Rig Veda 9.34.6 — Mandala 9, Sukta 34, Mantra 6

Sukta 9.34

Devata: Soma Pavamāna (and the power of inspired speech, Vāc, implicitly)

Samhita Patha (Devanagari)

समेनमह्रुता इमा गिरो अर्षन्ति सस्रुतः । धेनूर्वाश्रो अवीवशत् ॥

Transliteration

sám enam áhutā imā́ gíraḥ arṣanti sa-srútaḥ | dhenū́r vāśró avīvaśat ||

Translation

ಅವನಿಗೆ—ಅನಾಹುತನಾದರೂ ಆಕರ್ಷಕನಿಗೆ—ಈ ಗೀರುಗಳು ಸಮಗತಿಯಲ್ಲಿ, ನಿರಂತರ ಧಾರೆಯಂತೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ; ಪ್ರೇರಣೆಯ ಧೇನು (ವಾಶ್ರ) ಮೂಗುತ್ತದೆ—ಸೋಮಪ್ರವಾಹದ ಕಡೆಗೆ ಒಳಶ್ರವಣವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ.

Word by Word

• समेन: with the same (measure/way); uniformly
• समेन: करण (हेतु/साधनभावे; ‘समेन …’ = ‘एकस्मिन्/समानप्रकारेण’)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक) < सम (अव्यय/उपसर्ग ‘सह, समान’)

• मह्रुता: with crookedness/obliqueness; with guile (Vedic)
• मह्रुता: करण (सह/साधनभावे; ‘मह्रुता’ = ‘वक्रतया/कुटिलतया’)
• Type: Noun (abstract) / Adjective (instr. sg.)
• Root: मह्रु (प्रातिपदिक; ‘वक्र/कुटिल/असत्य’ इत्यर्थे वैदिक) + ता (तद्धित/भाव)

• इमा: these
• इमा: कर्तृ (गिरः इत्यस्य विशेषणम्/सहप्रयोगः)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• गिरः: songs; hymns; praises
• गिरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक; ‘वाक्/स्तुति/गीत’)

• अर्षन्ति: they flow; they rush
• अर्षन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ऋष् (धातु; ‘गत्यर्थे/प्रवाहे’ → ‘to flow, rush’)

• सस्रुतः: having flowed; streaming; in full flow
• सस्रुतः: कर्तृ (अर्षन्ति इत्यस्य कर्तृविशेषणम्)
• Type: Adjective (participial) / Noun-like
• Root: सृ (धातु; ‘सरति’ = to flow) → सस्रुत् (कृदन्त/भूतकृत् ‘flowing’)

• धेनूः: the milch-cow; the cow
• धेनूः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक; ‘दुग्धदायिनी गौः’)

• वाश्रः: the calf (Vedic: vāśrá-)
• वाश्रः: कर्तृ (अवीवशत् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वाश्र (प्रातिपदिक; वैदिक—‘बछड़ा/वत्स’ अथवा ‘गर्जन/रव’ से संबद्ध; यहाँ प्रायः ‘calf’)

• अवीवशत्: (it) bellowed; cried out
• अवीवशत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वीवश्/विवश् (धातु; वैदिक—‘to low, bellow, cry out’), अ- (अङ्ग/प्रत्ययवृद्धि)