Rig Veda 5.29.10: Mandala 5, Sukta 29, Mantra 10

Sukta 5.29

Rishi: Atri (Ātreya)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

प्रान्यच्चक्रमवृहः सूर्यस्य कुत्सायान्यद्वरिवो यातवेऽकः । अनासो दस्यूँरमृणो वधेन नि दुर्योण आवृणङ्मृध्रवाचः ॥

Transliteration

prānyac cakram avṛhaḥ sūryasya kutsāyānyad varivo yātave akaḥ | anāso dasyū̃r amṛṇo vadhena ni duryoṇa āvṛṇaṅ mṛdhra-vācaḥ ||

Translation

ನೀನು ಸೂರ್ಯನ ಒಂದು ಚಕ್ರವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದೆ; ಕುತ್ಸನಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶಾಲ ವರಿವಃ (ಮಾರ್ಗ/ಅವಕಾಶ)ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಮೂಗು ಇಲ್ಲದ ದಸ್ಯುಗಳನ್ನು ನೀನು ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸಿದೆ; ವಕ್ರವಾಣಿ, ದುರ್ವಚನಿಗಳಾದವರನ್ನು ನೀನು ಅಂಧಕಾರದ ದುಷ್ಟ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿದೆ—ಬೆಳಕಿನ ಸತ್ಯಮಾರ್ಗ ಮುಂದುವರಿಯಲೆಂದು.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग)

• अन्यत्: another (thing)
• अन्यत्: Karma (with implied verb: ‘you did/made’)
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चक्रम्: wheel, disc
• चक्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)

• अवृहः: you tore out / uprooted
• अवृहः: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: वृह् (धातु; ‘to tear out, uproot’)

• सूर्यस्य: of the Sun
• सूर्यस्य: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• कुत्साय: for Kutsá
• कुत्साय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: कुत्स (प्रातिपदिक; proper name)

• अन्यत्: another (thing)
• अन्यत्: Karma (with implied verb: ‘you granted’)
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वरिवः: wide space; free course; help/protection
• वरिवः: Karma
• Type: Noun
• Root: वरिवस्/वरिवः (प्रातिपदिक)

• यातवे: to go, for going
• यातवे: Prayojana (purpose)
• Type: Verbal noun (infinitive)
• Root: या (धातु; ‘to go’)

• अकः: the ‘aká’ (Vedic term; likely ‘the sharp/axle(-like one)’—epithet)
• अकः: Kartā (as epithet/agent in clause) / or apposition
• Type: Noun/Adjective
• Root: अक (प्रातिपदिक; Vedic form, often ‘sharp/pointed; axle/point’ depending on context)

• अनासः: mouthless, faceless (speechless)
• अनासः: Viśeṣaṇa of ‘दस्यून्’ (predicative)
• Type: Adjective
• Root: अन्-आस् (नञ्-समास/बहुव्रीहि; ‘without mouth/face’)

• दस्यून्: Dasyus, hostile foes
• दस्यून्: Karma
• Type: Noun
• Root: दस्यु (प्रातिपदिक)

• अमृणः: you crushed / destroyed
• अमृणः: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: मृण्/मृड् (धातु; Vedic ‘to crush, harm, destroy’)

• वधेन: with slaughter/weapon; by killing
• वधेन: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक)

• नि: down, into
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग)

• दुर्योनः: the evil dwelling/seat
• दुर्योनः: Karma
• Type: Noun/Adjective
• Root: दुर्योन (प्रातिपदिक; ‘evil womb/seat’, ‘bad dwelling’)

• आवृणक्: you shut/closed up
• आवृणक्: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु; ‘to cover, enclose, shut’ with आ-)

• मृध्रवाचः: speaking hostility/falsehood; of perverse speech
• मृध्रवाचः: Viśeṣaṇa (of foes)
• Type: Adjective (compound)
• Root: मृध्र-वाच् (समास; ‘hostile/false speech’)