Rig Veda 2.14.9 — Mandala 2, Sukta 14, Mantra 9

Sukta 2.14

Rishi: Gṛtsamada (Āṅgirasa)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अध्वर्यवः कर्तना श्रुष्टिमस्मै वने निपूतं वन उन्नयध्वम् । जुषाणो हस्त्यमभि वावशे व इन्द्राय सोमं मदिरं जुहोत ॥

Transliteration

ádhvaryavaḥ kártanā śruṣṭím asmai váne ní-pūtaṃ váne ún nayadhvam | juṣāṇó hastyám abhí vāvaśe vaḥ índrāya sómaṃ madiráṃ juhota ||

Translation

ಹೇ ಅಧ್ವರ್ಯುಗಳೇ, ಅವನಿಗಾಗಿ ಸುಯೋಜನ (ಶ್ರುಷ್ಟಿ)ವನ್ನು ರೂಪಿಸಿರಿ; ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಮವು ನಿಪೂತ (ಸುಶುದ್ಧ)ವಾಗುತ್ತದೆ—ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿರಿ. ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅವನು ನಿಮ್ಮ ಮಹಾಬಲದ ಕಡೆಗೆ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಮದಿರ (ಉಲ್ಲಾಸಕರ) ಸೋಮವನ್ನು ಹೋಮಿಸಿರಿ.

Word by Word

• अध्वर्यवः: O adhvaryu-priests
• अध्वर्यवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अध्वर्यु- (प्रातिपदिक)

• कर्तना: with/by (ritual) action; by performance
• कर्तना: करण
• Type: Noun
• Root: कृ (धातु) → कर्तन- (कृदन्त/नाम)

• श्रुष्टिम्: obedience; attentive service
• श्रुष्टिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: श्रुष्टि- (प्रातिपदिक; √श्रु/श्रुष् ‘to heed, obey’ से)

• अस्मै: to him (i.e., Indra)
• अस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अयम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वने: in the wood; in the forest
• वने: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: वन- (प्रातिपदिक)

• निपूतम्: well-purified
• निपूतम्: कर्म
• Type: Adjective/Participle
• Root: नि-√पू (धातु) → निपूत- (कृदन्त, भूतकृदन्त)

• वनः: of the wood (wooden vessel/pressing-place)
• वनः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: वन- (प्रातिपदिक)

• उन्नयध्वम्: lift up; raise; bring up
• उन्नयध्वम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद्-√नी (धातु)

• जुषाणः: enjoying; accepting gladly
• जुषाणः: कर्तृ
• Type: Participle
• Root: √जुष् (धातु) → जुषाण- (कृदन्त, वर्तमान कृदन्त)

• हस्त्यम्: mighty/elephant-like (strong)
• हस्त्यम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: हस्त्य- (प्रातिपदिक; ‘हाथी/हस्ति-सम्बद्ध’)

• अभि: towards; upon
• अभि: (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• वावशे: he longs/cries out (for)
• वावशे: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वश्/√वाश् (धातु; वेदिक ‘to desire/long for, cry out for’) → वावशे

• वः: of you / to you (priests)
• वः: सम्बन्ध/सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्राय: for Indra
• इन्द्राय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: इन्द्र- (प्रातिपदिक)

• सोमम्: Soma (juice)
• सोमम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सोम- (प्रातिपदिक)

• मदिरम्: intoxicating; exhilarating
• मदिरम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मदिर- (प्रातिपदिक)

• जुहोत: offer; pour as oblation
• जुहोत: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √हु (धातु)