दधीच-शाप-हेतु-वर्णनम् / The Cause of Dadhīca’s Curse (Explaining Viṣṇu’s Role at Dakṣa’s Sacrifice)

Verse 1

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य विधेरमितधीमतः । पप्रच्छ नारदः प्रीत्या विस्मितस्तं द्विजोत्तमः

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನವುಳ್ಳ ವಿಧಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುನಿ ನಾರದನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು।

Verse 2

नारद उवाच । शिवं विहाय दक्षस्य सुरैर्यज्ञं हरिर्गतः । हेतुना केन तद् ब्रूहि यत्रावज्ञाऽ भवत्ततः

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಶಿವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹರಿ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಶಿವನಿಗೆ ಅವಮಾನ ಉಂಟಾದ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಅವನು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೋದನು? ನನಗೆ ಹೇಳಿ।

Verse 3

जानाति किं स शंभुं नो हरिः प्रलयविक्रमम् । रणं कथं च कृतवान् तद्गणैरबुधो यथा

ಪ್ರಳಯದಂತ ವಿಕ್ರಮವುಳ್ಳ ಶಂಭುವನ್ನು ಹರಿ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲನು? ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ಶಿವಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಬುದ್ಧನಂತೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಿದನು?

Verse 4

एष मे संशयो भूयांस्तं छिंधि करुणानिधे । चरितं ब्रूहि शंभोस्तु चित्तोत्साहकरं प्रभो

ನನ್ನೊಳಗೆ ಈ ಮಹಾ ಸಂಶಯ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ; ಕರుణಾನಿಧಿಯೇ, ಅದನ್ನು ಛೇದಿಸು. ಪ್ರಭೋ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಬಲ ನೀಡುವ ಶಂಭುವಿನ ಪವಿತ್ರ ಚರಿತೆಯನ್ನು ಹೇಳು।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । द्विजवर्य शृणु प्रीत्या चरितं शशिमौलिनः । यत्पृच्छते कुर्वतश्च सर्वसंशयहारकम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ಭಕ್ತಿ-ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಶಶಿಮೌಳಿಯಾದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಪವಿತ್ರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ನೀನು ಕೇಳಿದದ್ದಕ್ಕೂ ನೀನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕರ್ಮಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ಇದು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 6

दधीचस्य मुनेः शापाद्भ्रष्टज्ञानो हरिः पुरा । सामरो दक्षयज्ञं वै गतः क्षुवसहायकृत्

ದಧೀಚಿ ಮುನಿಯ ಶಾಪದಿಂದ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಸಮ್ಯಕ್ ವಿವೇಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ಆಗ ಅವನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕ್ಷುವನನ್ನು ಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ದಕ್ಷಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

Verse 7

नारद उवाच । किमर्थं शप्तवान्विष्णुं दधीचो मुनिसत्तमः । कोपाकारः कृतस्तस्य हरिणा तत्सहायिना

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಮುನಿಸತ್ತಮ ದಧೀಚಿ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಶಾಪ ನೀಡಿದನು? ಮತ್ತು ಹರಿ ತನ್ನ ಸಹಾಯಕನೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಮೇಲೆ ಏಕೆ ಕೋಪಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು?

Verse 8

ब्रह्मोवाच । समुत्पन्नो महातेजा राजा क्षुव इति स्मृतः । अभून्मित्रं दधीचस्य मुनीन्द्रस्य महाप्रभोः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ‘ಕ್ಷುವ’ ಎಂಬ ರಾಜನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು. ಅವನು ಮಹಾಪ್ರಭು, ಮುನೀಂದ್ರ ದಧೀಚಿಯ ಮಿತ್ರನಾದನು.

Verse 9

चिरात्तपःप्रसंगाद्वै वादः क्षुवदधीचयोः । महानर्थकरः ख्यातस्त्रिलोकेष्वभवत्पुरा

ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ತಪಸ್ಸಿನ ದೀರ್ಘ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕ್ಷುವ ಮತ್ತು ಮುನಿ ದಧೀಚಿಯ ನಡುವೆ ವಿವಾದ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಕಲಹ ಮಹಾ ಅನರ್ಥಕಾರಕವೆಂದು ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

Verse 10

तत्र त्रिवर्णतः श्रेष्ठो विप्र एव न संशयः । इति प्राह दधीचो हि शिवभक्तस्तु वेदवित्

ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತ್ರಿವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪ್ರನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನು—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ವೇದವಿತ್ ಹಾಗೂ ಶಿವಭಕ್ತನಾದ ದಧೀಚಿ ಮಹಾಮುನಿ ಹೇಳಿದರು.

Verse 11

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दधीचस्य महामुने । क्षुवः प्राहेति नृपतिः श्रीमदेन विमोहितः

ದಧೀಚಿ ಮಹಾಮುನಿಯ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಐಶ್ವರ್ಯ-ಗರ್ವದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ ಕ್ಷುವ ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.

Verse 12

क्षुव उवाच । अष्टानां लोकपालानां वपुर्धारयते नृपः । तस्मान्नृपो वरिष्ठो हि वर्णाश्रमपतिः प्रभुः

ಕ್ಷುವನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನು ಅಷ್ಟ ಲೋಕಪಾಲರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಅವನು ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮದ ಅಧಿಪತಿ, ಪ್ರಭು.

Verse 13

सर्वदेवमयोराजा श्रुति प्राहेति तत्परा । महती देवता या सा सोहमेव ततो मुने

ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ—ರಾಜನು ಸರ್ವದೇವಮಯನು, ಆ ಪರತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಆ ಮಹಾದೇವತೆ—ಯಾರೇ ಆಗಲಿ—ಅವನೇ ‘ಸೋಽಹಂ’ (ನಾನೇ ಆ ಶಿವ), ಓ ಮುನೇ.

Verse 14

तस्माद्विप्राद्वरो राजा च्यवनेय विचार्यताम् । नावमंतव्य एवातः पूज्योऽहं सर्वथा त्वया

ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಚ್ಯವನಪುತ್ರನೇ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸು—ರಾಜನೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗಿಂತ ಕಿರಿಯನು. ಹೀಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಬೇಡ; ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 15

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा तथा मतं तस्य क्षुवस्य मुनिसत्तमः । श्रुतिस्मृतिविरुद्धं तं चुकोपातीव भार्गवः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಕ್ಷುವನ ಆ ಮತವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭಾರ್ಗವನು ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪಗೊಂಡನು; ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿ ಎರಡಕ್ಕೂ ವಿರೋಧವಾಗಿತ್ತು.

Verse 16

अथ क्रुद्धो महातेजा गौरवाच्चात्मनो मुने । अताडयत्क्षुवं मूर्ध्नि दधीचो वाममुष्टितः

ಆಮೇಲೆ, ಓ ಮುನಿಯೇ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ದಧೀಚಿ ಕೋಪಗೊಂಡನು; ತನ್ನ ಆತ್ಮಗೌರವದ ಭಾರದಿಂದ ಎಡ ಮುತ್ತಿಯಿಂದ ಕ್ಷುವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದನು.

Verse 17

वज्रेण तं च चिच्छेद दधीचं ताडितः क्षुवः । जगर्जातीव संक्रुद्धो ब्रह्मांडाधिपतिः कुधीः

ವಜ್ರಾಘಾತದಿಂದ ತಾಡಿತನಾದ ಕ್ಷುವನು ದಧೀಚಿಯನ್ನು ಚೀರಿಹಾಕಿದನು. ಕೋಪದಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಮಸುಕಾದ ಆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಾಧಿಪತಿ ಉಗ್ರವಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸಿದನು.

Verse 18

पपात भूमौ निहतो तेन वज्रेण भार्गवः । शुक्रं सस्मार क्षुवकृद्भार्गवस्य कुलंधरः

ಆ ವಜ್ರದಿಂದ ನಿಹತನಾಗಿ ಭಾರ್ಗವನು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು. ನಂತರ ಭಾರ್ಗವಕುಲಕ್ಕೆ ವಿನಾಶ ತಂದ ಕುಲಂಧರ—ಕ್ಷುವಕೃತ—ಶುಕ್ರನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ (ಆಹ್ವಾನಿಸಿ) ಕರೆದನು.

Verse 19

शुक्रोथ संधयामास ताडितं च क्षुवेन तु । योगी दधीचस्य तदा देहमागत्य सद्रुतम्

ನಂತರ ಶುಕ್ರನು ಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಹೊಡೆತಗೊಂಡದ್ದನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಸಂಧಾನ ಮಾಡಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದನು; ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಯೋಗಿ ದಧೀಚಿ ತನ್ನ ದೇಹದೊಡನೆ ವೇಗವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು।

Verse 20

संधाय पूर्ववद्देहं दधीचस्याह भार्गवः । शिवभक्ताग्रणीर्भृत्यं जयविद्याप्रवर्तकः

ದಧೀಚನ ದೇಹವನ್ನು ಪೂರ್ವವತ್ತಾಗಿ ಸಂಧಾನಮಾಡಿ ಭಾರ್ಗವನು ಹೇಳಿದನು—ಇವನು ಶಿವಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ, ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸೇವಕ, ಜಯವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರವર્તಿಸಿದವನು।

Verse 21

शुक्र उवाच । दधीच तात संपूज्य शिवं सर्वेश्वरं प्रभुम् । महामृत्युंजयं मंत्रं श्रौतमग्र्यं वदामि ते

ಶುಕ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ತಾತ ದಧೀಚಾ! ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಪ್ರಭು ಶಿವನನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಶ್ರೌತಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ್ಯವಾದ ಮಹಾಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ।

Verse 22

त्र्यम्बकं यजामहे त्रैलोक्यं पितरं प्रभुम् । त्रिमंडलस्य पितरं त्रिगुणस्य महेश्वरम्

ನಾವು ತ್ರ್ಯಂಬಕನನ್ನು ಯಜಿಸುತ್ತೇವೆ—ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದ ಪಿತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಭು; ತ್ರಿಮಂಡಲದ ಪಿತಾ ಹಾಗೂ ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಅಧೀಶ್ವರನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು।

Verse 23

त्रितत्त्वस्य त्रिवह्नेश्च त्रिधाभूतस्य सर्वतः । त्रिदिवस्य त्रिबाहोश्च त्रिधाभूतस्य सर्वतः

ಅವನು ತ್ರಿತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ತ್ರಿವಹ್ನಿ ಸ್ವರೂಪನು; ಎಲ್ಲೆಡೆ ತ್ರಿಧಾ ಆಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವನು. ಅವನು ತ್ರಿದಿವದ ಅಧಿಪತಿ, ತ್ರಿಬಾಹು; ಎಲ್ಲೆಡೆ ತ್ರಿರೂಪವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 24

त्रिदेवस्य महादेवस्सुगंधि पुष्टिवर्द्धनम् । सर्वभूतेषु सर्वत्र त्रिगुणेषु कृतौ यथा

ಮಹಾದೇವನು ತ್ರಿದೇವರ ಪರಮ ಅಧಿಪತಿ; ಅವನು ಸುಗಂಧಮಯನಾಗಿ ಪುಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವವನು. ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ತ್ರಿಗುಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ—ಪ್ರಕಟ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಿರುವಂತೆ.

Verse 25

इन्द्रियेषु तथान्येषु देवेषु च गणेषु च । पुष्पे सुगंधिवत्सूरस्सुगंधिममरेश्वरः

ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ—ದೇವರುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ—ಅವನೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧ ಇರುವಂತೆ, ಅಮರರ ಅಧಿಪತಿ ತೇಜೋಮಯ ಪ್ರಭು ಎಲ್ಲರೊಳಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಾರರೂಪ ಸುಗಂಧವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 26

पुष्टिश्च प्रकृतेर्यस्मात्पुरुषाद्वै द्विजोत्तम । महदादिविशेषांतविकल्पश्चापि सुव्रत

ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ಪುರುಷನಿಂದಲೇ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಕಾಸವೂ ಪೋಷಣೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹತ್‌ನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ವಿಶೇಷ ತತ್ತ್ವಗಳವರೆಗೆ ಇರುವ ಭೇದ-ಪರಂಪರೆಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಹೇ ಸುವ್ರತ.

Verse 27

विष्णोः पितामहस्यापि मुनीनां च महामुने । इन्द्रियस्य च देवानां तस्माद्वै पुष्टिवर्द्धनः

ಹೇ ಮಹಾಮುನಿ, ವಿಷ್ಣುವಿಗೂ ಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ, ಮುನಿಗಳಿಗೂ, ದೇವರುಗಳಿಗೂ ಅವರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೂ ಅವನೇ ಪೋಷಣೆಯನ್ನೂ ಬಲವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಎಲ್ಲರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವವನು.

Verse 28

तं देवममृतं रुद्रं कर्मणा तपसापि वा । स्वाध्यायेन च योगेन ध्यानेन च प्रजापते

ಹೇ ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಆ ದಿವ್ಯ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ ರುದ್ರನನ್ನು ಕರ್ಮದಿಂದಾಗಲಿ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಲಿ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಿಂದ, ಯೋಗದಿಂದ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಉಪಾಸಿಸಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಬೇಕು.

Verse 29

सत्येनान्येन सूक्ष्माग्रान्मृत्युपाशाद्भवः स्वयम् । वंधमोक्षकरो यस्मादुर्वारुकमिव प्रभुः

ಸತ್ಯದಿಂದಲೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಂತರಿಕ ಉಪಾಯದಿಂದಲೂ ಭವ (ಶ್ರೀಶಿವ) ಸ್ವತಃ ದೇಹಿಯನ್ನು ಮೃತ್ಯುಪಾಶದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಪ್ರಭುವೇ ಬಂಧ-ಮೋಕ್ಷದಾತ—ಹಾಗೆ ಪಕ್ವವಾದ ಸೌತೆಕಾಯಿ ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡುವಂತೆ।

Verse 30

मृतसंजीवनीमन्त्रो मम सर्वोत्तमः स्मृतः । एवं जपपरः प्रीत्या नियमेन शिवं स्मरन्

‘ಮೃತಸಂಜೀವನಿ’ ಮಂತ್ರವು ನನ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಂತ್ರವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಯಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಜಪದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿ ಸದಾ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು।

Verse 31

जप्त्वा हुत्वाभिमंत्र्यैव जलं पिब दिवानिशम् । शिवस्य सन्निधौ ध्यात्वा नास्ति मृत्युभयं क्वचित्

ಜಪ ಹಾಗೂ ಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಜಲವನ್ನು ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಕುಡಿಯಿರಿ. ಶಿವಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಮರಣಭಯವಿಲ್ಲ.

Verse 32

कृत्वा न्यासादिकं सर्वं संपूज्य विधिवच्छिवम् । संविधायेदं निर्व्यग्रश्शंकरं भक्तवत्सलम्

ನ್ಯಾಸಾದಿ ಎಲ್ಲ ಪೂರ್ವಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಅವ್ಯಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಕರನನ್ನೇ ಕೇಂದ್ರವಿಟ್ಟು ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.

Verse 33

ध्यानमस्य प्रवक्ष्यामि यथा ध्यात्वा जपन्मनुम् । सिद्ध मन्त्रो भवेद्धीमान् यावच्छंभुप्रभावतः

ಈಗ ಇದರ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಮಂತ್ರಜಪ ಮಾಡಿದರೆ, ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಸಾಧಕನ ಮಂತ್ರ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ—ಇದು ಶಂಭುವಿನ ಕೃಪಾ-ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ.

Verse 34

हस्तांभोजयुगस्थकुंभयुगलादुद्धृत्यतोयं शिरस्सिंचंतं करयोर्युगेन दधतं स्वांकेभकुंभौ करौ । अक्षस्रङ्मृगहस्तमंबुजगतं मूर्द्धस्थचन्द्रस्रवत्पीयूषार्द्रतनुं भजे सगिरिजं त्र्यक्षं च मृत्युंजयम्

ನಾನು ಗಿರಿಜಾಸಹಿತ ತ್ರಿನೇತ್ರ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಶಿವನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅವರು ಎರಡು ಕಮಲಹಸ್ತಗಳಿಂದ ಜಲಕುಂಭಗಳ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತಮ್ಮ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಸಿಂಚಿಸಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೊಂದು ಜೋಡಿ ಕೈಗಳಿಂದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕುಂಭಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಜಪಮಾಲೆ, ಸ್ರಕ್ ಮತ್ತು ಮೃಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪದ್ಮಾಸನಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ಶಿರಸ್ಥ ಚಂದ್ರನಿಂದ ಹರಿಯುವ ಅಮೃತದಿಂದ ದೇಹ ಸಿಂಚಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 35

ब्रह्मोवाच । उपदिश्येति शुक्रः स्वं दधीचिं मुनिसत्तमम् । स्वस्थानमगमत्तात संस्मरञ् शंकरं प्रभुम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ತಾತಾ! ಈ ರೀತಿ ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ದಧೀಚಿಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಶುಕ್ರನು ಶಂಕರ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.

Verse 36

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दधीचो हि महामुनिः । वनं जगाम तपसे महाप्रीत्या शिवं स्मरन्

ಅವನ ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾಮುನಿ ದಧೀಚಿ, ಮಹಾಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 37

तत्र गत्वा विधानेन महामृत्युंजयाभिधम् । तं मनुं प्रजपन् प्रीत्या तपस्तेपे शिवं स्मरन्

ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ‘ಮಹಾಮೃತ್ಯುಂಜಯ’ ಎಂಬ ಆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಜಪಿಸುತ್ತಾ, ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು।

Verse 38

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीयसतीखंडे क्षुवदधीचवादवर्णनं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ದ್ವಿತೀಯ ಭಾಗವಾದ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ದ್ವಿತೀಯ ಸತೀಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ಕ್ಷುವ–ದಧೀಚಿ ಸಂವಾದವರ್ಣನೆ’ ಎಂಬ ಮೂವತ್ತೆಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.

Verse 39

अथ शंभुः प्रसन्नात्मा तज्जपाद्भक्तवत्सलः । आविर्बभूव पुरतस्तस्य प्रीत्या महामुने

ಆಗ ಶಂಭು ಪ್ರಸನ್ನಹೃದಯನಾಗಿ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾದ ಆತನು ಆ ಜಪದಿಂದ ದ್ರವಿಸಿ—ಓ ಮಹಾಮುನಿಯೇ—ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅವಿರ್ಭವಿಸಿದನು।

Verse 40

तं दृष्ट्वा स्वप्रभुं शंभुं स मुमोद मुनीश्वरः । प्रणम्य विधिवद्भक्त्या तुष्टाव सुकृतांजलिः

ತನ್ನ ಪ್ರಭುವಾದ ಶಂಭುವನ್ನು ಕಂಡು ಮುನೀಶ್ವರನು ಪರಮಾನಂದಗೊಂಡನು. ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಂತೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಸರಿಯಾಗಿ ಅಂಜಲಿ ಬದ್ಧಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು।

Verse 41

अथ प्रीत्या शिवस्तात प्रसन्नश्च्यावनिं मुने । वरं ब्रूहीति स प्राह सुप्रसन्नेन चेतसा

ಆಗ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ಓ ಮುನಿಯೇ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಂತಚಿತ್ತದಿಂದ ಚ್ಯವನನಿಗೆ—“ವರವನ್ನು ಹೇಳು, ಆಯ್ಕೆಮಾಡು” ಎಂದು ಪ್ರಭು ಹೇಳಿದರು।

Verse 42

तच्छुत्वा शंभुवचनं दधीचो भक्तसत्तमः । सांजलिर्नतकः प्राह शंकरं भक्तवत्सलम्

ಶಂಭುವಿನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಕ್ತಶ್ರೇಷ್ಠ ದಧೀಚಿ ಅಂಜಲಿ ಬದ್ಧಮಾಡಿ, ತಲೆಬಾಗಿಸಿ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾದ ಶಂಕರನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು।

Verse 43

दधीच उवाच । देवदेव महादेव मह्यं देहि वरत्रयम् । वज्रास्थित्वादवध्यत्वमदीनत्वं हि सर्वतः

ದಧೀಚನು ಹೇಳಿದರು— “ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವ! ನನಗೆ ಮೂರು ವರಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು— ನನ್ನ ಎಲುಬುಗಳು ವಜ್ರಸಮಾನವಾಗಲಿ, ನಾನು ಅವಧ್ಯನಾಗಿರಲಿ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ದೀನತೆ ಅಥವಾ ಅಸಹಾಯತೆ ನನಗೆ ಬರದಿರಲಿ.”

Verse 44

ब्रह्मोवाच । तदुक्तवचनं श्रुत्वा प्रसन्नः परमेश्वरः । वरत्रयं ददौ तस्मै दधीचाय तथास्त्विति

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಋಷಿ ದಧೀಚಿಗೆ ಮೂರು ವರಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದನು.

Verse 45

वरत्रयं शिवात्प्राप्य सानंदश्च महामुनिः । क्षुवस्थानं जगामाशु वेदमार्गे प्रतिष्ठितः

ಶಿವನಿಂದ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಮಹಾಮುನಿ ದಧೀಚಿ ಆನಂದಭರಿತನಾಗಿ, ವೇದಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕ್ಷುವನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

Verse 46

ब्रह्मोवाच । प्राप्यावध्यत्वमुग्रात्स वज्रास्थित्वमदीनताम् । अताडयच्च राजेन्द्रं पादमूलेन मूर्द्धनि

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಉಗ್ರನಿಂದ (ಶಿವನಿಂದ) ಅವಧ್ಯತ್ವ, ವಜ್ರದಂತೆ ದೃಢ ದೇಹ ಮತ್ತು ಅಚಲ ನಿರ್ಭಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಅವನು ರಾಜಾಧಿರಾಜನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪಾದತಳದಿಂದ ಹೊಡೆದನು.

Verse 47

क्षुवो दधीचं वज्रेण जघानोरस्यथो नृपः । क्रोधं कृत्वा विशेषेण विष्णुगौरवगर्वितः

ಓ ನೃಪನೇ! ಆಗ ಕ್ಷುವನು—ವಿಷ್ಣುವಿನ ಗೌರವದಲ್ಲಿ ಗರ್ವಿತನಾಗಿ—ವಿಶೇಷ ಕ್ರೋಧದಿಂದ, ವಜ್ರದಿಂದ ದಧೀಚಿಯ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದನು.

Verse 48

नाभून्नाशाय तद्वज्रं दधीचस्य महात्मनः । प्रभावात्परमेशस्य धातृपुत्रो विसिस्मिये

ಮಹಾತ್ಮ ದಧೀಚಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಆ ವಜ್ರವು ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಲಿಲ್ಲ—ಇದು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಧಾತೃಪುತ್ರನು ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡನು.

Verse 49

दृष्ट्वाप्यवध्यत्वमदीनतां च वज्रस्य चात्यंतपरप्रभावम् । क्षुवो दधीचस्य मुनीश्वरस्य विसिस्मिये चेतसि धातृपुत्रः

ಮುನೀಶ್ವರ ದಧೀಚಿಯ ಅವಧ್ಯತ್ವ ಮತ್ತು ಅಚಲ ಧೈರ್ಯ, ಹಾಗೆಯೇ ವಜ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡರೂ ಧಾತೃಪುತ್ರನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡನು.

Verse 50

आराधयामास हरिं मुकुन्दमिन्द्रानुजं काननमाशु गत्वा । प्रपन्नपालश्च पराजितो हि दधीचमृत्युंजयसेवकेन

ಅವನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕಾನನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಇಂದ್ರನ ಅನುಜನಾದ ಹರಿ ಮುಕುಂದನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು. ಆದರೆ ‘ಶರಣಾಗತಪಾಲಕ’ನೂ ಮೃತ್ಯುಂಜಯನ ಸೇವಕ ದಧೀಚಿಯಿಂದ ಪರಾಜಿತನಾದನು.

Verse 51

पूजया तस्य सन्तुष्टो भगवान् मधुसूदनः । प्रददौ दर्शनं तस्मै दिव्यं वै गरुडध्वजः

ಅವನ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಭಗವಾನ್ ಮಧುಸೂದನ—ಗರುಡಧ್ವಜ—ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ದರ್ಶನವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು.

Verse 52

दिव्येन दर्शनेनैव दृष्ट्वा देवं जनार्दनम् । तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिः प्रणम्य गरुडध्वजम्

ದಿವ್ಯ ದರ್ಶನದಿಂದ ಜನಾರ್ದನ ದೇವನನ್ನು ಕಂಡು, ಗರುಡಧ್ವಜನಾದ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಇಷ್ಟವಾದ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಚನಗಳಿಂದ ಆ ದೇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು।

Verse 53

सम्पूज्य चैवं त्रिदशेश्वराद्यैः स्तुतं देवमजेयमीशम् । विज्ञापयामास निरीक्ष्य भक्त्या जनार्दनाय प्रणिपत्य मूर्ध्ना

ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವಾಧಿಪತಿಗಳು ಸ್ತುತಿಸಿದ ಅಜೇಯನಾದ ಆ ಈಶ್ವರದೇವನನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಟ್ಟು ಶಿರಸ್ಸು ಬಾಗಿಸಿ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ, ಜನಾರ್ದನ (ವಿಷ್ಣು)ನಿಗೆ ತನ್ನ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದನು।

Verse 54

राजोवाच । भगवन् ब्राह्मणः कश्चिद्दधीच इति विश्रुतः । धर्मवेत्ता विनीतात्मा सखा मम पुराभवत्

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಭಗವನ್! ದಧೀಚ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿದ್ದನು. ಅವನು ಧರ್ಮವೇತ್ತ, ವಿನಯಶೀಲ, ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 55

अवध्यस्सर्वदा सर्वैश्शंकरस्य प्रभावतः । तमाराध्य महादेवं मृत्युंजयमनामयम्

ಶಂಕರನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಸದಾ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅವಧ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಮಹಾದೇವನನ್ನು—ಮೃತ್ಯುಂಜಯನನ್ನು, ಅನಾಮಯನನ್ನು—ಆರಾಧಿಸು.

Verse 56

सावज्ञं वामपादेन मम मूर्ध्नि सदस्यपि । ताडयामास वेगेन स दधीचो महातपाः

ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರೂ, ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ದಧೀಚನು ಅವಜ್ಞೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಎಡಪಾದದಿಂದ ನನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೊಡೆದನು.

Verse 57

उवाच तं च गर्वेण न बिभेमीति सर्वतः । मृत्युंजयाप्त सुवरो गर्वितो ह्यतुलं हरिः

ಅವನು ಗರ್ವದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ನಾನು ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೂ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ.” ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ವರವನ್ನು ಪಡೆದ ಆ ಅತುಲ ಹರಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಹಂಕಾರಿಯಾದನು.

Verse 58

ब्रह्मोवाच । अथ ज्ञात्वा दधीचस्य ह्यवध्यत्वं महात्मनः । सस्मारास्य महेशस्य प्रभावमतुलं हरिः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಮಹಾತ್ಮ ದಧೀಚಿಯು ಅವಧ್ಯನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಹರಿಯು ಮಹೇಶ್ವರ (ಶಿವ)ನ ಅತುಲ ಪ್ರಭಾವ-ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು।

Verse 59

एवं स्मृत्वा हरिः प्राह क्षुवं विधिसुतं द्रुतम् । विप्राणां नास्ति राजेन्द्र भयमण्वपि कुत्रचित्

ಹೀಗೆ ಸ್ಮರಿಸಿ ಹರಿ ವಿಧಿಪುತ್ರನಾದ ಕ್ಷುವನಿಗೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು— “ರಾಜೇಂದ್ರ, ವಿಪ್ರರಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅಣುಮಾತ್ರವೂ ಭಯವಿಲ್ಲ.”

Verse 60

विशेषाद्रुद्रभक्तानां भयं नास्ति च भूपते । दुःखं करोति विप्रस्य शापार्थं ससुरस्य मे

ಓ ಭೂಪತೇ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರುದ್ರಭಕ್ತರಿಗೆ ಯಾವ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಮಾವನ ಮೇಲೆ ಶಾಪ ಸಂಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಈ ವಿಪ್ರನಿಗೆ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ.

Verse 61

भविता तस्य शापेन दक्षयज्ञे सुरेश्वरात् । विनाशो मम राजेन्द्र पुनरुत्थानमेव च

ರಾಜೇಂದ್ರ, ಅವನ ಶಾಪದಿಂದ ದಕ್ಷಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೇವೇಶ್ವರನ ಕೈಯಿಂದ ನನ್ನ ವಿನಾಶವಾಗುವುದು; ಮತ್ತೆ ನನ್ನ ಪುನರುತ್ಥಾನವೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆಗುವುದು.

Verse 62

तस्मात्समेत्य राजेन्द्र सर्वयज्ञो न भूयते । करोमि यत्नं राजेन्द्र दधीचविजयाय ते

ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜೇಂದ್ರ, ಎಲ್ಲ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಜ್ಞವು ನೆರವೇರದು. ಹೀಗಾಗಿ ರಾಜೇಂದ್ರ, ದಧೀಚನ ಮೇಲೆ ನಿನಗೆ ವಿಜಯ ದೊರಕುವಂತೆ ನಾನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 63

श्रुत्वा वाक्यं क्षुवः प्राह तथास्त्विति हरेर्नृपः । तस्थौ तत्रैव तत्प्रीत्या तत्कामोत्सुकमानसः

ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಹರಿಭಕ್ತನಾದ ರಾಜ ಕ್ಷುವನು “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತನು; ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಆ ಉದ್ದೇಶಸಿದ್ಧಿಗೆ ಉತ್ಸುಕವಾಗಿತ್ತು.