ನಿದ್ರೆ, ಭಯ—ಇವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ.

Verse 9

निराहारपरीमाणं प्राप्य सर्वो हि देहभृत् । सदृशीमेव संतृप्तिं प्राप्नुयान्नाधिकेतराम्

ಆಹಾರತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಯೋಗ್ಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅರಿತು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದೇಹಧಾರಿಯು ತಕ್ಕಷ್ಟು ತೃಪ್ತಿಯನ್ನೇ ಪಡೆಯಬೇಕು—ಅತಿಯಾದುದಲ್ಲ.

Verse 10

यथा वितृषिताः स्याम पीत्वा पेयं मुदा वयम् । तृषितास्तु तथान्येपि न विशेषोऽल्पकोधिकः

ನಾವು ಹರ್ಷದಿಂದ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಕುಡಿದು ದಾಹಶಮನ ಹೊಂದುವಂತೆ, ಇತರರೂ ದಾಹಿತರೇ; ಇಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದು-ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಭೇದವಿಲ್ಲ।

Verse 11

संतु नार्यः सहस्राणि रूपलावण्यभूमयः । परं निधुवने काले ह्यैकेवेहोपयुज्यते

ಸಾವಿರಾರು ಸ್ತ್ರೀಯರು ರೂಪ-ಲಾವಣ್ಯದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧರಾಗಿರಲಿ; ಆದರೆ ಸಂಭೋಗಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಒಬ್ಬಳೇ ಸಂಗಾತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ।

Verse 12

अश्वाः परश्शतास्संतु संत्वेनेकैप्यनेकधा । अधिरोहे तथाप्येको न द्वितीयस्तथात्मनः

ನೂರಾರು ಕುದುರೆಗಳು ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ಇದ್ದರೂ; ಏರಲು ಮಾತ್ರ ಒಂದನ್ನೇ ಆರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಹಾಗೆಯೇ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಎರಡನೆಯದು ಇಲ್ಲ।

Verse 13

पर्यंकशायिनां स्वापे सुखं यदुपजायते । तदेव सौख्यं निद्राभिर्भूतभूशायिनामपि

ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವವರಿಗೆ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸುಖ, ಅದೇ ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 14

यथैव मरणाद्भीतिरस्मदादिवपुष्मताम् । ब्रह्मादिकीटकांतानां तथा मरणतो भयम्

ನಮ್ಮಂತಹ ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಮರಣಭಯ ಇರುವಂತೆ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಕೀಟಕಾಂತವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮರಣದಿಂದ ಭಯವಿದೆ।

Verse 15

सर्वे तनुभृतस्तुल्या यदि बुद्ध्या विचार्य्यते । इदं निश्चित्य केनापि नो हिंस्यः कोऽपि कुत्रचित्

ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಿಗಳು ಮೂಲತಃ ಸಮಾನರು. ಇದನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಯಾರೂ ಯಾರನ್ನೂ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹಿಂಸಿಸಬಾರದು.

Verse 16

धर्मो जीवदयातुल्यो न क्वापि जगतीतले । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या जीवदया नृभिः

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜೀವದಯೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಧರ್ಮ ಇನ್ನಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಜೀವದಯೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.

Verse 17

एकस्मिन्रक्षिते जीवे त्रैलोक्यं रक्षितं भवेत् । घातिते घातितं तद्वत्तस्माद्रक्षेन्न घातयेत्

ಒಂದು ಜೀವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರೆ ತ್ರಿಲೋಕವೂ ರಕ್ಷಿತವಾದಂತೆ. ಒಂದು ಜೀವವನ್ನು ಕೊಂದರೆ ತ್ರಿಲೋಕವೇ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು, ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಸಬಾರದು.

Verse 18

अहिंसा परमो धर्मः पापमात्मप्रपीडनम् । अपराधीनता मुक्तिस्स्वर्गोऽभिलषिताशनम्

ಅಹಿಂಸೆಯೇ ಪರಮ ಧರ್ಮ; ಆತ್ಮವನ್ನು ಪೀಡಿಸುವುದು ಪಾಪವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಪರಾಧರಹಿತತೆಯೇ ಮುಕ್ತಿ; ಸ್ವರ್ಗವೆಂದರೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಭೋಗಗಳೂ ಆಹಾರಸুখವೂ ಅನುಭವಿಸುವುದು.

Verse 19

पूर्वसूरिभिरित्युक्तं सत्प्रमाणतया ध्रुवम् । तस्मान्न हिंसा कर्त्तव्यो नरैर्नरकभीरुभिः

ಇದನ್ನು ಪೂರ್ವ ಋಷಿಗಳು ಸತ್ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ದೃಢಸತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನರಕಭಯ ಹೊಂದಿರುವ ಮನುಷ್ಯರು ಎಂದಿಗೂ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡಬಾರದು.

Verse 20

न हिंसासदृशं पापं त्रैलोक्ये सचराचरे । हिंसको नरकं गच्छेत्स्वर्गं गच्छेदहिंसकः

ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ—ಚರಾಚರ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ—ಹಿಂಸೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಪಾಪವಿಲ್ಲ. ಹಿಂಸಕನು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಅಹಿಂಸಕನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 21

संति दानान्यनेकानि किं तैस्तुच्छफलप्रदैः । अभीतिसदृशं दानं परमेकमपीह न

ದಾನಗಳು ಅನೇಕವಿವೆ; ಆದರೆ ತುಚ್ಛ ಫಲ ನೀಡುವ ದಾನಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಇಲ್ಲಿ ಅಭಯದಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಪರಮ ದಾನ ಒಂದೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 22

इह चत्वारि दानानि प्रोक्तानि परमर्षिभिः । विचार्य नानाशास्त्राणि शर्मणेऽत्र परत्र च

ಇಲ್ಲಿ ಪರಮ ಋಷಿಗಳು ನಾಲ್ಕು ದಾನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ; ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ಇಹಲೋಕ-ಪರಲೋಕ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮಕ್ಕೆ ಇವು ಉಪಾಯಗಳೆಂದು ಬೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Verse 23

भीतेभ्यश्चाभयं देयं व्याधितेभ्यस्तथोषधम् । देया विद्यार्थिनां विद्या देयमन्नं क्षुधातुरे

ಭೀತರಿಗೆ ಅಭಯ ನೀಡಬೇಕು, ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಔಷಧ; ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ವಿದ್ಯೆ ನೀಡಬೇಕು, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುವವರಿಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡಬೇಕು.

Verse 24

यानि यानीह दानानि बहुमुन्युदितानि च । जीवाभयप्रदानस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮುನಿಗಳು ವಿಧಿಸಿದ ಯಾವ ಯಾವ ದಾನಗಳಿದ್ದರೂ, ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅಭಯ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವುದರಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಪುಣ್ಯದ ಹದಿನಾರನೇ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಅವು ಸಮವಲ್ಲ।

Verse 26

अर्थानुपार्ज्य बहुशो द्वादशायतनानि वै । परितः परिपूज्यानि किमन्यैरिह पूजितैः

ಮರುಮರು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಶಿವನ ದ್ವಾದಶ ಪವಿತ್ರ ಆಯತನಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಪೂರ್ಣ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಇವು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪೂಜಿತವಾದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಪೂಜೆಯೇನು ಅಗತ್ಯ?

Verse 27

पंचकर्मेन्द्रियग्रामाः पंच बुद्धींद्रियाणि च । मनो बुद्धिरिह प्रोक्तं द्वादशायतनं शुभम्

ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಮೂಹಗಳು, ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ—ಇವೆಯೇ ಶುಭವಾದ ದ್ವಾದಶ ಆಯತನಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 28

इहैव स्वर्गनरकौ प्राणिनां नान्यतः क्वचित् । सुखं स्वर्गः समाख्याता दुःखं नरकमेव हि

ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗವೂ ನರಕವೂ ಈ ಜೀವನದಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತವೆ; ಬೇರೆಡೆ ಎಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲ. ಸುಖವೇ ‘ಸ್ವರ್ಗ’, ದುಃಖವೇ ನಿಜವಾಗಿ ‘ನರಕ’.

Verse 29

सुखेषु भुज्यमानेषु यत्स्याद्देहविसर्जनम् । अयमेव परो मोक्षो विज्ञेयस्तत्त्वचिंतकैः

ಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ದೇಹಾಭಿಮಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಅದೇ ಪರಮ ಮೋಕ್ಷ—ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕರು ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 30

वासनासहिते क्लेशसमुच्छेदे सति ध्रुवम् । अज्ञानो परमो मोक्षो विज्ञेयस्तत्त्वचिंतकैः

ವಾಸನೆಗಳೊಡನೆ ಕ್ಲೇಶಸಮೂಹವು ದೃಢವಾಗಿ ಕಡಿದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಾಗ—ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕರು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದು: ಅಜ್ಞಾನನಿವೃತ್ತಿಯೇ ಪರಮ ಮೋಕ್ಷ.

Verse 31

प्रामाणिकी श्रुतिरियं प्रोच्यते वेदवादिभिः । न हिंस्यात्सर्वभूतानि नान्या हिंसा प्रवर्तिका

ಇದು ಶ್ರುತಿಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಉಪದೇಶವೆಂದು ವೇದವ್ಯಾಖ್ಯಾತರು ಸಾರುತ್ತಾರೆ—ಯಾವ ಜೀವಿಯನ್ನೂ ಹಿಂಸಿಸಬಾರದು; ಹಿಂಸೆಯತ್ತ ಒಯ್ಯುವ ಬೇರೆ ಯಾವ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನೂ ಪ್ರವರ್ತಿಸಬಾರದು।

Verse 32

अग्निष्टोमीयमिति या भ्रामिका साऽसतामिह । न सा प्रमाणं ज्ञातॄणां पश्वालंभनकारिका

ಇಲ್ಲಿ “ಇದು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮೀಯ ಕರ್ಮ” ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅಸತ್ಯಬುದ್ಧಿಗಳ ಮೋಹ ಮಾತ್ರ. ವಿವೇಕಿಗಳಾದ ಜ್ಞಾತರಿಗೆ ಅದು ಪ್ರಮಾಣವಲ್ಲ; ಪಶುವಧವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಕಾರಣವೂ ಅಲ್ಲ.

Verse 33

वृक्षांश्छित्वा पशून्हत्वा कृत्वा रुधिरकर्दमम् । दग्ध्वा वह्नौ तिलाज्यादि चित्रं स्वर्गोऽभिलष्यते

ಮರಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಪಶುಗಳನ್ನು ಕೊಂದು, ರಕ್ತದ ಕೆಸರನ್ನಾಗಿ ನೆಲವನ್ನು ಮಾಡಿ—ನಂತರ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳು, ತುಪ್ಪ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ದಹಿಸಿ—ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 34

इत्येवं स्वमतं प्रोच्य यतिस्त्रिपुरनायकम् । श्रावयित्वाखिलान् पौरानुवाच पुनरादरात्

ಈ ರೀತಿ ತ್ರಿಪುರನಾಯಕನಾದ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ತನ್ನ ಮತವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಆ ಯತಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಪಟ್ಟಣವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಕೇಳಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 35

दृष्टार्थप्रत्ययकरान्देहसौख्यैकसाधकान् । बौद्धागम विनिर्दिष्टान्धर्मान्वेदपरांस्ततः

ಅವರು ಬೌದ್ಧಾಗಮದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ, ಕೇವಲ ದೃಷ್ಟಾರ್ಥದಲ್ಲೇ ನಂಬಿಕೆ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಮತ್ತು ದೇಹಸೌಖ್ಯವನ್ನೇ ಏಕೈಕ ಗುರಿಯಾಗಿಡುವ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು; ಹೀಗಾಗಿ ಪರಮ ಪ್ರಮಾಣವಾದ ವೇದದಿಂದ ವಿಮುಖರಾದರು.

Verse 36

आनंदं ब्रह्मणो रूपं श्रुत्यैवं यन्निगद्यते । तत्तथैव ह मंतव्यं मिथ्या नानात्वकल्पना

ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುವುದು—ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆನಂದ. ಅದನ್ನೇ ಹಾಗೆಯೇ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ನಾನಾತ್ವದ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಿಥ್ಯ.

Verse 37

यावत्स्वस्थमिदं वर्ष्म यावन्नेन्द्रियविक्लवः । यावज्जरा च दूरेऽस्ति तावत्सौख्यं प्रसाधयेत्

ಈ ದೇಹವು ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿರುವವರೆಗೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕುಂದುಕೊಳ್ಳದವರೆಗೆ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ದೂರವಾಗಿರುವವರೆಗೆ—ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸುಖವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು.

Verse 38

अस्वास्थ्येन्द्रियवैकल्ये वार्द्धके तु कुतस्सुखम् । शरीरमपि दातव्यमर्थिभ्योऽतस्सुखेप्सुभिः

ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ, ಇಂದ್ರಿಯ ವೈಕಲ್ಯ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ? ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಜವಾದ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು।

Verse 39

याचमानमनोवृत्तिप्रीणने यस्य नो जनिः । तेन भूर्भारवत्येषा समुद्रागद्रुमैर्न हि

ಮನಸ್ಸಿನ ಭಿಕ್ಷುಕಸ್ವಭಾವದ ಆಸೆಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರೇರಣೆ ಯಾರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವನಿಂದಲೇ ಈ ಭೂಮಿ ಭಾರವತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಸಮುದ್ರ, ಪರ್ವತ, ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದಲ್ಲ।

Verse 40

सत्वरं गत्वरो देहः संचयास्सपरिक्षयाः । इति विज्ञाय विज्ञाता देहसौख्यं प्रसाधयेत्

ದೇಹವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕ್ಷಯದತ್ತ ಧಾವಿಸುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲ ಸಂಚಯಗಳೂ ನಾಶವಂತವೇ—ಎಂದು ತಿಳಿದು ಜ್ಞಾನಿಯು ದೇಹಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ನಿಯಮಿಸಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು, ಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಶಿವಪೂಜಕ್ಕೂ ಆಧಾರವಾಗುವಂತೆ।

Verse 41

श्ववाय सकृमीणां च प्रातर्भोज्यमिदं वपुः । भस्मांतं तच्छरीरं च वेदे सत्यं प्रपठ्यते

ಈ ದೇಹವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನಾಯಿಗಳಿಗೂ ಹುಳುಗಳಿಗೂ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶರೀರವು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತದೆ—ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ವೇದವು ಸಾರುತ್ತದೆ.

Verse 42

मुधा जातिविकषोयं लोकेषु परिकल्प्यते । मानुष्ये सति सामान्ये कोऽधर्मः कोऽथ चोत्तमः

ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ‘ಜಾತಿ-ಭೇದ’ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಮಾನವತ್ವವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ನೆಲೆ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಅಧರ್ಮವೇನು? ಉತ್ತಮವೇನು?

Verse 43

ब्रह्मादिसृष्टिरेषेति प्रोच्यते वृद्धपूरुषैः । तस्य जातौ सुतौ दक्षमरीची चेति विश्रुतौ

ಇದನ್ನು ‘ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಸೃಷ್ಟಿ’ ಎಂದು ವೃದ್ಧ ಮಹಾಪುರುಷರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನಿಂದ ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮರೀಚಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.

Verse 44

मारीचेन कश्यपेन दक्षकन्यास्सुलोचनाः । धर्मेण किल मार्गेण परिणीतास्त्रयोदश

ಮರೀಚಿಯ ಪುತ್ರ ಕಶ್ಯಪನು ಧರ್ಮವಿಧಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ದಕ್ಷನ ಸುಲೋಚನರಾದ ಹದಿಮೂರು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು।

Verse 45

अपीदानींतनैर्मर्त्यैरल्पबुद्धिपराक्रमैः । अपि गम्यस्त्वगम्योऽयं विचारः क्रियते मुधा

ಈ ಕಾಲದ ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಪಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ಮನುಷ್ಯರೂ ಕೂಡ ‘ಇದು ಗಮ್ಯವೇ ಅಗಮ್ಯವೇ’ ಎಂದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೆ; ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿಯಿಲ್ಲದ ವಿಚಾರಣೆ ಫಲವಿಲ್ಲ.

Verse 46

मुखबाहूरुसञ्जातं चातुर्वर्ण्य सहोदितम् । कल्पनेयं कृता पूर्वैर्न घटेत विचारतः

‘ಮುಖ, ಬಾಹು, ಊರು, ಪಾದಗಳಿಂದ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ’ ಎನ್ನುವ ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯವು ಪೂರ್ವಜರ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾತ್ರ; ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ನಿಲ್ಲದು।

Verse 47

एकस्यां च तनौ जाता एकस्माद्यदि वा क्वचित् । चत्वारस्तनयास्तत्किं भिन्नवर्णत्वमाप्नुयुः

ಒಂದೇ ದೇಹದಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ಮೂಲದಿಂದ ಎಲ್ಲಾದರೂ ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರೆ, ಅವರು ಹೇಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಣ (ರೂಪ-ಬಣ್ಣ) ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ?

Verse 48

वर्णावर्णविभागोऽयं तस्मान्न प्रतिभासते । अतो भेदो न मंतव्यो मानुष्ये केनचित्क्वचित्

ಆದ್ದರಿಂದ ‘ವರ್ಣ’ ಮತ್ತು ‘ಅವರ್ಣ’ ಎಂಬ ಈ ವಿಭಾಗವು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹೀಗಾಗಿ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಯಾರೂ ಭೇದವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬಾರದು।

Verse 49

सनत्कुमार उवाच । इत्थमाभाष्य दैत्येशं पौरांश्च स यतिर्मुने । सशिष्यो वेदधर्माश्च नाशयामास चादरात्

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮುನಿಯೇ, ದೈತ್ಯಾಧಿಪತಿಗೂ ನಗರಜನರಿಗೂ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಆ ಯತಿ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಆದರದಿಂದ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು।

Verse 50

स्त्रीधर्मं खंडयामास पातिव्रत्यपरं महत् । जितेन्द्रियत्वं सर्वेषां पुरुषाणां तथैव सः

ಅವನು ಪಾತಿವ್ರತ್ಯಾಧಾರಿತ ಮಹತ್ತಾದ ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷರ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹವನ್ನೂ ಅವನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 51

देवधर्मान्विशेषेण श्राद्धधर्मांस्तथैव च । मखधर्मान्व्रतादींश्च तीर्थश्राद्धं विशेषतः

ಅವನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೇವಧರ್ಮಗಳನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರಾದ್ಧಧರ್ಮಗಳನ್ನು; ಮಖ (ಯಜ್ಞ) ಧರ್ಮಗಳನ್ನು, ವ್ರತಾದಿ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು—ವಿಶೇಷತಃ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದನು.

Verse 52

शिवपूजां विशेषेण लिंगाराधनपूर्विकाम् । विष्णुसूर्यगणेशादिपूजनं विधिपूर्वकम्

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿವಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು—ಮೊದಲು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಲಿಂಗಾರಾಧನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ; ನಂತರ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಷ್ಣು, ಸೂರ್ಯ, ಗಣೇಶಾದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 53

स्नानदानादिकं सर्वं पर्वकालं विशेषतः । खंडयामास स यतिर्मायी मायाविनां वरः

ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಆ ಯತಿ—ಮಾಯಾವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ನಾನ, ದಾನ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಿ ಚೂರುಮೂರು ಮಾಡಿದನು।

Verse 54

किं बहूक्तेन विप्रेन्द्र त्रिपुरे तेन मायिना । वेदधर्माश्च ये केचित्ते सर्वे दूरतः कृताः

ಇನ್ನೇನು ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳಲಿ, ಓ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ! ತ್ರಿಪುರದಲ್ಲಿ ಆ ಮಾಯಾವಿಯು ವೇದಧರ್ಮದ ಯಾವ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿದ್ದವೋ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ದೂರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ ತ್ಯಜಿಸಿದನು।

Verse 55

पतिधर्माश्रयाः सर्वा मोहितास्त्रिपुरांगनाः । भर्तृशुश्रूषणवतीं विजहुर्मतिमुत्तमाम्

ಪತಿಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದ ತ್ರಿಪುರದ ಸ್ತ್ರೀಯರೆಲ್ಲರು ಮೋಹಿತರಾಗಿ, ಭರ್ತೃಶುಶ್ರೂಷಾಭಾವದ ಆ ಪರಮೋತ್ತಮ ಮನೋವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು।

Verse 56

अभ्यस्याकर्षणीं विद्यां वशीकृत्यमयीमपि । पुरुषास्सफलीचक्रुः परदारेषु मोहिताः

ಆಕರ್ಷಣವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ ವಶೀಕರಣಮಯ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿ, ಪರದಾರಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ ಆ ಪುರುಷರು ಅದನ್ನು ಲೋಕದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ‘ಸಫಲ’ಗೊಳಿಸಿದರು; ಆದರೆ ಅದು ಬಂಧನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು।

Verse 57

अंतःपुरचरा नार्यस्तथा राजकुमारकाः । पौराः पुरांगनाश्चापि सर्वे तैश्च विमोहिताः

ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ರಾಜಕುಮಾರರೂ, ಪಟ್ಟಣದ ಜನರೂ ಹಾಗೂ ಪಟ್ಟಣಸ್ತ್ರೀಯರೂ—ಎಲ್ಲರೂ ಅವರಿಂದಲೇ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಗೊಂದಲಗೊಂಡರು।

Verse 58

एवं पौरेषु सर्वेषु निजधर्मेषु सर्वथा । पराङ्मुखेषु जातेषु प्रोल्ललास वृषेतरः

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪೌರರೂ ಎಲ್ಲ ವಿಧದಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮಗಳಿಂದ ವಿಮುಖರಾದಾಗ, ವೃಷೇತರನು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಉಲ್ಲಾಸಗೊಂಡನು.

Verse 59

माया च देवदेवस्य विष्णोस्तस्याज्ञया प्रभो । अलक्ष्मीश्च स्वयं तस्य नियोगात्त्रिपुरं गता

ಓ ಪ್ರಭು, ದೇವದೇವ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮಾಯೆಯೂ ತ್ರಿಪುರಕ್ಕೆ ಹೋದಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ನಿಯೋಗದಿಂದ ಅಲಕ್ಷ್ಮಿಯೂ ಸ್ವತಃ ತ್ರಿಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು.

Verse 60

या लक्ष्मीस्तपसा तेषां लब्धा देवेश्वरादरात् । बहिर्गता परित्यज्य नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभोः

ಓ ಪ್ರಭು, ದೇವೇಶ್ವರನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪಡೆದಿದ್ದ ಆ ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೊರಗೆ ತೆರಳಿದಳು.

Verse 61

बुद्धिमोहं तथाभूतं विष्णो र्मायाविनिर्मितम् । तेषां दत्त्वा क्षणादेव कृतार्थोऽभूत्स नारदः

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಆ ಬುದ್ಧಿಮೋಹವನ್ನು ನಾರದನು ಅವರಿಗೆ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ನೀಡಿದನು; ತಕ್ಷಣವೇ ನಾರದನು ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೃತಾರ್ಥನಾದನು।

Verse 62

नारदोपि तथारूपो यथा मायी तथैव सः । तथापि विकृतो नाभूत्परमेशादनुग्रहात्

ನಾರದನೂ ಮಾಯಾವಂತನಂತೆ ಅದೇ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು; ಆದರೂ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅವನು ವಿಕೃತನಾಗಲಿಲ್ಲ, ಮೋಹಿತನಾಗಲಿಲ್ಲ।

Verse 63

आसीत्कुंठितसामर्थ्यो दैत्यराजोऽपि भो मुने । भ्रातृभ्यां सहितस्तत्र मयेन च शिवेच्छया

ಓ ಮುನೇ, ಶಿವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ದೈತ್ಯರಾಜನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು; ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರರ ಜೊತೆಯೂ ಮಯನ ಜೊತೆಯೂ, ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಾನುಸಾರ ನಿಂತನು।