
ಅಧ್ಯಾಯ 24ರಲ್ಲಿ ಜಲಂಧರ–ಶಿವ ಯುದ್ಧವು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಸರು ಸನತ್ಕುಮಾರರನ್ನು ‘ಮುಂದೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಏನಾಯಿತು, ದೈತ್ಯನು ಹೇಗೆ ಜಯಿಸಲ್ಪಡುವನು?’ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮರ ಪುನಃ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಗಿರಿಜಾ ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ; ವೃಷಧ್ವಜ ತ್ರ್ಯಂಬಕನು ಇದನ್ನು ಮಾಯಾಜನಿತ ತಿರೋಭಾವವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಸರ್ವಶಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಲೀಲಾರ್ಥ ‘ಲೌಕಿಕೀ ಗತಿ’ಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಆಶ್ಚರ್ಯ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜಲಂಧರನು ಬಾಣವೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದರೂ ಶಿವನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅವನ್ನು ಛೇದಿಸಿ ರುದ್ರನ ಅಪ್ರತಿಹತ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಜಲಂಧರನು ಮಾಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ಗೌರಿಯನ್ನು ರಥದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತಳಾಗಿ ಅಳುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಶುಂಭ-ನಿಶುಂಭಾದಿ ದೈತ್ಯರು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಿ ಶಿವನ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಕದಲಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಮೌನ, ತಲೆಬಾಗಿದ ಮುಖ, ಶಿಥಿಲ ಅಂಗಗಳು, ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮರೆತಂತೆಯೇ ಕಾಣುವುದು—ಮಾಯೆಯ ಪರೀಕ್ಷಾ-ನಾಟಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಜಲಂಧರನು ಶಿರ, ವಕ್ಷ, ಉದರಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ತಾಕಿ ಮುಂದಿನ ಘಟನೆಯ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 1
व्यास उवाच । विधेः श्रेष्ठसुत प्राज्ञः कथेयं श्राविताद्भुता । ततश्च किमभूदाजौ कथं दैत्यो हतो वद
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ವಿಧಾತ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನ ಶ್ರೇಷ್ಠಪುತ್ರನೇ, ಓ ಪ್ರಾಜ್ಞನೇ! ನೀನು ಈ ಅದ್ಭುತ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿಸಿದ್ದೆ. ಈಗ ಹೇಳು—ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಂತರ ಏನಾಯಿತು, ದೈತ್ಯನು ಹೇಗೆ ಹತನಾದನು?
Verse 2
सनत्कुमार उवाच । अदृश्य गिरिजां तत्र दैत्येन्द्रे रणमागते । गांधर्वे च विलीने हि चैतन्योऽभूद्वृषध्वजः
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಗಿರಿಜೆ (ಪಾರ್ವತಿ) ಕಾಣದೆ ಹೋದಳು; ದಾನವೇಂದ್ರನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದನು; ಗಂಧರ್ವನು ಲೀನನಾದನು; ಆಗ ವೃಷಧ್ವಜ (ಶಿವ) ಸಂಪೂರ್ಣ ಚೇತನನಾಗಿ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡನು.
Verse 3
अंतर्धानगतां मायां दृष्ट्वा बुद्धो हि शंकरः । चुक्रोधातीव संहारी लौकिकीं गतिमाश्रितः
ಮಾಯೆ ಅಂತರ್ಧಾನವಾಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಶಂಕರನು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರಿತನು. ಆಗ ಸಂಹಾರಕರ್ತನಾದ ಪ್ರಭು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡು, ಯುದ್ಧಾರ್ಥವಾಗಿ ಲೌಕಿಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು.
Verse 4
ततश्शिवो विस्मितमानसः पुनर्जगाम युद्धाय जलंधरं रुषा । स चापि दैत्यः पुनरागतं शिवं दृष्ट्वा शरोघैस्समवाकिरद्रणे
ನಂತರ ಶಿವನು ವಿಸ್ಮಯಭರಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಜಲಂಧರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ಆ ದೈತ್ಯನು ಕೂಡ ಶಿವನು ಪುನಃ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಅವನ ಮೇಲೆ ಮಳೆಗರೆದನು.
Verse 5
क्षिप्तं प्रभुस्तं शरजालमुग्रं जलंधरेणातिबलीयसा हरः । प्रचिच्छेद शरैर्वरैर्निजैर्नचित्रमत्र त्रिभवप्रहंतुः
ಅತಿಬಲಿಷ್ಠನಾದ ಜಲಂಧರನು ಎಸೆದ ಆ ಭಯಂಕರ ಬಾಣಜಾಲವನ್ನು ಪ್ರಭು ಹರನು ತನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಾಣಗಳಿಂದ ತುಂಡರಿಸಿದನು. ಇದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನು? ಅವನು ತ್ರಿಭುವನಪ್ರಹಂತಾ (ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸಂಹಾರಕ) ಅಲ್ಲವೇ.
Verse 6
ततो जलंधरो दृष्ट्वा रुद्र्मद्भुतविक्रमम् । चकार मायया गौरीं त्र्यम्बकं मोहयन्निव
ಆಗ ಜಲಂಧರನು ರುದ್ರನ ಅದ್ಭುತ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡು, ಮಾಯಾಬಲದಿಂದ ಗೌರಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ತ್ರ್ಯಂಬಕನಾದ ಶಿವನನ್ನೇ ಮೋಹಗೊಳಿಸುವಂತೆ.
Verse 7
रथोपरि गतां बद्धां रुदंतीं पार्वतीं शिवः । निशुंभ शुंभदैत्यैश्च बध्यमानां ददर्श सः
ರಥದ ಮೇಲೆ ಇದ್ದು ಬಂಧಿತಳಾಗಿ ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಶಿವನು ಕಂಡನು—ನಿಶುಂಬ ಹಾಗೂ ಶುಂಭ ದೈತ್ಯರು ಅವಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕಟ್ಟಿಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು।
Verse 8
गौरीं तथाविधां दृष्ट्वा लौकिकीं दर्शयन्गतिम् । बभूव प्राकृत इव शिवोप्युद्विग्नमानसः
ಗೌರಿಯನ್ನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿ, ಅವಳು ಲೋಕಿಕ ನಡೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡಾಗ, ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯನಂತೆ ಮನಸ್ಸು ಕಳವಳಗೊಂಡನು।
Verse 9
अवाङ्मुखस्थितस्तूष्णीं नानालीलाविशारदः । शिथिलांगो विषण्णात्मा विस्मृत्य स्वपराक्रमम्
ಅನೇಕ ಉಪಾಯ-ಲೀಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ಮುಖ ತಗ್ಗಿಸಿ ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತನು; ಅಂಗಗಳು ಶಿಥಿಲ, ಮನಸ್ಸು ವಿಷಣ್ಣ—ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನೇ ಮರೆತಂತಾಯಿತು।
Verse 10
ततो जलंधरो वेगात्त्रिभिर्विव्याध सायकैः । आपुंखमग्नैस्तं रुद्रं शिरस्युरसि चोदरे
ನಂತರ ಜಲಂಧರನು ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ, ರೆಕ್ಕೆಗಳವರೆಗೆ ನುಗ್ಗಿದ ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ರುದ್ರನನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು—ತಲೆಯಲ್ಲೂ, ಎದೆಯಲ್ಲೂ, ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲೂ।
Verse 11
ततो रुद्रो महालीलो ज्ञानतत्त्वः क्षणात्प्रभुः । रौद्ररूपधरो जातो ज्वालामालातिभीषणः
ಆಗ ಮಹಾಲೀಲಾಮಯ, ಜ್ಞಾನತತ್ತ್ವಸ್ವರೂಪನಾದ ಪ್ರಭು ರುದ್ರನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರೌದ್ರರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರकटನಾದನು; ಜ್ವಾಲಾಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅತಿಭೀಕರನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 12
तस्यातीव महारौद्ररूपं दृष्ट्वा महासुराः । न शेकुः प्रमुखे स्थातुं भेजिरे ते दिशो दश
ಅವನ ಅತಿಭೀಕರ ಮಹಾರೌದ್ರ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡ ಮಹಾಸುರರು ಅವನ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಲಾರದೆ ಹೋದರು. ಅವರು ಓಡಿ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳತ್ತ ಚದುರಿದರು.
Verse 13
निशुंभशुंभावपि यौ विख्यातौ वीरसत्तमौ । आपे तौ शेकतुर्नैव रणे स्थातुं मुनीश्वर
ಓ ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ವೀರಸತ್ತಮರೆಂದು ಖ್ಯಾತರಾದ ನಿಶುಂಬ ಮತ್ತು ಶುಂಭರೂ ಭಯಾಕ್ರಾಂತರಾಗಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಾರದೆ ಹೋದರು.
Verse 14
जलंधरकृता मायांतर्हिताभूच्च तत्क्षणम् । हाहाकारो महानासीत्संग्रामे सर्वतोमुखे
ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಜಲಂಧರನು ಮಾಡಿದ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಅಂತರಹಿತವಾಗಿ ಅದೃಶ್ಯವಾಯಿತು. ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಎದುರಾದ ಆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಹಾಹಾಕಾರ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಯಿತು.
Verse 15
ततश्शापं ददौ रुद्रस्तयोश्शुंभनिशुंभयोः । पलायमानौ तौ दृष्ट्वा धिक्कृत्य क्रोधसंयुतः
ನಂತರ ಕ್ರೋಧಸಂಯುಕ್ತನಾದ ರುದ್ರನು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಶುಂಭ-ನಿಶುಂಬರನ್ನು ನೋಡಿ ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ, ಆ ಇಬ್ಬರ ಮೇಲೂ ಶಾಪವನ್ನು ನೀಡಿದನು.
Verse 16
रुद्र उवाच । युवां दुष्टावतिखलावपराधकरौ मम । पार्वतीदंडदातारौ रणादस्मात्पराङ्मुखौ
ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ದುಷ್ಟರು, ಅತಿಖಲರು; ನನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಅಪರಾಧಿಗಳು. ನೀವು ಪಾರ್ವತಿಯ ದಂಡಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿ ಹಿಂತಿರುಗಿರಿ।
Verse 17
पराङ्मुखो न हंतव्य इति वध्यौ न मे युवाम् । मम युद्धादतिक्रांतौ गौर्य्या वध्यौ भविष्यतः
“ಹಿಂದಿರುಗಿದವನನ್ನು ಹೊಡೆಯಬಾರದು”—ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ನನ್ನಿಂದ ವಧ್ಯರಲ್ಲ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಯುದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆದ ಕಾರಣ, ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಗೌರಿಯಿಂದ ವಧ್ಯರಾಗುವಿರಿ.
Verse 18
एवं वदति गौरीशे सिन्धुपुत्रो जलंधरः । चुक्रोधातीव रुद्राय ज्वलज्ज्वलनसन्निभः
ಗೌರೀಶನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರಲು ಸಮುದ್ರಪುತ್ರ ಜಲಂಧರನು ರುದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅತೀವ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡು, ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದಹಿಸತೊಡಗಿದನು।
Verse 19
रुद्रे रणे महावेगाद्ववर्ष निशिताञ्छरान् । बाणांधकारसंछन्नं तथा भूमितलं ह्यभूत्
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನು ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಮಳೆಯಂತೆ ಸುರಿಸಿದನು; ಆಗ ಭೂಮಿತಳವು ಬಾಣರೂಪ ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಆವೃತವಾದಂತೆ ಆಯಿತು।
Verse 20
यावद्रुद्रः प्रचिच्छेद तस्य बाणगणान्द्रुतम् । तावत्सपरिघेणाशु जघान वृषभं बली
ರುದ್ರನು ಅವನ ಬಾಣಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಆ ಬಲಿಷ್ಠ ಯೋಧನು ಕಬ್ಬಿಣದ ಪರಿಘದಿಂದ ವೃಷಭನನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊಡೆದನು।
Verse 21
वृषस्तेन प्रहारेण परवृत्तो रणांगणात् । रुद्रेण कृश्यमाणोऽपि न तस्थौ रणभूमिषु
ವೃಷಭನ ಆ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಅವನು ಯುದ್ಧಾಂಗಣದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದನು; ರುದ್ರನಿಂದ ಕ್ಷೀಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೂ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲಾರದೆ ಹೋಯಿತು।
Verse 22
अथ लोके महारुद्रस्स्वीयं तेजोऽतिदुस्सहम् । दर्शयामास सर्वस्मै सत्यमेतन्मुनीश्वर
ಆಮೇಲೆ ಲೋಕಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಮಹಾರುದ್ರನು ತನ್ನ ಅತಿದುಃಸಹ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತೋರಿಸಿದನು. ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರ, ಇದು ನಿಜವಾದ ಸತ್ಯ.
Verse 23
ततः परमसंक्रुद्धो रुद्रो रौद्रवपुर्धरः । प्रलयानलवद्धोरो बभूव सहसा प्रभुः
ನಂತರ ಪರಮಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಪ್ರಭು ರುದ್ರನು ರೌದ್ರವಪುವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು; ಸಹಸಾ ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಘೋರನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು।
Verse 24
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवर्णनं नाम चतुर्विशोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ದ್ವಿತೀಯ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಪಂಚಮ ಯುದ್ಧಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ಜಲಂಧರವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 25
ब्रह्मणो वचनं रक्षन्रक्षको जगतां प्रभुः । हृदानुग्रहमातन्वंस्तद्वधाय मनो दधत्
ಬ್ರಹ್ಮನ ವಚನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತ, ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಕನಾದ ಪ್ರಭು ಹೃದಯಾನುಗ್ರಹವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಆ ಶತ್ರುವಧಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು।
Verse 26
कोपं कृत्वा परं शूली पादांगुष्ठेन लीलया । महांभसि चकाराशु रथांगं रौद्रमद्भुतम्
ಆಗ ಶೂಲಧಾರಿ ಪ್ರಭು ಪರಮ ಕೋಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಪಾದದ ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ಲೀಲೆಯಂತೆ, ಮಹಾಜಲದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅದ್ಭುತವೂ ರೌದ್ರವೂ ಆದ ರಥಚಕ್ರಸಮಾನ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
Verse 27
कृत्वार्णवांभसि शितं भगवान्रथांगं स्मृत्वा जगत्त्रयमनेन हतं पुरारिः । दक्षान्धकांतकपुरत्रययज्ञहंता लोकत्रयांतककरः प्रहसन्नुवाच
ಸಮುದ್ರಜಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚಕ್ರವನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಪುರಾರಿ ಶಿವನು, ಇದೇ ಆಯುಧದಿಂದ ಒಮ್ಮೆ ತ್ರಿಲೋಕವೂ ದಮನಗೊಂಡಿತೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ದಕ್ಷಯಜ್ಞಹಂತ, ಅಂಧಕಾಂತಕ, ತ್ರಿಪುರವಿನಾಶಕ, ತ್ರಿಲೋಕಾಂತಕರ—ಅವನು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು।
Verse 28
महारुद्र उवाच । पादेन निर्मितं चक्रं जलंधर महाम्भसि । बलवान्यदि चोद्धर्त्तुं तिष्ठ योद्धुं न चान्यथा
ಮಹಾರುದ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಜಲಂಧರ, ಈ ಮಹಾಜಲದ ಮಧ್ಯೆ ನಾನು ಪಾದದಿಂದ ಈ ಚಕ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ನಿಜವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಎತ್ತಬಲ್ಲ ಬಲವಂತನಾದರೆ ನಿಂತು ಯುದ್ಧಮಾಡು; ಬೇರೆ ದಾರಿ ಇಲ್ಲ।
Verse 29
सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधेनादीप्तलोचनः । प्रदहन्निव चक्षुर्भ्यां प्राहालोक्य स शंकरम्
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದನು; ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದೀಪ್ತವಾದವು. ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಸುಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಶಂಕರನನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 30
जलंधर उवाच । रेखामुद्धृत्य हत्वा च सगणं त्वां हि शंकर । हत्वा लोकान्सुरैस्सार्द्धं स्वभागं गरुडो यथा
ಜಲಂಧರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಶಂಕರ, ಗಡಿ ರೇಖೆಯನ್ನು ಎಳೆದು ನಿನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನ ಗಣಗಳೊಡನೆ ಸಂಹರಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಂತರ ದೇವರೊಡನೆ ಲೋಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ಗರುಡನು ತನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ನನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ನಾನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ।
Verse 32
हंतुं चराचरं सर्वं समर्थोऽहं सवासवम् । को महेश्वर मद्बाणैरभेद्यो भुवनत्रये । बालभावेन भगवांतपसैव विनिर्जितः । ब्रह्मा बलिष्ठः स्थाने मे मुनिभिस्सुरपुंगवैः
“ನಾನು ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ದೇವರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಸಮರ್ಥನು. ಓ ಮಹೇಶ್ವರಾ! ತ್ರಿಭುವನದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಗೆ ಅಭೇದ್ಯನಾದವನು ಯಾರು? ಬಾಲಲೀಲೆಯಂತೆ, ಕೇವಲ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡೆ. ಬಲಿಷ್ಠನೆಂದು ಖ್ಯಾತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ—ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠರ ಆಧಾರದಿಂದ.”
Verse 33
दग्धं क्षणेन सकलं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तपसा किं त्वया रुद्र निर्जितो भगवानपि
ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚರಾಚರ ಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ತ್ರಿಲೋಕವೂ ದಗ್ಧವಾಯಿತು. ಹೇ ರುದ್ರ, ನೀನು ಯಾವ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದೆಯೋ, ಅದರಿಂದ ಭಗವಾನನೂ ಸಹ ನಿನ್ನಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಆಯಿತೇ?
Verse 34
इन्द्राग्नियमवित्तेशवायुवारीश्वरादयः । न सेहिरे यथा नागा गंधं पक्षिपतेरिव
ಇಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ಯಮ, ಕುಬೇರ, ವಾಯು, ವರುಣ, ಈಶ್ವರ ಮೊದಲಾದ ದೇವರುಗಳು ಅದನ್ನು ಸಹಿಸಲಿಲ್ಲ—ಪಕ್ಷಿರಾಜ ಗರುಡನು ಎಸೆದಂತೆ ಇರುವ ವಾಸನೆಯನ್ನು ನಾಗಗಳು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ಇರುವಂತೆ.
Verse 35
न लब्धं दिवि भूमौ च वाहनं मम शंकर । समस्तान्पर्वतान्प्राप्य धर्षिताश्च गणेश्वराः
ಹೇ ಶಂಕರ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ ನನಗೆ ನನ್ನ ವಾಹನ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದರೂ ಗಣಾಧಿಪತಿಗಳೂ ತಿರಸ್ಕೃತರಾಗಿ ಲಜ್ಜಿತರಾದರು.
Verse 36
गिरीन्द्रो मन्दरः श्रीमान्नीलो मेरुस्सुशोभनः । धर्षितो बाहुदण्डेन कण्डा उत्सर्पणाय मे
ಶ್ರೀಮಂತ ಗಿರಿರಾಜ ಮಂದರ, ನೀಲ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಸುಶೋಭಿತ ಮೇರೂ ಸಹ ನನ್ನ ಭುಜದಂಡದ ಬಲದಿಂದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೊಳಗಾದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಊತ (ಕಂಡಾ) ನನ್ನಿಂದ ದೂರವಾಗಲಿ.
Verse 37
गंगा निरुद्धा बाहुभ्यां लीलार्थं हिमवद्गिरौ । अरोणां मम भृत्यैश्च जयो लब्धो दिवौकसात्
ಹಿಮವದ್ಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಲೀಲಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ನನ್ನ ಭುಜಗಳಿಂದ ಗಂಗೆಯನ್ನು ತಡೆದೆ; ನನ್ನ ಭೃತ್ಯರು ಅರುಣಸೇನೆಯನ್ನು ಜಯಿಸಿ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು।
Verse 38
वडवाया मुखं बद्धं गृहीत्वा तां करेण तु । तत्क्षणादेव सकलमेकार्णवमभूत्तदा
ಕೈಯಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ವಡವಾ (ಅಶ್ವಮುಖಿ) ಯ ಬಾಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದನು; ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಏಕ ಮಹಾಸಾಗರವಾಯಿತು।
Verse 39
ऐरावतादयो नागाः क्षिप्ताः सिन्धुजलोपरि । सरथो भगवानिन्द्रः क्षिप्तश्च शतयोजनम्
ಐರಾವತಾದಿ ಗಜಗಳು ಸಮುದ್ರಜಲದ ಮೇಲೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು; ರಥಸಹಿತ ದೇವೇಂದ್ರ ಇಂದ್ರನು ಸಹ ಶತಯೋಜನ ದೂರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟನು।
Verse 40
गरुडोऽपि मया बद्धो नागपाशेन विष्णुना । उर्वश्याद्या मयानीता नार्यः कारागृहांतरम्
ವಿಷ್ಣುವಿನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಗರುಡನನ್ನೂ ನಾನು ನಾಗಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿಸಿದೆ; ಉರ್ವಶೀ ಮೊದಲಾದ ದಿವ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನೂ ನನ್ನ ಕಾರಾಗೃಹದ ಅಂತರಂಗ ಕೋಣೆಗಳಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದೆನು।
Verse 41
मां न जानासि रुद्र त्वं त्रैलोक्यजयकारिणाम् । जलंधरं महादैत्यं सिंधुपुत्रं महाबलम्
ಹೇ ರುದ್ರ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ—ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಜಯಕಾರಿಯಾದ, ಸಿಂಧುಪುತ್ರ, ಮಹಾಬಲ ಮಹಾದೈತ್ಯ ಜಲಂಧರನು ನಾನು।
Verse 42
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वाथ महादेवं तदा वारिधिनन्दनः । न चचाल न सस्मार निहतान्दानवान्युधि
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆಂದು ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ಹೇಳಿ, ಸಮುದ್ರಪುತ್ರನು ಆಗ ಅಚಲನಾಗಿ ನಿಂತನು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದಾನವರು ಹತರಾದರೂ ಅವನು ಕದಲಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತೇನನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಲಿಲ್ಲ।
Verse 43
दुर्मदेनाविनीतेन दोर्भ्यामास्फोट्य दोर्बलात् । तिरस्कृतो महादेवो वचनैः कटुकाक्षरैः
ದುಷ್ಟ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಅಂಧನಾಗಿ, ವಿನಯವಿಲ್ಲದೆ, ಬಲ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಭುಜಗಳನ್ನು ಝಳಪಿಸಿ; ಕಟು ಹಾಗೂ ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದನು।
Verse 44
तच्छ्रुत्वा दैत्यवचनममंगलमतीरितम् । विजहास महादेवाः परमं क्रोधमादधे
ಅಮಂಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ದೈತ್ಯನು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾದೇವನು ನಗಿದನು; ಆದರೆ ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು।
Verse 45
सुदर्शनाख्यं यच्चक्रं पदांगुष्ठविनिर्मितम् । जग्राह तत्करे रुद्रस्तेन हंतुं समुद्यतः
ಆಗ ರುದ್ರನು ಪಾದದ ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ‘ಸುದರ್ಶನ’ ಎಂಬ ಚಕ್ರವನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಶತ್ರುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಉದ್ಯತನಾದನು।
Verse 46
सुदर्शनाख्यं तच्चक्रं चिक्षेप भगवान्हरः । कोटिसूर्यप्रतीकाशं प्रलयानलसन्निभम्
ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಹರನು ‘ಸುದರ್ಶನ’ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಕ್ರವನ್ನು ಎಸೆದನು—ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಭಯಂಕರ।
Verse 47
प्रदहद्रोदसी वेगात्तदासाद्य जलंधरम् । जहार तच्छिरो वेगान्महदायतलोचनम्
ಪ್ರಚಂಡ ವೇಗದಿಂದ, ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳನ್ನು ದಹಿಸುವಂತೆ ಧಾವಿಸಿ, ಅವನು ಜಲಂಧರನ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪಿ, ಅದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ದೀರ್ಘ ನೇತ್ರಗಳಿದ್ದ ಅವನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದನು।
Verse 48
रथात्कायः पपातोर्व्यां नादयन्वसुधातलम् । शिरश्चाप्यब्धिपुत्रस्य हाहाकारो महानभूत्
ರಥದಿಂದ ದೇಹವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿತು, ಭೂಮಿಯು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು. ಸಮುದ್ರಪುತ್ರನ ಶಿರವೂ ಬಿದ್ದಿತು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಹಾಹಾಕಾರವುಂಟಾಯಿತು.
Verse 49
द्विधा पपात तद्देहो ह्यंजनाद्रिरिवाचलः । कुलिशेन यथा वारांनिधौ गिरिवरो द्विधा
ಆ ದೇಹವು ಅಂಜನ ಪರ್ವತದಂತೆ ಅಚಲವಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಬಿದ್ದಿತು, ಸಮುದ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರಾಯುಧದಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತವು ಎರಡು ಭಾಗವಾದಂತೆ.
Verse 50
तस्य रौद्रेण रक्तेन सम्पूर्णमभवज्जगत् । ततस्समस्ता पृथिवी विकृताभून्मुनीश्वर
ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರ! ಅವನ ಆ ಭಯಾನಕ ರಕ್ತದಿಂದ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ತುಂಬಿಹೋಯಿತು. ತದನಂತರ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯು ವಿಕೃತ ಮತ್ತು ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿತು.
Verse 51
तद्रक्तमखिलं रुद्रनियोगान्मांसमेव च । महारौरवमासाद्य रक्तकुंडमभूदिह
ರುದ್ರನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಆ ಎಲ್ಲಾ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಾಂಸವು ಮಹಾರೌರವ ನರಕಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿತು; ಮತ್ತು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಭಯಾನಕ 'ರಕ್ತಕುಂಡ'ವಾಯಿತು.
Verse 52
तत्तेजो निर्गतं देहाद्रुद्रे च लयमागमत् । वृन्दादेहोद्भवं यद्वद्गौर्य्यां हि विलयं गतम्
ಆ ತೇಜಸ್ಸು ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಟು ರುದ್ರನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅವನಲ್ಲಿಯೇ ಲಯವಾಯಿತು; ವೃಂದೆಯ ದೇಹದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪ್ರಕಟನೆ ಅಂತतः ಗೌರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾದಂತೆ।
Verse 53
जलंधरं हतं दृष्ट्वा देवगन्धर्वपन्नगाः । अभवन्सुप्रसन्नाश्च साधु देवेति चाब्रुवन्
ಜಲಂಧರನು ಹತನಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವರು, ಗಂಧರ್ವರು, ನಾಗರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ “ಸಾಧು! ಹೇ ದೇವ!” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
Verse 54
सर्वे प्रसन्नतां याता देवसिद्धमुनीश्वराः । पुष्पवृष्टिं प्रकुर्वाणास्तद्यशो जगुरुच्चकैः
ಎಲ್ಲ ದೇವರು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿ-ಮುನೀಶ್ವರರು ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದರು. ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಆ ಪ್ರಭುವಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನೂ ಆ ವಿಜಯಕರ್ಮದ ಯಶಸ್ಸನ್ನೂ ಜೋರಾಗಿ ಹಾಡಿದರು.
Verse 55
देवांगना महामोदान्ननृतुः प्रेमविह्वलाः । कलस्वराः कलपदं किन्नरैस्सह संजगुः
ಮಹಾ ಹರ್ಷದಿಂದ ದೇವಾಂಗನರು ಪ್ರೇಮವಿಹ್ವಲರಾಗಿ ನೃತ್ಯಮಾಡಿದರು. ಮಧುರ ಸ್ವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಂದರ ಲಯದಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನರರ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿ ಗಾನಮಾಡಿದರು.
Verse 56
दिशः प्रसेदुस्सर्वाश्च हते वृन्दापतौ मुने । ववुः पुण्यास्सुखस्पर्शा वायवस्त्रिविधा अपि
ಹೇ ಮುನೇ! ವೃಂದಾಪತಿ ಹತನಾದಾಗ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಶಾಂತವಾದವು. ಮೂರು ವಿಧದ ವಾಯುಗಳೂ ಪುಣ್ಯಮಯವಾಗಿ, ಸುಖಸ್ಪರ್ಶಿಯಾಗಿ ಬೀಸತೊಡಗಿದವು.
Verse 57
चन्द्रमाः शीततां यातो रविस्तेपे सुतेजसा । अग्नयो जज्वलुश्शांता बभूव विकृतं नभः
ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಶೀತಲತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು; ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನದೇ ಪ್ರಚಂಡ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದಹಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದನು. ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದ ಅಗ್ನಿಗಳೂ ಜ್ವಲಿಸಿದವು; ಆಕಾಶವೂ ವಿಕೃತವಾಯಿತು।
Verse 58
एवं त्रैलोक्यमखिलं स्वास्थ्यमापाधिकं मुने । हतेऽब्धितनये तस्मिन्हरेणानतमूर्तिना
ಹೀಗೆ, ಓ ಮುನಿಯೇ, ಎಲ್ಲರೂ ನಮಿಸುವ ರೂಪವಿರುವ ಹರಿಯು ಆ ಸಮುದ್ರಪುತ್ರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಾಗ, ಸಮಸ್ತ ತ್ರಿಲೋಕವೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿತು।
The renewed Śiva–Jalaṃdhara battle, where Jalaṃdhara deploys māyā to create a deceptive vision of Gaurī/Pārvatī bound and distressed, aiming to unsettle Śiva during combat.
It signals līlā: the text portrays Śiva momentarily mirroring human affect (anger, shock, grief) to dramatize māyā’s reach and to teach that even overwhelming illusion functions within divine governance, not outside it.
Śiva is presented as Vṛṣadhvaja and Tryambaka, and as Rudra the world-destroyer (saṃhārī), emphasizing both royal-warrior iconography and cosmic authority within the battle narrative.