Śiva-Śakti Tattva, Varṇa-Rahasya, and Mahāvākya-Bhāvanā (Interpretive Discipline)

Verse 1

प्रज्ञानं ब्रह्मवाक्यार्थः पूर्वमेव प्रबोधितः । अहंपदस्यार्थभूतः शक्त्यात्मा परमेश्वरः

‘ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ’ ಎಂಬ ಬ್ರಹ್ಮವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹಿಂದೆಯೇ ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಅಹಂ’ ಪದದ ನಿಜವಾದ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ.

Verse 2

अकारः सर्ववर्णाग्र्यः प्रकाशः परमः शिवः । हकारो व्योमरूपः स्याच्छक्त्यात्मा संप्रकीर्तितः

‘ಅ’ ಅಕ್ಷರವು ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ—ಅದೇ ಪರಮಪ್ರಕಾಶ, ಸ್ವಯಂ ಪರಮಶಿವನು. ‘ಹ’ ಅಕ್ಷರವು ವ್ಯೋಮಸ್ವರೂಪ; ಅದನ್ನು ಶಕ್ತಿಯ ಆತ್ಮಸಾರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 3

शिवशक्त्योस्तु संयोगादानन्दः सततोदितः । ब्रह्मेति शिवशक्त्योस्तु सर्वात्मत्वमिति स्फुटम्

ಶಿವ-ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಆನಂದವು ಸದಾ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಬ್ರಹ್ಮ’ ಎಂಬ ಪದವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಶಿವ-ಶಕ್ತಿಗಳೇ ಸರ್ವರ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 4

पूर्वमेवोपदिष्टं तत्सोहमस्मीति भावयेत् । तत्त्वमित्यत्र तदिति सशब्दार्थः प्रबोधितः

ಹಿಂದೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದಂತೆ ‘ಸೋऽಹಮಸ್ಮಿ’—“ಆ ಪರಮಶಿವನೇ ನಾನೇ” ಎಂದು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸಬೇಕು. ‘ತತ್ತ್ವಮ್’ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ತತ್’ ಪದದ ಉದ್ದಿಷ್ಟಾರ್ಥವು ಶಬ್ದಾರ್ಥসহ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 5

अन्यथा सोऽहमित्यत्र विपरीतार्थभावना । अहंशब्दस्तु पुरुषस्तदिति स्यान्नपुंसकम् । एवमन्योन्यवैरुध्यादन्वयो नभवेत्तयोः

ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ‘ಸೋऽಹಂ’ ಎಂಬ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿಪರ್ಯಾಸ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಅಹಂ’ ಪದವು ಪುಂಲಿಂಗ ಪುರುಷವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ‘ತತ್’ ಪದವು ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ; ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧದಿಂದ ಸರಿಯಾದ ಅನ್ವಯ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।

Verse 6

स्त्रीपुंरूपस्य जगतः कारणं चान्यथा भवेत् । स तत्त्वमसि इत्येवमुपदेशार्थभावना

ಸ್ತ್ರೀ‑ಪುಂರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣವು ಆ ಪರಮತತ್ತ್ವವಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಆಗಿದ್ದರೆ ‘ಸ ತತ್ತ್ವಮಸಿ’ ಎಂಬ ಉಪದೇಶ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಉಪದೇಶಾರ್ಥ—“ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ ನೀನು.”

Verse 7

अयमात्मेति वाक्ये च पुंरूपं पदयुग्मकम् । ईशेन रक्षणीयत्वादीशावस्यमिदं जगत्

‘ಅಯಮಾತ್ಮಾ’ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಪದಯುಗ್ಮವು ಪುಂಲಿಂಗ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಜಗತ್ತು ಈಶನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಆಳಲ್ಪಡಬೇಕಾದದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕವು ಈಶಾವಾಸ್ಯ—ಈಶನಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವೂ ಈಶನದೇ.

Verse 8

प्रज्ञानात्मा यदेवेह तदमुत्रेति चिन्तयेत् । यः स एवेति विद्वद्भिस्सिद्धान्तिभिरिहोच्यते

ಪ್ರಜ್ಞಾನವೇ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುವವನು ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು: “ಇಲ್ಲಿ ಏನಿದೆಯೋ ಅದೇ ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇದೆ.” ಸಿದ್ಧಾಂತಪಂಡಿತರು ಇಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಸಾಧಕನು ‘ಅದೇ’ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 9

उपरिस्थितवाक्ये च योऽमुत्र स इह स्थितः । इति पूर्ववदेवार्थः पुरुषो विदुषां मतः

ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಮೇಲ್ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಅಲ್ಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವನೇ ‘ಇಲ್ಲಿ’ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಪೂರ್ವವದೇವ ಇದೇ ತಾತ್ಪರ್ಯ—ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮತದಲ್ಲಿ ಇದೇ ‘ಪುರುಷ’ನ ಅರ್ಥ।

Verse 10

अन्यदेव तद्विदितादथो अविदितादपि । अस्मिन्वाक्ये फलस्यापि वैपरीत्यविभावना

ಅವನು (ಶಿವ) ತಿಳಿದದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನ, ತಿಳಿಯದದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನ. ಈ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಫಲ’ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ವೈಪರಿತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ—ಅಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೌದ್ಧಿಕ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳಿಗೂ ಅತೀತನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭವದಿಂದಲೇ ವಿಮುಕ್ತಿ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 11

यथास्यात्तद्वदेवात्र वक्ष्यामि श्रूयतां मुने । अयथाविदिताछब्दो पूर्ववद्विदितादिति

ಓ ಮುನೇ, ಕೇಳು; ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿರುವುದನ್ನೇ ನಾನು ಹೇಳುವೆನು. ತಪ್ಪಾಗಿ ತಿಳಿದ ಶಬ್ದವು ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದರೆ ಅದು ಆದಿಯಿಂದಲೇ ತಿಳಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 12

प्रवृत्तिस्स्यात्तद्विदितात्तथैवाविदितात्परम् । अन्यदेव हि संसिद्ध्यै न भवेदिति निश्चितम्

ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದಾಗಲೇ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರವಾಗಿ ಪರಮ ಸತ್ಯವಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ದೇವತೆಯೂ ಪರಮ ಸಾಧನವಲ್ಲ—ಇದು ನಿಶ್ಚಯ.

Verse 13

एष त आत्मांतर्यामी योऽमृतश्च शिवस्स्वयम् । यश्चायम्पुरुषे शंभुर्यश्चादित्ये व्यवस्थितः

ಅವನೇ ನಿನ್ನ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಆತ್ಮ—ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ, ಸ್ವಯಂ ಶಿವ. ಅವನೇ ಈ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಶಂಭು; ಅವನೇ ಆದಿತ್ಯ (ಸೂರ್ಯ) ಯಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 14

स चाऽसौ सेति पार्थक्यं नैकं सर्वं स ईरितः । सोपाधिद्वयमस्यार्थ उपचारात्तथोच्यते

“ಅವನು ಮತ್ತು ಇದು” ಎಂಬ ಭೇದವಚನವು ನಿಜವಾಗಿ ದ್ವಿತೀಯ ತತ್ತ್ವವಲ್ಲ; ಏಕೈಕ ಪ್ರಭುವೇ ಸರ್ವವೆಂದು ಘೋಷಿತನು. ಆದರೆ ಎರಡು ಉಪಾಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಇದು ಉಪಚಾರರೂಪ ಬೋಧನೆ ಆಗಿದೆ.

Verse 15

तं शम्भुनाथं श्रुतयो वदन्ति हि हिरण्मयम् । हिरण्य बाहव इति सर्वांगस्यो पलक्षलम्

ಶ್ರುತಿಗಳು ಶಂಭುನಾಥನನ್ನು “ಹಿರಣ್ಮಯ” — ಸ್ವರ್ಣಪ್ರಭೆಯಿಂದ ದೀಪ್ತನಾದವನು — ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. “ಹಿರಣ್ಯಬಾಹವಃ” (ಸ್ವರ್ಣಭುಜಗಳು) ಎಂಬುದು ಅವನ ಸಮಸ್ತ ಅಂಗಗಳ ಉಪಲಕ್ಷಣ; ಅವನ ಎಲ್ಲ ಅವಯವಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಮಂಗಳತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 16

अन्यथा तत्पतित्वं तु न भवेदिति यत्नतः । य एषोन्तरिति शंभुश्छान्दोग्ये श्रूयते शिवः

ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನ ಪರಮಪತಿತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗದು—ಆದುದರಿಂದ ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ “ಯ ಏಷೋಂತರಃ” ಎಂದು ಕೇಳಿಬರುವ ಶಿವ-ಶಂಭುವೇ ಪರಮ ಪ್ರಭು.

Verse 17

हिरण्यश्मश्रुवांस्तद्वद्धिरण्यमयकेशवान् । नखमारभ्य केशाग्रा सर्वत्रापि हिरण्मयः

ಅವನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣಮಯ ದಾಡಿ ಇದ್ದಿತು; ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವರ್ಣಮಯ ಕೇಶವೂ. ನಖಗಳಿಂದ ಕೇಶಾಗ್ರದವರೆಗೆ ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಿರಣ್ಮಯ—ದಿವ್ಯ ಮಂಗಳತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 18

अहमस्मि परं ब्रह्म परापरपरात्परम् । इति वाक्यस्य तात्पर्यं वदामि श्रूयतामिदम्

“ನಾನು ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮ—ಪರ ಮತ್ತು ಅಪರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರ, ಪರಾತ್ಪರ.” ಈ ವಾಕ್ಯದ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ಈಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಕೇಳಿರಿ.

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलाससंहितायां योगपट्टविधिवर्णनंनामैकोनविंशोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ಷಷ್ಠವಾದ ಕೈಲಾಸಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಯೋಗಪಟ್ಟ ವಿಧಿವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.

Verse 20

सर्वोत्कृष्टश्च सर्वात्मा परब्रह्म स ईरितः । परश्चाथापरश्चेति परात्परमिति त्रिधा

ಅವನು ಸರ್ವೋತ್ತಮನು, ಸರ್ವರ ಅಂತರಾತ್ಮ—ಪರಬ್ರಹ್ಮನೆಂದು ಘೋಷಿತನು. ಆ ಪರಮತತ್ತ್ವವು ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿ: ಪರ, ಅಪರ ಮತ್ತು ಪರಾತ್ಪರ ಎಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 21

रुद्रो ब्रह्मा च विष्णुश्च प्रोक्ताः श्रुत्यैव नान्यथा । तेभ्यश्च परमो देवः परशब्देन बोधितः

ಶ್ರುತಿಯೇ—ಇನ್ನಾವುದೇ ಪರ್ಯಾಯವಿಲ್ಲದೆ—ರುದ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಎಂದು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅವರಿಗಿಂತಲೂ ಪರನಾದ ಪರಮದೇವನು ‘ಪರ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸೂಚಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 22

वेदशास्त्र गुरूणां च वाक्याभ्या सवशाच्छिशोः । पूर्णानन्दमयश्शंभुः प्रादुर्भूतो भवेद्धृदि

ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಉಪದೇಶವೂ ಗುರು ವಾಕ್ಯವೂ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಶಿಶುವಿನಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣಶೀಲನಾಗಿಸಿದಾಗ, ಪರಿಪೂರ್ಣಾನಂದಸ್ವರೂಪ ಶಂಭು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 23

सर्वभूतस्थितश्शम्भुस्स एवाहं न संशयः । तत्त्वजातस्य सर्वस्य प्राणोस्म्यहमहं शिवः

ಸರ್ವಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಆ ಶಂಭುವೇ ನಾನೇ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಸಮಸ್ತ ತತ್ತ್ವಸಮೂಹದ ಪ್ರಾಣ ನಾನು; ನಾನೇ ಶಿವನು.

Verse 24

इत्युक्त्वा पुनरप्याह शिवस्तत्त्वत्रयस्य च । प्राणोस्मीत्यत्र पृथ्व्यादिगुणान्तग्रहणान्मुने

ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಶಿವನು ಮತ್ತೆ ತತ್ತ್ವತ್ರಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು. “ನಾನು ಪ್ರಾಣ” ಎಂಬ ಈ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮುನೇ, ಪೃಥ್ವಿ ಮೊದಲಾದ ಗುಣಗಳ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 25

आत्मतत्त्वानि सर्वाणि गृहीतानीति भावय । पुनश्च सर्वग्रहणं विद्यातत्त्वशिवात्मनोः

“ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ತತ್ತ್ವಗಳು ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ” ಎಂದು ಭಾವಿಸು. ಮತ್ತೆ, ವಿದ್ಯಾತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಶಿವಾತ್ಮತತ್ತ್ವಗಳ ಮೂಲಕ ಸರ್ವಗ್ರಹಣ—ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೋಧ—ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ.

Verse 26

तत्त्वयोश्चास्म्यहं प्राणास्सर्वस्स्सर्वात्मको ह्यहम् । जीवस्य चान्तर्यामित्वाज्जीवोऽहं तस्य सर्वदा

ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಪ್ರಾಣಸ್ವರೂಪನು; ನಾನು ಎಲ್ಲವೂ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಎಲ್ಲರೊಳಗಿನ ಅಂತರಾತ್ಮನು. ಜೀವದ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಆ ಜೀವದಲ್ಲಿ ನಾನು ಸದಾ ಅದರ ಅಂತರತಮ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 27

यद्भूतं यच्च भव्यं यद्भविप्यत्सर्वमेव च । मन्मयत्वादहं सर्वः सर्वो वै रुद्र इत्यपि

ಹಿಂದೆ ನಡೆದದ್ದು, ಆಗಲಿರುವುದು, ಮುಂದೆಯೂ ಆಗುವುದಾದ್ದು—ಎಲ್ಲವೂ; ಅದು ನನ್ನಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನಾನು ಎಲ್ಲವೂ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ‘ಎಲ್ಲವೂ ರುದ್ರನೇ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 28

श्रुतिराह मुने सा हि साक्षाच्छिवमुखोद्गता । सर्वात्मा परमैरेभिर्गुणैर्नित्यसमन्वयात्

ಓ ಮುನೇ, ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ—ಅದು ನೇರವಾಗಿ ಶಿವನ ಮುಖದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ. ಅವರು ಸರ್ವಾತ್ಮನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪರಮ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಸಮನ್ವಿತನು।

Verse 29

स्वस्मात्परात्मविरहादद्वितीयोऽहमेव हि । सर्वं खल्विदं ब्रह्मेति वाक्यार्थः पूर्व्वमीरितः

ಸ್ವಾತ್ಮದಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ವಿಭಜನೆ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ಅದ್ವಿತೀಯನು. ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಇದೆಲ್ಲವೂ ಖಂಡಿತ ಬ್ರಹ್ಮವೇ’ ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 30

पूर्णोऽहं भावरूपत्वान्नित्यमुक्तोऽहमेव हि । पशवो मत्प्रसादेन मुक्ता मद्भावमाश्रिताः

ನಾನು ಪೂರ್ಣನು; ಶುದ್ಧ ಭಾವಸ್ವರೂಪನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನಾನು ನಿತ್ಯಮುಕ್ತನು. ಬಂಧಿತ ಜೀವಗಳು (ಪಶುಗಳು) ನನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ನನ್ನ ಭಾವವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 31

योऽसौ सर्वात्मकश्शम्भुस्सोऽहं स शिवोऽस्म्यहम् । इति वै सर्ववाक्यार्थो वामदेव शिवोदितः

ಸರ್ವಾತ್ಮನಾದ ಶಂಭು ಯಾರು, ಅವನೇ ನಾನು; ನಾನು ಆ ಶಿವನೇ—ಇದೇ ಎಲ್ಲಾ ವಾಕ್ಯಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯ, ವಾಮದೇವನ ಮೂಲಕ ಶಿವನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು।

Verse 32

इतीशश्रुतिवाक्याभ्यामुपदिष्टार्थमादरात् । साक्षाच्छिवैक्यदं पुंसां शिशोगुरुरुपादिशेत्

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈಶ್ವರನ ಹಾಗೂ ಶ್ರುತಿವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಉಪದಿಷ್ಟವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗುರುವು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶಿಶುವಿಗೆ ಬೋಧಿಸಬೇಕು; ಆ ಉಪದೇಶವೇ ಮಾನವರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಶಿವೈಕ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 33

आदाय शंखं साधारमस्त्रमन्त्रेण भस्मना । शोध्य तत्पुरतस्स्थाप्य चतुरस्रे समर्चिते

ಆಧಾರಸಹಿತ ಶಂಖವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರದಿಂದ ಭಸ್ಮದ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಶುದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿತ ಚತುರಸ್ರ ವೇದಿಕಾ-ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಆಸನದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು.

Verse 34

ओमित्यभ्यर्च्य गन्धाद्यैरस्त्रं वस्त्रोपशोभितम् । वासितं जलमापूर्य सम्पूज्योमिति मन्त्रतः

“ಓಂ” ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಗಂಧಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಅರ್ಚಿಸಿ, ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಸುಗಂಧಿತ ಜಲವನ್ನು ತುಂಬಿ, “ಓಂ”ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮಂತ್ರಾನುಸಾರ ಪುನಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 35

सप्तधैवाभिमंत्र्याथ प्रणवेन पुनश्च तम् । यस्त्वन्तरं किंचिदस्ति कुरुते त्यतिभीतिभाक्

ಅದನ್ನು ಏಳು ಬಾರಿ ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿ, ನಂತರ ಪ್ರಣವ “ಓಂ” ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಒಳಗೇ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಸಂಶಯ ಇಡಬಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಸಂಕುಚವಿದ್ದವನು ಅತಿಭಯಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 36

इत्याह श्रुतिसत्तत्त्वं दृढात्मा गतभीर्भव । इत्याभाष्य स्वयं शिष्यं देवं ध्यायन्समर्चयेत्

ಈ ರೀತಿ ವೇದಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸತ್ಯತತ್ತ್ವವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ ದೃಢಾತ್ಮನು “ಭಯವಿಲ್ಲದವನಾಗು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ತಾನೇ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿ, ದೇವರನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 37

शिष्यासनं सम्प्रपूज्य षडुत्थापनमार्गतः । शिवासनं च संकल्प्य शिवमूर्तिं प्रकल्पयेत्

ಷಡುತ್ತಾಪನ ಮಾರ್ಗದಂತೆ ಶಿಷ್ಯಾಸನವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಸಂಪೂಜಿಸಿ, ನಂತರ ಶಿವಾಸನವನ್ನು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ, ಶಿವನ ಪವಿತ್ರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 38

पञ्च ब्रह्माणि विन्यस्य शिरः पादावसानकम् । मुण्डवत्क्रकलाभेदैः प्रणवस्य कला अपि

ತಲೆಯಿಂದ ಪಾದಾಂತವರೆಗೆ ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮಗಳ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿ, ದೇಹದ ಸಂಧಿ-ಖಂಡಗಳಂತೆ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ನ ಕಲೆಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಸರ್ವಾಂಗವ್ಯಾಪಿ ಅಂತర్యಾಮಿ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।

Verse 39

अष्टत्रिंशन्मंत्ररूपा श्शिष्यदेहेऽथ मस्तके । समावाह्य शिवं मुद्राः स्थापनीयाः प्रदर्शयेत्

ಆಚಾರ್ಯನು ಶಿವನನ್ನು ಸಮಾವಾಹನ ಮಾಡಿ, ಅಷ್ಟತ್ರಿಂಶತ್ ಮಂತ್ರರೂಪ ಮುದ್ರைகளை ಶಿಷ್ಯನ ದೇಹದಲ್ಲಿ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ—ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।

Verse 40

ततश्चाङ्गानि विन्यस्य सर्वज्ञानीत्यनुक्रमात् । कल्पयेदुपचारांश्च षोडशासनपूर्वकान्

ನಂತರ “ಸರ್ವಜ್ಞಾನೀ…” ಮೊದಲಾದ ಮಂತ್ರಕ್ರಮದಂತೆ ಅಂಗನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ಆಸನಾರ್ಪಣದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಶಿವಪೂಜೆಯ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಬೇಕು।

Verse 41

पायसान्नञ्च नैवेद्यं समर्प्यो मग्निजायया । गण्डूषाचमनार्घ्यादि धूपदीपादिकं क्रमात्

ನಂತರ ಯಜಮಾನನ ಪತ್ನಿ ಪಾಯಸಾನ್ನ ಮೊದಲಾದ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಬಳಿಕ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗಂಡೂಷಜಲ, ಆಚಮನಜಲ, ಅರ್ಘ್ಯ, ಹಾಗು ಧೂಪ-ದೀಪಾದಿ ಪೂಜಾಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು।

Verse 42

नामाष्टकेन सम्पूज्य ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । जपेद्ब्रह्मविदाप्नोति भृगुर्वै वारुणिस्ततः

ಅಷ್ಟ ಪವಿತ್ರ ನಾಮಗಳಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜಿಸಿ, ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ, ನಂತರ ಜಪ ಮಾಡಬೇಕು; ಅದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯ ಸ್ಥಿತಿ (ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ ಪದ) ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವಾರುಣಿ ಭೃಗು ಕೂಡ ಆ ಪದವನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 43

यो देवानामुपक्रम्यः यः परः स महेश्वरः । इत्यंतं तस्य पुरतः कह्लारादिविर्निताम्

“ದೇವರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನು, ಪರಮನು—ಅವನೇ ಮಹೇಶ್ವರನು.” ಎಂದು, ಅವನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲೇ, ಕಮಲಾದಿ ಅರ್ಪಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆ ಸ್ತುತಿ ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.

Verse 44

आदाय मालामुत्थाय श्रीविरूपाक्ष निर्मिते । शास्त्रे पंचाशिके रूपे सिद्धिस्कन्धं जपेच्छनैः

ಜಪಮಾಲೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಎದ್ದು, ಶ್ರೀ ವಿರೂಪಾಕ್ಷರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪಂಚಾಶಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, ‘ಸಿದ್ಧಿ-ಸ್ಕಂಧ’ವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಜಪಿಸಬೇಕು.

Verse 45

ख्यातिः पूर्णोहमित्यंतं सानुकूलेन चेतसा । देशिकस्तस्य शिष्यस्य कण्ठदेशे समर्पयेत्

ಅನುಕೂಲವಾದ ಶುದ್ಧಚಿತ್ತದಿಂದ ಗುರುವು ಆ ಶಿಷ್ಯನ ಕಂಠದೇಶದಲ್ಲಿ ‘ಅಹಂ ಪೂರ್ಣೋऽಸ್ಮಿ’ ಎಂಬ ಪರಮಾನుభೂತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾದಿಸಲಿ।

Verse 46

तिलकं वन्दनेनाथ सर्वाङ्गालेपनं पुनः । स्वसम्प्रदायानुगुणं कारयेच्च यथाविधि

ನಂತರ, ಹೇ ಪ್ರಭೋ, ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮತ್ತೆ ತಿಲಕವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸರ್ವಾಂಗ ಲೇಪನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು—ತನ್ನ ಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ।

Verse 48

व्याख्यातत्वञ्च कर्म्मादिगुर्वासनपरिग्रहम् । अनुगृह्य गुरुस्तस्मै शिष्याय शिवरूपिणे

ಗುರುವು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಕರ್ಮಾದಿ ವಿಧಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಗುರು-ಆಚಾರಶಿಸ್ತನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಶಿವರೂಪಿಯಾದ ಆ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು।

Verse 49

शिवोहमस्मीति सदा समाधिस्थो भवेति तम् । सम्प्रोच्याथ स्वयं तस्मै नमस्कारं समाचरेत्

ಅವನಿಗೆ ‘ನಾನು ಶಿವನು’ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಸದಾ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರಲು ಹೇಳಬೇಕು; ನಂತರ ತಾನೇ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 50

सम्प्रदायानुगुण्येन नमस्कुर्युस्तथापरे । शिष्यस्तदा समुत्थाय नमस्कुर्याद्गुरुन्तथा । गुरोरपि गुरुं तस्य शिष्यांश्च स्वगुरोरपि

ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಆಚರಣೆಯಂತೆ ಇತರರೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಶಿಷ್ಯನು ಎದ್ದು ಗುರುವಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಗುರುವಿನ ಗುರುಗೂ, ತನ್ನ ಗುರುವಿನ ಸಹಶಿಷ್ಯರಿಗೂ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 51

एवं कृतनमस्कारं शिष्यन्दद्याद्गुरुः स्वयम् । सुशीलं यतवाचं तं विनयावनतं स्थितम्

ಈ ರೀತಿ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಗುರು ಸ್ವಯಂ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಬೇಕು—ಅವನು ಸುಶೀಲನು, ವಾಕ್ಸಂಯಮಿಯು, ವಿನಯದಿಂದ ನತವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವವನು ಆಗಿರಬೇಕು.

Verse 52

अद्यप्रभृति लोकानामनुग्रहपरो भव । परीक्ष्य वत्सरं शिष्यमंगीकुरु विधानतः

ಇಂದಿನಿಂದ ಜನರ ಅನುಗ್ರಹ-ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ತತ್ಪರನಾಗಿರು. ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ವಿಧಾನದಂತೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸು.

Verse 53

रागादिदोषान्संत्यज्य शिवध्यानपरो भव । सत्सम्प्रदायसंसिद्धैस्संगं कुरु न चेतरैः

ರಾಗಾದಿ ದೋಷಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಶಿವಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣನಾಗು. ಸತ್ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾದವರ ಸಂಗವನ್ನು ಮಾಡು; ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲ.

Verse 54

अनभ्यर्च्य शिवं जातुमा भुंक्ष्वाप्राण संक्षयम् । गुरुभक्तिं समास्थाय सुखी भव सुखी भव

ಶ್ರೀಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸದೆ ಎಂದಿಗೂ ಭೋಜನ ಮಾಡಬೇಡ; ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರುಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಸುಖಿಯಾಗು—ಸುಖಿಯಾಗು.

Verse 55

इति क्रमाद्गुरुवरो दयालुर्ज्ञानसागरः । सानुकूलेन चित्तेन समं शिष्यं समाचरेत्

ಹೀಗೆ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ, ದಯಾಳುವೂ ಜ್ಞಾನಸಾಗರವೂ ಆದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುರುವು ಅನುಕೂಲಕರ, ಸಹಾಯಕ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಸಮತ್ವದಿಂದ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ನಡೆಸಿ ತರಬೇತಿಸಬೇಕು.

Verse 56

तव स्नेहान्मयायं वै वामदेव मुनीश्वर । योगपट्टप्रकारस्ते प्रोक्तो गुह्यतरोऽपि हि

ಓ ಮುನೀಶ್ವರ ವಾಮದೇವಾ! ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಸ್ನೇಹದಿಂದಲೇ ನಾನು ಯೋಗಪಟ್ಟದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಗುಹ್ಯವಾದ ಉಪದೇಶವೂ ಹೌದು.

Verse 57

इत्युक्त्वा षण्मुखस्तस्मै क्षौरस्नानविधिक्रमम् । वक्तुमारभत प्रीत्या यतीनां कृपया शुभम्

ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ, ಷಣ್ಮುಖ (ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯ) ಯತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯಿಂದ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕ್ಷೌರ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನದ ಶುಭ ವಿಧಿ-ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.