Rig Veda 3.30.12: Mandala 3, Sukta 30, Mantra 12

Sukta 3.30

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Indra (with an illustrative comparison to Sūrya)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

दिशः सूर्यो न मिनाति प्रदिष्टा दिवेदिवे हर्यश्वप्रसूताः । सं यदानळध्वन आदिदश्वैर्विमोचनं कृणुते तत्त्वस्य ॥

Transliteration

díśaḥ sū́ryo ná mināti prádiṣṭā dive-dive háryaśva-prasūtāḥ | sáṃ yad ānáḷ ádhvana ā́did aśváir vimócanam kṛṇute tát tv asyá ||

Translation

ಸೂರ್ಯನು ನಿಗದಿತ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲದಂತೆ, ದಿನೇದಿನೇ ಇಂದ್ರನ ಹರ್ಯಶ್ವಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ ಶಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ನಿಜ ನಿಯಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ. ಅವನು ಮಾರ್ಗದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಾಗ, ಅಶ್ವಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಮೋಚನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಇದೇ ಅವನ ತತ್ತ್ವ-ವಿಧಾನ: ಬಂಧಿತವನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿ ಚಲನೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दिशः: the directions (quarters)
• दिशः: कर्म (मिनाति इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक: दिश्-)

• सूर्यः: the Sun
• सूर्यः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• न: like/as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• मिनाति: diminishes/impairs
• मिनाति: —
• Type: Verb
• Root: मि (धातु; ‘to diminish/impair’)

• प्रदिष्टाः: assigned, fixed
• प्रदिष्टाः: —
• Type: Adjective (participle)
• Root: प्र-√दिश् (कृदन्त: प्रदिष्ट- ‘appointed/assigned’)

• दिवे-दिवे: day by day
• दिवे-दिवे: अधिकारण
• Type: Noun (reduplicated idiom)
• Root: दिव् (प्रातिपदिक: दिवस्/दिव्)

• हर्यश्व-प्रसूताः: set in motion by the tawny-horsed (one)
• हर्यश्व-प्रसूताः: —
• Type: Adjective (compound participle)
• Root: हर्यश्व (प्रातिपदिक) + प्र-√सू (कृदन्त: प्रसूत- ‘impelled/set in motion’)

• सम्: together, completely
• सम्: —
• Type: Preverb/Indeclinable
• Root: सम्

• यदा: when
• यदा: —
• Type: Indeclinable
• Root: यदा

• अनळ्: Anala (Agni / the Fire)
• अनळ्: कर्तृ (कृणुते इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: अनळ् (प्रातिपदिक; ‘fire/Agni’, also ‘mighty’)

• अध्वने: for the path/journey
• अध्वने: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: अध्वन् (प्रातिपदिक)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Preverb/Indeclinable
• Root: आ

• आदिदश्वैः: with the worshippers/devout ones
• आदिदश्वैः: करण
• Type: Noun/Adjective
• Root: आ-दिदश्वस् (प्रातिपदिक; ‘devout/worshipping, pious’)

• विमोचनम्: release, unbinding
• विमोचनम्: कर्म
• Type: Noun (action noun)
• Root: वि-√मुच् (कृदन्त: विमोचन- ‘release, loosening’)

• कृणुते: makes, effects
• कृणुते: —
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु; ‘to make/do’)

• तत्: that
• तत्: कर्म (कृणुते इत्यस्य; ‘that’ = उक्तं विमोचनम्)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• त्वस्य: of you/thy
• त्वस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: त्व (सर्वनाम ‘you’)