Rig Veda 4.16.9: Mandala 4, Sukta 16, Mantra 9

Sukta 4.16

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अच्छा कविं नृमणो गा अभिष्टौ स्वर्षाता मघवन्नाधमानम् । ऊतिभिस्तमिषणो द्युम्नहूतौ नि मायावानब्रह्मा दस्युरर्त ॥

Transliteration

ácchā kavíṃ nṛ́-maṇo gā́ abhíṣṭau svàr-sātā maghavan nā́dhamānam | ūtíbhis tám íṣaṇo dyumná-hūtau ní māyā́vān á-brahmā dásyur arta ||

Translation

ಅಭಿಷ್ಟ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ, ಓ ನೃಮಣೋ (ಮಾನವಮನದ ನಾಯಕ), ಕವಿ-ಋಷಿಯ ಬಳಿಗೆ ಸಮೀಪಿಸು—ಓ ಸ್ವರ್ಷಾತಾ, ಓ ಮಘವನ್, ಅವನು ಉಚ್ಚಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಕರೆಯುವಾಗ. ನಿನ್ನ ಊತಿಗಳಿಂದ, ಪ್ರಕಾಶಮಯ ದ್ಯುಮ್ನಗಳ ಆಹ್ವಾನದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ, ಮಾಯಾವಿ ಮತ್ತು ಅಬ್ರಹ್ಮ (ಮಂತ್ರವಿಹೀನ) ದಸ್ಯು-ಬಲವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳು.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अच्छा: towards, hither
• अच्छा: अधिकारण (गत्यर्थ-निर्देश) / उपपद
• Type: Indeclinable
• Root: अञ्च् (गत्यर्थ) > अव्यय ‘अच्छा’

• कविम्: the seer/poet
• कविम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• नृमणः: man-spirited, of heroic mind
• नृमणः: कर्तृ (सम्बोधनार्थ-विशेषण) / विशेष्य-विशेषणभाव
• Type: Adjective (used substantively) / Epithet
• Root: नृमण (प्रातिपदिक; नृ- ‘पुरुष’ + मनस्/मन् ‘मन/भाव’)

• गा: sing (you)!
• गा: क्रिया
• Type: Verb
• Root: गै (गाने) > गा (लोट्/आज्ञार्थ)

• अभिष्टौ: in/at the praise (act of laudation)
• अभिष्टौ: अधिकारण
• Type: Noun (action-noun) / Kṛdanta-derived
• Root: अभि-स्तु (स्तुतौ) > अभिष्टु (कृदन्त) / ‘अभिष्टु’ (स्तुति)

• स्वर्षाता: winner of heaven/light
• स्वर्षाता: कर्तृ (विशेषण) / सम्बोधन-विशेषण
• Type: Noun (agent) / Epithet
• Root: स्वर्-सा (साने/जये) > स्वर्षातृ (प्रातिपदिक)

• मघवन्: O bountiful one
• मघवन्: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative) / Epithet
• Root: मघवन् (प्रातिपदिक; ‘दानशील/सम्पन्न’)

• आधमानम्: blowing/enkindling (the fire), inflaming
• आधमानम्: कर्म (कविम् इत्यस्य विशेषण) / कर्मपद
• Type: Participle (present) used adjectivally
• Root: आ-ध्मा (ध्माने ‘फूंकना/प्रज्वलन’) > आधमान (वर्तमान कृदन्त)

• ऊतिभिः: with helps/aids
• ऊतिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: ऊति (प्रातिपदिक; √अव्/ऊ ‘रक्षण/सहाय’)

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• इषणः: the impeller/instigator
• इषणः: कर्तृ (विशेषण) / विशेष्य-विशेषणभाव
• Type: Noun/Adjective
• Root: इष् (इच्छा/प्रेरणे) > इषण (प्रातिपदिक ‘प्रेरक/उत्साहक’)

• द्यु्म्नहूतौ: in the glory-invocation / in the call for splendour
• द्यु्म्नहूतौ: अधिकारण
• Type: Noun (compound)
• Root: द्यु्म्न-हूति (समास; द्यु्म्न ‘यशस्/तेजस्’ + हूति ‘आह्वान/आहूति’)

• नि: down, away
• नि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• मायावान्: possessing magic/illusion
• मायावान्: कर्तृ (अगले पद ‘दस्युः’ का विशेषण) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: माया-वन् (प्रातिपदिक; माया + वन्त्)

• अब्रह्मा: without sacred word/without hymn
• अब्रह्मा: कर्तृ (दस्युः का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-ब्रह्मन् (नञ्-समास; ब्रह्मन् ‘स्तोत्र/पवित्र वचन’)

• दस्युः: the Dasyu/hostile foe
• दस्युः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: दस्यु (प्रातिपदिक)

• ऋर्त: went away/was driven off
• ऋर्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ऋ (गत्यर्थ) > अर् (वेदिक रूप) / √ऋ ‘गमन’