विष्णोर्दर्शनं स्तुतिश्च (Viṣṇu’s Manifestation and Brahmā’s Hymn)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಕಾಮನು ತನ್ನ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ ತನ್ನೊಳಗಿನ ಅಹಂಕಾರ ಶಮನವಾಗಿ, ಶಂಕರನ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತು ಆಶ್ಚರ್ಯ ಉಂಟಾಯಿತು. ಶಂಕರನು ನಿರ್ವಿಕಾರ, ಜಿತಾತ್ಮ, ಯೋಗತತ್ಪರನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಾಂಪತ್ಯ ಆಸಕ್ತಿಗೆ ಅತೀತನೆಂದು ಬ್ರಹ್ಮನು ಮನನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಶಿವಾತ್ಮನಾದ ಹರಿ/ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಶರಣಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ತೋತ್ರ-ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹರಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಚತುರ್ಭುಜ, ಪದ್ಮನೇತ್ರ, ಪೀತಾಂಬರಧಾರಿ, ಗದಾಧರ, ಭಕ್ತಪ್ರಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ-ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಕೃಪೆ ದೊರಕುವ ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಪರತ್ವವು ಲೀಲಾ, ಶಕ್ತಿ, ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳ ಮೂಲಕ ಲೋಕಸಂಬಂಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಉಪದೇಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग धन्यस्त्वं शिवसक्तधीः । कथितं सुचरित्रं ते शंकरस्य परात्मनः
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಹೇ ವಿಧೇ, ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ! ಶಿವನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತವಾದ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ನೀನು ಧನ್ಯನು. ಪರಮಾತ್ಮ ಶಂಕರನ ಶುಭ ಹಾಗೂ ಸುಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನೀನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದೆ.
Verse 2
निजाश्रमे गते कामे सगणे सरतौ ततः । किमासीत्किमकार्षीस्त्वं तश्चरित्रं वदाधुना
ಕಾಮನು ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಡನೆ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ನಂತರ ಸಂಚರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಮುಂದೆ ಏನಾಯಿತು? ನೀನು ಏನು ಮಾಡಿದೆ? ಈಗ ಅವನ ವರ್ತನೆಯ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು.
Verse 3
ब्रह्मोवाच । शृणु नारद सुप्रीत्या चरित्रं शशिमौलिनः । यस्य श्रवणमात्रेण निर्विकारो भवेन्नरः
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ನಾರದ, ಸಂತೋಷಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಶಿಮೌಳಿ (ಶಿವ) ಯ ಪಾವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಇದರ ಕೇವಲ ಶ್ರವಣಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ನಿರ್ವಿಕಾರನಾಗಿ ಅಚಲನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 4
निजाश्रमं गते कामे परिवारसमन्विते । यद्बभूव तदा जातं तच्चरित्रं निबोध मे
ಕಾಮನು ಪರಿವಾರಸಹಿತ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಆಗ ಏನು ಸಂಭವಿಸಿತೋ—ಆ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿಸು.
Verse 5
नष्टोभून्नारद मदो विस्मयोऽभूच्च मे हृदि । निरानंदस्य च मुनेऽपूर्णो निजमनोरथे
ಓ ನಾರದಾ, ನನ್ನ ಅಹಂಕಾರ ನಾಶವಾಯಿತು; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮಯ ಉಂಟಾಯಿತು. ಓ ಮುನಿಯೇ, ನನ್ನ ಮನೋರಥ ಅಪೂರ್ಣವಾದುದರಿಂದ ನಾನು ಆನಂದರಹಿತನಾದೆ.
Verse 6
अशोचं बहुधा चित्ते गृह्णीयात्स कथं स्त्रियम् । निर्विकारी जितात्मा स शंकरो योगतत्परः
ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ಶೋಕವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಲ್ಲನು? ಶಂಕರನು ನಿರ್ವಿಕಾರಿ, ಜಿತಾತ್ಮ, ಯೋಗನಿಷ್ಠನು।
Verse 7
इत्थं विचार्य बहुधा तदाहं विमदो मुने । हरिं तं सोऽस्मरं भक्त्या शिवात्मानं स्वदेहदम्
ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಹೇ ಮುನೇ, ನಾನು ಮೋಹಮುಕ್ತನಾದೆ. ನಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದೆ—ಅವನು ತತ್ತ್ವತಃ ಶಿವಸ್ವರೂಪ, ಭಕ್ತನಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ದಾನಿಸುವವನು।
Verse 8
अस्तवं च शुभस्तोत्रैर्दीनवाक्यसमन्वितैः । तच्छ्रुत्वा भगवानाशु बभूवाविर्हि मे पुरा
ಆಕೆ ದೀನವಿನಯಯುಕ್ತ ಶುಭ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದಳು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶೀಘ್ರವೇ ಪ್ರಕಟನಾದನು—ಹಿಂದೆ ನನಗೆ ನಡೆದಂತೆಯೇ।
Verse 9
चतुर्भुजोरविंदाक्षः शंरववार्ज गदाधरः । लसत्पीत पटश्श्यामतनुर्भक्तप्रियो हरिः
ಹರಿ ಚತುರ್ಭುಜ, ಕಮಲನಯನ, ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿ. ಹೊಳೆಯುವ ಪೀತಾಂಬರದಿಂದ, ಶ್ಯಾಮ ದೇಹದಿಂದ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅತಿಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 10
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसहितायां द्वितीये सतीखण्डे ब्रह्मविष्णुसंवादो नाम दशमोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ದ್ವಿತೀಯ ಗ್ರಂಥವಾದ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ದ್ವಿತೀಯ ವಿಭಾಗ ಸತೀಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು ಸಂವಾದ’ ಎಂಬ ಹತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 11
हरिराकर्ण्य तत्स्तोत्रं सुप्रसन्न उवाच माम् । दुःखहा निजभक्तानां ब्रह्माणं शरणं गतम्
ಆ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿದರು— “ನಾನು ನನ್ನ ಭಕ್ತರ ದುಃಖಹರನು. ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಶರಣಾಗತನೇ— ನಿನ್ನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು।”
Verse 12
हरिरुवाच । विधे ब्रह्मन् महाप्राज्ञ धन्यस्त्वं लोककारक । किमर्थं स्मरणं मेऽद्य कृतं च क्रियते नुतिः
ಹರಿ ಹೇಳಿದರು— “ಹೇ ವಿಧಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ! ನೀನು ಧನ್ಯನು, ಲೋಕಗಳ ಕರ್ತಾ-ಹಿತಕರ. ಇಂದು ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಏಕೆ ಸ್ಮರಿಸಿದೆ? ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಸ್ತುತಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ?”
Verse 13
किं जातं ते महद्दुःखं मदग्रे तद्वदाधुना । शमयिष्यामि तत्सर्वं नात्र कार्य्या विचारणा
ನಿನಗೆ ಯಾವ ಮಹಾದುಃಖ ಸಂಭವಿಸಿದೆ? ಈಗ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಅದನ್ನು ಹೇಳು. ನಾನು ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ— ಇಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೂ ವಿಚಾರವೂ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 14
ब्रह्मोवाच । इति विष्णोर्वचश्श्रुत्वा किंचिदुच्छवसिताननः । अवोच वचनं विष्णुं प्रणम्य सुकृतांजलिः
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನ ಮುಖ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ನಿರಾಳವಾಯಿತು. ಅವನು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಂಜಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಮಾತನಾಡಿದನು.
Verse 15
ब्रह्मोवाच । देवदेव रमानाथ मद्वार्तां शृणु मानद । श्रुत्वा च करुणां कृत्वा हर दुःखं कमावह
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ದೇವದೇವ, ಹೇ ರಮಾನಾಥ, ಹೇ ಮಾನದಾತ! ನನ್ನ ವಾರ್ತೆ ಕೇಳು. ಕೇಳಿ ಕರುಣೆ ತೋರು, ಹೇ ಹರ; ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಇಷ್ಟವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು.
Verse 16
रुद्रसंमोहनार्थं हि कामं प्रेषितवानहम् । परिवारयुतं विष्णो समारमधुबांधवम्
ರುದ್ರನನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಕಾಮನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದೆನು. ಹೇ ವಿಷ್ಣೋ, ಮಧುವಿನ ಬಂಧುವೇ! ಅವನು ತನ್ನ ಪರಿವಾರದೊಡನೆ ಮತ್ತು ಸಹಚರಿಯೊಡನೆ ಹೊರಟನು.
Verse 17
चक्रुस्ते विविधोपायान् निष्फला अभवंश्च ते । अभवत्तस्य संमोहो योगिनस्समदर्शिनः
ಅವರು ಹಲವು ವಿಧದ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು; ಅವೆಲ್ಲವೂ ಫಲವಿಲ್ಲದವುಗಳಾದವು. ಆಗ ಸಮದರ್ಶಿಯಾದ ಆ ಯೋಗಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮೋಹ ಉಂಟಾಯಿತು.
Verse 18
इत्याकर्ण्य वचो मे स हरिर्मां प्राह विस्मितः । विज्ञाताखिलदज्ञानी शिवतत्त्वविशारदः
ನನ್ನ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿ ಆ ಹರಿಯು (ವಿಷ್ಣು) ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನನ್ನೊಡನೆ ಹೇಳಿದರು—ಯಾವುದೇ ಜ್ಞೇಯವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು, ಅಜ್ಞಾನರಹಿತನು, ಶಿವತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಶಾರದನು।
Verse 19
विष्णुरुवाच । कस्माद्धेतोरिति मतिस्तव जाता पितामह । सर्वं विचार्य सुधिया ब्रह्मन् सत्यं हि तद्वद
ವಿಷ್ಣು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಪಿತಾಮಹ! ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿನಗೆ ಈ ನಿರ್ಣಯ ಉಂಟಾಯಿತು? ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಿಸಿ ನಂತರ ಸತ್ಯವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು।
Verse 20
ब्रह्मोवाच । शृणु तात चरित्रं तत् तव माया विमोहिनी । तदधीनं जगत्सर्वं सुखदुःखादितत्परम्
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ತಾತ, ಕೇಳು; ನಿನ್ನ ಮಾಯೆ ಮೋಹಗೊಳಿಸುವದು, ಭ್ರಮೆ ಹುಟ್ಟಿಸುವದು. ಅದರ ಅಧೀನದಲ್ಲೇ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು, ಸುಖದುಃಖಾದಿ ಅನುಭವಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ತತ್ಪರವಾಗಿದೆ.”
Verse 21
ययैव प्रेषितश्चाहं पापं कर्तुं समुद्यतः । आसं तच्छृणु देवेश वदामि तव शासनात्
ಅವಳ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೇ ನಾನು ಪಾಪಕರ್ಮ ಮಾಡಲು ಉತ್ಸುಕನಾದೆ. ಹೇ ದೇವೇಶ, ಅದನ್ನು ಕೇಳು; ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 22
सृष्टिप्रारंभसमये दश पुत्रा हि जज्ञिरे । दक्षाद्यास्तनया चैका वाग्भवाप्यतिसुन्दरी
ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹತ್ತು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು; ಪುತ್ರಿಯರಲ್ಲಿಯೂ ಒಬ್ಬಳು—ವಾಗ್ಭವಾ—ಅತಿಸುಂದರಿ; ಹಾಗೆಯೇ ದಕ್ಷ ಮೊದಲಾದವರೂ (ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು).
Verse 23
धर्मो वक्षःस्थलात्कामो मनसोन्योपि देहतः । जातास्तत्र सुतां दृष्ट्वा मम मोहो भवद्धरे
ಧರ್ಮನು (ನನ್ನ) ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಿಂದ ಜನಿಸಿದನು, ಕಾಮನು (ನನ್ನ) ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ; ಮತ್ತೊಬ್ಬನು (ಸತ್ತ್ವ) ನನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಹೇ ಧರಾಧರ, ನನಗೆ ಮೋಹ ಉಂಟಾಯಿತು.
Verse 24
कुदृष्ट्या तां समद्राक्ष तव मायाविमोहितः । तत्क्षणाद्धर आगत्य मामनिन्दत्सुतानपि
ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಕುದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದನು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಹರ (ಶಿವ) ಬಂದು ನನ್ನನ್ನೂ ನನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ಸಹ ನಿಂದಿಸಿದನು.
Verse 25
धिक्कारं कृतवान् सर्वान्निजं मत्वा परप्रभुम् । ज्ञानिनं योगिनं नाथाभोगिनं विजितेन्द्रियम्
ಎಲ್ಲವೂ ನಾನೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನಿಂದಿಸಿದ; ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮಪ್ರಭುವನ್ನೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ—ತತ್ತ್ವಜ್ಞ, ಮಹಾಯೋಗಿ, ನಾಥ, ಭೋಗಾತೀತ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನಾದ ಶಿವನನ್ನು.
Verse 26
पुत्रो भूत्वा मम हरेऽनिन्दन्मां च समक्षतः । इति दुःखं महन्मे हि तदुक्तं तव सन्निधौ
“ಹೇ ಹರೇ, ನನ್ನ ಮಗನಾಗಿ ನೀನು ನನ್ನ ಎದುರಲ್ಲೇ ನನ್ನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದೆ. ಇದು ನನಗೆ ಮಹಾದುಃಖ—ನಿನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲೇ ನಾನು ಇದನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.”
Verse 27
गृह्णीयाद्यदि पत्नीं स स्यां सुखी नष्टदुःखधी । एतदर्थं समायातुश्शरणं तव केशव
“ಅವನು ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ ನನ್ನ ದುಃಖಬುದ್ಧಿ ನಾಶವಾಗಿ ನಾನು ಸುಖಿಯಾಗುವೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾವು ಬಂದಿದ್ದೇವೆ—ಹೇ ಕೇಶವ, ನಿನ್ನ ಶರಣು ಪಡೆದಿದ್ದೇವೆ.”
Verse 28
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचो मे हि ब्रह्मणो मधुसूदनः । विहस्य मां द्रुतं प्राह हर्षयन्भवकारकम्
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ನನ್ನ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿ ಮಧುಸೂದನ (ವಿಷ್ಣು) ನಗುತ್ತಾ ತಕ್ಷಣವೇ ನನಗೆ ಹೇಳಿದರು; ನನ್ನನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸಿ ಮಂಗಳ-ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರು।
Verse 29
विष्णुरुवाच । विधे शृणु हि मद्वाक्यं सर्वं भ्रमनिवारणम् । सर्वं वेदागमादीनां संमतं परमार्थतः
ವಿಷ್ಣು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಧೇ (ಬ್ರಹ್ಮ), ನನ್ನ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೇಳು; ಇದು ಎಲ್ಲ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು. ಪರಮಾರ್ಥತಃ ಇದು ವೇದ, ಆಗಮ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿದೆ।
Verse 30
महामूढमतिश्चाद्य संजातोसि कथं विधे । वेदवक्तापि निखिललोककर्त्ता हि दुर्मतिः
ಓ ವಿಧಿ (ಬ್ರಹ್ಮಾ)! ಇಂದು ನೀನು ಇಷ್ಟು ಮಹಾಮೂಢತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಮುಳುಗಿದೆ? ನೀನು ವೇದವಕ್ತಾ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಕರ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಈಗ ದುರ್ಮತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದೀಯೆ.
Verse 31
जडतां त्यज मन्दात्मन् कुरु त्वं नेदृशीं मतिम् । किं ब्रुवंत्यखिला वेदाः स्तुत्या तत्स्मर सद्धिया
ಓ ಮಂದಾತ್ಮನೇ! ಈ ಜಡತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು; ಇಂತಹ ಮತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ. ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳು ಏನು ಹೇಳುತ್ತವೆ ಅದನ್ನು ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸು—ಪರಮ ಶಿವನನ್ನು, ಸರ್ವೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಸ್ಮರಿಸು.
Verse 32
रुद्रं जानासि दुर्बुद्धे स्वसुतं परमेश्वरम् । वेदवक्तापि विज्ञानं विस्मृतं तेखिलं विधे
ಓ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯೇ! ರುದ್ರನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ನೀನು ನಿನ್ನ ಮಗನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀಯ. ಓ ವಿಧಿ (ಬ್ರಹ್ಮಾ)! ವೇದವಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನ ಸಮಸ್ತ ವಿವೇಕಜ್ಞಾನ ನಿಜಕ್ಕೂ ಮರೆತಾಗಿದೆ.
Verse 33
शंकरं सुरसामान्यं मत्वा द्रोहं करोषि हि । सुबुद्धिर्विगता तेद्याविर्भूता कुमतिस्तथा
ಶಂಕರನನ್ನು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೇವನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ನೀನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಪರಾಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ. ಇಂದು ನಿನ್ನ ಸದುದ್ದೇಶಬುದ್ಧಿ ದೂರವಾಗಿ, ನಿನ್ನೊಳಗೆ ವಿಪರೀತ ಕுமತಿ ಉದಯಿಸಿದೆ.
Verse 34
तत्त्वसिद्धांतमाख्यातं शृणु सद्बुद्धिमावह । यथार्थं निगमाख्यातं निर्णीय भवकारकम्
ಸದುದ್ದೇಶಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ತರುವ ತತ್ತ್ವಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕೇಳು. ಇದು ವೇದಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಯಥಾರ್ಥ ತಾತ್ಪರ್ಯವೇ; ಇದನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದರೆ ಭವದ ಕಾರಣವೂ, ಅದನ್ನು ದಾಟುವ ಮಾರ್ಗವೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
Verse 35
शिवस्सर्वस्वकर्ता हि भर्ता हर्ता परात्परः । परब्रह्म परेशश्च निर्गुणो नित्य एव च
ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಶಿವನೇ ಸರ್ವದ ಕರ್ತ, ಭರ್ತ (ಪಾಲಕ) ಮತ್ತು ಹರ್ತ (ಸಂಹಾರಕ)—ಪರಾತ್ಪರನು. ಅವನೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಪರೇಶ್ವರ, ನಿರ್ಗುಣ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯನು।
Verse 36
अनिर्देश्यो निर्विकारी परमात्माऽद्वयोऽच्युतः । अनंतोंतकरः स्वामी व्यापकः परमेश्वरः
ಅವನು ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯ, ನಿರ್ವಿಕಾರಿ, ಪರಮಾತ್ಮ—ಅದ್ವಯ ಮತ್ತು ಅಚ್ಯುತ. ಅವನು ಅನಂತ, ಅಂತಕರ, ಸ್ವಾಮಿ, ವ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಪರಮೇಶ್ವರನು।
Verse 37
सृष्टिस्थितिविनाशानां कर्त्ता त्रिगुणभाग्विभुः । ब्रह्मविष्णुमहेशाख्यो रजस्सत्त्व तमःपरः
ತ್ರಿಗುಣಾಧಿಪತಿಯಾದ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭು ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯಗಳ ಕರ್ತನು. ರಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು, ತಮಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ—ಎಂದು ಅವನೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು.
Verse 38
मायाभिन्नो निरीहश्च मायो मायाविशारदः । सगुणोपि स्वतंत्रश्च निजानंदो विकल्पकः
ಅವನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ವಿಭಜಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ನಿರ್ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಅವನೇ ಮಾಯಾಧಿಪತಿ, ಮಾಯಾಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತ. ಸಗುಣನಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದರೂ ಸದಾ ಸ್ವತಂತ್ರ; ಸ್ವಾನಂದದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಭೇದಗಳ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 39
आत्मा रामो हि निर्द्वन्द्वो भक्ताधीनस्सुविग्रहः । योगी योगरतो नित्यं योगमार्गप्रदर्शकः
ಅವನೇ ಅಂತರಾತ್ಮ; ಅವನೇ ರಾಮ—ದ್ವಂದ್ವಾತೀತ. ಭಕ್ತಾಧೀನನಾಗಿ ಶುಭ, ಸುಲಭ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ನಿತ್ಯ ಯೋಗಿ, ಸದಾ ಯೋಗರತ; ಶಿವಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವ ಯೋಗಮಾರ್ಗವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 40
गर्वापहारी लोकेशस्सर्वदा दीनवत्सलः । एतादृशो हि यः स्वामी स्वपुत्रं मन्यसे हि तम्
ಲೋಕೇಶ್ವರನು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಹರಣಮಾಡುವವನು, ಸದಾ ದೀನದುಃಖಿತರ ಮೇಲೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯವಿರುವವನು. ಅಂಥ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನೇ ನೀನು ನಿನ್ನ ಮಗನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀಯೆ.
Verse 41
ईदृशं त्यज कुज्ञानं शरणं व्रज तस्य वै । भज सर्वात्मना शम्भुं सन्तुष्टश्शं विधास्यति
ಇಂತಹ ಕುಜ್ಞಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿಜವಾಗಿ ಅವನ ಶರಣಾಗು. ಸರ್ವಾತ್ಮದಿಂದ ಶಂಭುವನ್ನು ಭಜಿಸು; ಅವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದರೆ ನಿನಗೆ ಶಿವಮಂಗಳವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುವನು.
Verse 42
गृह्णीयाच्छंकरः पत्नीं विचारो हृदि चेत्तव । शिवामुद्दिश्य सुतपः कुरु ब्रह्मन् शिवं स्मरन्
ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ‘ಶಂಕರನು ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು’ ಎಂಬ ವಿಚಾರ ನಿಜವಾಗಿ ಉದಯಿಸಿದರೆ, ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಶಿವೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಶಿವಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡು; ಅದರಿಂದ ದೇವಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದು.
Verse 43
कुरु ध्यानं शिवायात्स्वं काममुद्दिश्य तं हृदि । सा चेत्प्रसन्ना देवेशी सर्वं कार्यं विधास्यति
ಶಿವೆಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸು; ನಿನ್ನ ಅಭೀಷ್ಟ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸು. ದೇವೇಶೀ ದೇವಿ ಪ್ರಸನ್ನಳಾದರೆ, ಅವಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಳು.
Verse 44
कृत्वावतारं सगुणा यदि स्यान्मानुषी शिवा । कस्यचित्तनया लोके सा तत्पत्नी भवेद्ध्रुवम्
ಸಗುಣ ಶಿವೆ ಅವತಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮಾನವಿಯಾಗಿ ಆದರೆ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿ, ಧ್ರುವವಾಗಿ ಅದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪತ್ನಿಯಾಗುವಳು.
Verse 45
दक्षमाज्ञापय ब्रह्मन् तपः कुर्य्यात्प्रयत्नतः । तामुत्पादयितुं पत्नीं शिवार्थं भक्तितत्स्वतः
ಓ ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ದಕ್ಷನಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸು—ಅವನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲಿ; ಶಿವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ನಿಯತವಾದ, ಸ್ವಭಾವತಃ ಭಕ್ತಿಯುತಳಾದ ಆ ಪತ್ನಿ (ಕನ್ಯೆ)ಯನ್ನು ಜನಿಸಲು.
Verse 46
भक्ताधीनौ च तौ तात सुविज्ञेयौ शिवाशिवौ । स्वेच्छया सगुणौ जातौ परब्रह्मस्वरूपिणौ
ಓ ತಾತಾ! ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಿವಾ (ಶಕ್ತಿ) ಇಬ್ಬರೂ ಭಕ್ತಾಧೀನರು ಎಂಬುದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿ. ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪರಾಗಿದ್ದರೂ, ಭಕ್ತರು ಸಮೀಪಿಸಿ ಆರಾಧಿಸಲು ಅವರು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸಗುಣರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 47
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तत्क्षणं मेशश्शिवं सस्मार स्वप्रभुम् । कृपया तस्य संप्राप्य ज्ञानमूचे च मां ततः
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಮೇಷನು ತನ್ನ ಸ್ವಪ್ರಭು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅವನು ಯಥಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು; ನಂತರ ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು।
Verse 48
विष्णुरुवाच । विधे स्मर पुरोक्तं यद्वचनं शंकरेण च । प्रार्थितेन यदावाभ्यामुत्पन्नाभ्यां तदिच्छया
ವಿಷ್ಣು ಹೇಳಿದರು—ಓ ವಿಧೇ! ಶಂಕರನು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ವಚನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು. ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ಉತ್ಪನ್ನರಾದ ನಂತರ, ಅವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಮಗೆ ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳವು।
Verse 49
विस्मृतं तव तत्सर्वं धन्या या शांभवी परा । तया संमोहितं सर्वं दुर्विज्ञेया शिवं विना
ನಿನಗೆ ಆ ಎಲ್ಲವೂ ಮರೆತುಹೋಗಿದೆ. ಧನ್ಯಳಾದ ಆ ಪರಮ ಶಾಂಭವೀ ಶಕ್ತಿ. ಅವಳಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಮೋಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಶಿವನಿಲ್ಲದೆ ಅವಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ವಿಜ್ಞೇಯ.
Verse 50
यदा हि सगुणो जातस्स्वेच्छया निर्गुणश्शिवः । मामुत्पाद्य ततस्त्वां च स्वशक्त्या सुविहारकृत्
ನಿರ್ಗುಣನಾದ ಶಿವನು ತನ್ನ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸಗುಣರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ, ಮೊದಲು ನನ್ನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ನಂತರ ನಿನ್ನನ್ನೂ—ತನ್ನ ಸ್ವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಲೀಲೆಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
Verse 51
उपादिदेश त्वां शम्भुस्सृष्टिकार्यं तदा प्रभुः । तत्पालनं च मां ब्रह्मन् सोमस्सूतिकरोऽव्ययः
ಓ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಆಗ ಪ್ರಭು ಶಂಭುವು ನಿನಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ಅದರ ಪಾಲನೆಗೆ ನನ್ನನ್ನು ನೇಮಿಸಿದನು. ಅವ್ಯಯನಾದ ಸೋಮನು ಪ್ರಾಣರಸದ ಜನಕ ಹಾಗೂ ಪೋಷಕನಾದನು.
Verse 52
तदा वां वेश्म संप्राप्तौ सांजली नतमस्तकौ । भव त्वमपि सर्वेशोऽवतारी गुणरूपधृक्
ಆಗ ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಅಂಜಲಿ ಬದ್ಧವಾಗಿ ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು: “ಹೇ ಸರ್ವೇಶ್ವರ, ನೀವೂ ಅವತಾರವಾಗಿ ಅವತರಿಸಿ, ಗುಣರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸು.”
Verse 53
इत्युक्तः प्राह स स्वामी विहस्य करुणान्वितः । दिवमुद्वीक्ष्य सुप्रीत्या नानालीलाविशारदः
ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆ ಸ್ವಾಮಿ-ಪ್ರಭು ಕರುಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ ನಗುತ್ತಾ ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನು ಆಕಾಶದ ಕಡೆ ದೃಷ್ಟಿ ಎತ್ತಿದನು; ನಾನಾವಿಧ ದಿವ್ಯ ಲೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ನಿಪುಣನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 54
मद्रूपं परमं विष्णो ईदृशं ह्यंगतो विधेः । प्रकटीभविता लोके नाम्ना रुद्रः प्रकीर्तितः
ಹೇ ವಿಷ್ಣು, ವಿಧಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಂಗದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ನನ್ನ ಈ ಪರಮ ರೂಪವು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ‘ರುದ್ರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುವುದು.
Verse 55
पूर्णरूपस्स मे पूज्यस्सदा वां सर्वकामकृत् । लयकर्त्ता गुणाध्यक्षो निर्विशेषः सुयोगकृत्
ಅವನು ತನ್ನ ಪೂರ್ಣರೂಪದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನನ್ನ ಪೂಜ್ಯನು; ನಿಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವವನು. ಲಯಕರ್ತ, ಗುಣಾಧ್ಯಕ್ಷ, ನಿರ್ವಿಶೇಷ, ಸುಯೋಗಪ್ರದಾತನು.
Verse 56
त्रिदेवा अपि मे रूपं हरः पूर्णो विशेषतः । उमाया अपि रूपाणि भविष्यंति त्रिधा सुताः
ತ್ರಿದೇವರೂ ನನ್ನ ರೂಪಗಳೇ; ಆದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹರ (ಶಿವ) ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಕಟನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಉಮೆಯಿಂದಲೂ ತ್ರಿವಿಧ ರೂಪಗಳು ಪುತ್ರರূপವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವವು.
Verse 57
लक्ष्मीर्नाम हरेः पत्नी ब्रह्मपत्नी सरस्वती । पूर्णरूपा सती नाम रुद्रपत्नी भविष्यति
ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು)ಯ ಪತ್ನಿ, ಸರಸ್ವತೀ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪತ್ನಿ. ಆದರೆ ಪೂರ್ಣ-ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾದ ‘ಸತೀ’ ಎಂಬವಳು ರುದ್ರ (ಶಿವ)ನ ಪತ್ನಿಯಾಗುವಳು.
Verse 58
विष्णुरुवाच । इत्युक्त्वांतर्हितो जातः कृपां कृत्वा महेश्वरः । अभूतां सुखिनावावां स्वस्वकार्यपरायणौ
ವಿಷ್ಣು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಕರುಣಾಮಯ ಮಹೇಶ್ವರನು ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ನಂತರ ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ಸಂತೃಪ್ತರಾಗಿ, ತತ್ಕಾಲ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದೆವು.
Verse 59
समयं प्राप्य सस्त्रीकावावां ब्रह्मन्न शंकरः । अवतीर्णस्स्वयं रुद्रनामा कैलाससंश्रयः
ಓ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಶಂಕರನು ಸ್ವಯಂ ‘ರುದ್ರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ, ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಅವತರಿಸಿ ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದನು.
Verse 60
अवतीर्णा शिवा स्यात्सा सतीनाम प्रजेश्वर । तदुत्पादनहेतोर्हि यत्नोतः कार्य एव वै
ಹೇ ಪ್ರಜೇಶ್ವರನೇ! ಆ ಶಿವಾದೇವಿಯೇ ಸತೀ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತೀರ್ಣಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳ ಪ್ರಾಕಟ್ಯಾರ್ಥ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲೇಬೇಕು.
Verse 61
इत्युक्त्वांतर्दधे विष्णुः कृत्वा स करुणां परम् । प्राप्नुवं प्रमुदं चाथ ह्यधिकं गतमत्सरः
ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಪರಮ ಕರುಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಅಂತರಧಾನರಾದರು. ನಂತರ ಆ ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಮಹಾ ಹರ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಅವನ ಮತ್ಸರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಮನವಾಯಿತು।
Frequently Asked Questions
Brahmā, reflecting on Śiva’s transcendence after Kāma’s departure, offers hymns and receives Viṣṇu’s swift manifestation (darśana) in a four-armed form.
It frames Śiva as beyond ordinary affect and attachment, prompting a doctrinal question about divine participation in relational life; the narrative answers through grace, līlā, and śakti-based explanations that preserve transcendence while allowing purposive action.
Viṣṇu is depicted as caturbhuja (four-armed), aravindākṣa (lotus-eyed), gadādhara (bearing a mace), pītāmbara-clad (yellow garment), and bhaktapriya (devotee-beloved).