Rig Veda 7.83.1 — Mandala 7, Sukta 83, Mantra 1

Sukta 7.83

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Indra–Varuṇa (dual)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

युवां नरा पश्यमानास आप्यं प्राचा गव्यन्तः पृथुपर्शवो ययुः । दासा च वृत्रा हतमार्याणि च सुदासमिन्द्रावरुणावसावतम् ॥

Transliteration

yuvā́ṃ narā páśyamānāsa ā́pyaṃ prācā́ gavyántaḥ pṛthú-parśavo yayuḥ | dā́sā ca vṛtrā́ hatám ā́ryāṇi ca sudā́sam indrāvaruṇā́vasāvatam ||

Translation

ಹೇ ನರಾ (ವೀರ) ಇಂದ್ರ-ವರುಣ! ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ, ಆಪ್ಯ (ಜೀವನದಾಯಕ) ಜಲಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಂದಾಗಿ ಸಾಗಿದಿರಿ—ಗವ್ಯ (ಕಿರಣ/ಗೋ)ಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವವರು, ವಿಶಾಲ ಪಾರ್ಶ್ವವಂತರು (ಪ್ರಬಲ ಬದಿಯವರು). ನೀವು ದಾಸ (ದಾಸ್ಯು) ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವೃತ್ರದ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಿರಿ; ಮತ್ತು ಸುಧಾಸ (ಸು-ದಾತ)ನಿಗೂ, ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಆರ್ಯ ವೃದ್ಧಿಗೂ, ನಿಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಹಾಯ-ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದಿರಿ.

Word by Word

• युवाम्: you two
• युवाम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नरा: O two men/heroes
• नरा: Kartā (युवाम् के विशेषण/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)

• पश्यमानासः: seeing, beholding
• पश्यमानासः: Kartā (सह-कर्तृ-विशेषण)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: पश्य (धातु √पश् ‘to see’)

• आप्यम्: the attainable/near (goal); (lit.) ‘watery/related to waters’
• आप्यम्: Karma
• Type: Adjective/Noun
• Root: आप्य (प्रातिपदिक; ‘जल/आप्-सम्बन्धी, प्राप्तव्य/सुलभ’)

• प्राचा: forward, eastward, in front
• प्राचा: Karma (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राञ्च्/प्राच् (प्रातिपदिक)

• गव्यन्तः: seeking cows, cattle-seekers
• गव्यन्तः: Kartā (पश्यमानासः के साथ)
• Type: Adjective/Agent-noun
• Root: गव्यन्त् (प्रातिपदिक; ‘गवेषणशील/गवेषक’ < गो ‘cow’)

• पृथुपर्शवः: broad-sided, broad-ribbed
• पृथुपर्शवः: Kartā (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पृथु-पर्शु (समास-प्रातिपदिक; पृथु ‘broad’ + पर्शु ‘rib/side’)

• ययुः: they went
• ययुः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु √या ‘to go’)

• दासाः: Dāsas (hostile tribes)
• दासाः: Kartā (हता: के साथ—‘दासाः … हताः’)
• Type: Noun
• Root: दास (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• वृत्रा: Vṛtras/obstacles, foes
• वृत्रा: Kartā (हता: के साथ)
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)

• हतम्: slain
• हतम्: (कर्मणि-भाव; विधेय)
• Type: Past participle
• Root: हन् (धातु √हन् ‘to slay’)

• आर्याणि: the Aryan (goods/people/possessions)
• आर्याणि: Karma
• Type: Noun/Adjective
• Root: आर्य (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• सुदासम्: Sudās
• सुदासम्: Karma
• Type: Proper noun
• Root: सुदास (प्रातिपदिक; नाम)

• इन्द्रावरुणौ: Indra and Varuṇa
• इन्द्रावरुणौ: Kartā
• Type: Proper noun (dual deity)
• Root: इन्द्र-वरुण (द्वन्द्व-समास प्रातिपदिक)

• असावतम्: helped, protected
• असावतम्: Karma (विशेषण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: असु/अव (धातु √अव् ‘to help, protect’) + स (उपसर्ग) → असावत् (कृदन्त/विशेषण ‘helping’)