Rig Veda 4.56.2: Mandala 4, Sukta 56, Mantra 2

Sukta 4.56

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional)

Devata: Dyāvāpṛthivī

Chandas: Trishtubh (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

देवी देवेभिर्यजते यजत्रैरमिनती तस्थतुरुक्षमाणे । ऋतावरी अद्रुहा देवपुत्रे यज्ञस्य नेत्री शुचयद्भिरर्कैः ॥

Transliteration

devī́ devébhiḥ yajaté yajatraír áminatī tasthatur ukṣámāṇe | ṛtā́varī ádruhā deváputre yajñásya netrī́ śucáyadbhir arkáiḥ ||

Translation

ದೇವಿಯರು ಯಜ್ಯರಾದ ದೇವರೊಂದಿಗೆ—ಯಜತ್ರ ದೇವರೊಂದಿಗೆ—ಅಕ್ಷಯವಾಗಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ; ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಋತದ ರಕ್ಷಕಿಯರು, ಅದ್ರುಹಾ (ಕಪಟರಹಿತ), ದೇವಪುತ್ರಿಯರು; ಶುಚಿ ಅರ್ಕಗಳಿಂದ (ಪವಿತ್ರ ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳಿಂದ) ಯಜ್ಞದ ನೇತ್ರಿಯಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• देवी: the goddess
• देवी: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक) < देव (दिव् ‘दीप्तौ’)

• देवेभिः: with the gods
• देवेभिः: सह/साधन (कर्तृ-सहचर्य) / करण
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) < दिव् ‘दीप्तौ’

• यजते: worships / performs sacrifice
• यजते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: यज् (यजँ) ‘देवपूजासंगतिकरणदान’

• यजत्रैः: with the worshipful (ones)
• यजत्रैः: करण (यजते इत्यस्य साधन/सहचर्य) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: यजत्र (कृदन्त/विशेषण) < यज् + त्र (यजनीय)

• अमिनती: not harming; not diminishing
• अमिनती: कर्तृ (देवी-विशेषण) / क्रियाविशेषण
• Type: Participle
• Root: मन्/मिन् (मिनँ) ‘हिंसायाम्/क्षये’ + अ- (निषेध) → अ-मिनत् ‘अहिंसन्ती/अनपकर्षन्ती’

• तस्थतुः: the two stood / have stood
• तस्थतुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्था (ष्ठा) ‘तिष्ठति/अवस्थान’

• उक्षमाणे: while the two are sprinkling/causing to rain; while nourishing
• उक्षमाणे: अधिकरण (यत्र/यस्मिन् अवस्थायाम्) / विशेषण
• Type: Participle
• Root: वक्ष्/उक्ष् (उक्षँ) ‘सिञ्चने/वर्षणे/पोषणे’

• ऋतावरी: the two who are of ṛta (cosmic order); the two righteous ones
• ऋतावरी: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: ऋतावरी (प्रातिपदिक) < ऋत + वरी (ऋत-सम्बद्धा/ऋतस्य वह्निः)

• अद्रुहा: non-deceitful; not treacherous
• अद्रुहा: कर्तृ (ऋतावरी-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्रुह् ‘द्रोहे’ + अ- (निषेध) → अ-द्रुह्

• देवपुत्रे: the two ‘sons of the gods’ (dual epithet)
• देवपुत्रे: कर्तृ (ऋतावरी/अद्रुहा इत्यस्य अपपद-विशेषण)
• Type: Noun (dual epithet)
• Root: देवपुत्र (समास) = देवस्य पुत्रः

• यज्ञस्य: of the sacrifice
• यज्ञस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) < यज्

• नेत्री: leader/guide
• नेत्री: कर्तृ (देवी-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: नेत्री (कृदन्त-प्रातिपदिक) < नय् ‘नी’ (नयँ) ‘प्रापणे/नेतृत्वे’ + तृ (कर्तरि)

• शुचयद्भिः: with shining/purifying
• शुचयद्भिः: करण (अर्कैः इत्यस्य विशेषण) / सहचर्य
• Type: Participle
• Root: शुच् ‘शोचने/दीप्तौ/शौचे’ → शुचयत् (वर्तमान कृदन्त शतृ) ‘शोचयन्/दीपयन्’

• अर्कैः: with hymns (or rays)
• अर्कैः: करण
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक) ‘स्तुति/ऋक्/किरण’