
Sukta 10.94
Indra (recipient) with Soma-pressing stones (Grāvāṇaḥ) as invoked powers
Trishtubh (common in Soma/Indra hymns; cadence fits)
ಈ ಸೂಕ್ತವು ಸೋಮವನ್ನು ಪೀಳುವ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು (ಗ್ರಾವಾಣಃ/ಅದ್ರಯಃ) ಜೀವಂತವಾಗಿ, ಮಾತಾಡುವ ಶಕ್ತಿಗಳಂತೆ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಲಯಬದ್ಧ ಝಣಝಣ ಧ್ವನಿಯೇ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಸ್ತೋತ್ರ-ಗಾನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಸೋಮಪೀಡನೆಯ ಕ್ರಮ, ವೇಗ, ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ನಿಯತ ಚಲನಗಳ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಇದು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತದೆ; ಜೊತೆಗೆ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸೋಮರಸದ ಸಾರವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಕರ್ತೃಗಳಾಗಿ ಹಾಗೂ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರಿತ ವಾಣಿ (ವಾಚ್)ಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 1
प्रैते वदन्तु प्र वयं वदाम ग्रावभ्यो वाचं वदता वदद्भ्यः । यदद्रयः पर्वताः साकमाशवः श्लोकं घोषं भरथेन्द्राय सोमिनः ॥
ಇವರು ಉಚ್ಚರಿಸಲಿ; ನಾವೂ ಉಚ್ಚರಿಸೋಣ. ಗ್ರಾವಭ್ಯಃ—ಪೀಡನಶಿಲೆಗಳಿಗೆ, ಮಾತಾಡುವವರಿಗೆ—ವಾಣಿಯನ್ನು ಹೇಳಿರಿ. ಅಡ್ರಯಃ, ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಶಿಲೆಗಳು, ಒಟ್ಟಾಗಿ ವೇಗವಾಗಿ, ಸೋಮವಾಹಕರಿಗಾಗಿ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಶ್ಲೋಕವನ್ನೂ ಘೋಷವನ್ನೂ ತರುತ್ತವೆ.
Mantra 2
एते वदन्ति शतवत्सहस्रवदभि क्रन्दन्ति हरितेभिरासभिः । विष्ट्वी ग्रावाणः सुकृतः सुकृत्यया होतुश्चित्पूर्वे हविरद्यमाशत ॥
ಇವರು (ಗ್ರಾವಾಣ—ಸೋಮಪೀಷಣ ಕಲ್ಲುಗಳು) ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಎಂದು ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ; ಹಳದಿ-ಕಂದು (ಹರಿತ) ಬಾಯಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲೂ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸುಕೃತವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಗ್ರಾವಾಣಗಳು ತಮ್ಮ ಸತ್ಕರ್ಮದಿಂದ—ಸುಕೃತ್ಯದಿಂದ—ಭಕ್ಷ್ಯವಾದ ಹವಿಸನ್ನು, ಪ್ರಾಚೀನ ಹೋತೃನದನ್ನೂ ಸಹ, ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ.
Mantra 3
एते वदन्त्यविदन्नना मधु न्यूङ्खयन्ते अधि पक्व आमिषि । वृक्षस्य शाखामरुणस्य बप्सतस्ते सूभर्वा वृषभाः प्रेमराविषुः ॥
ಇವರು ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ; ವಾಹನವಿಲ್ಲದೇಯೇ ಅವರು ಮಧುವನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ; ಪಕ್ವವಾದ ದ್ರವ್ಯದ ಮೇಲೆ ಮೇಲಿಂದ ಅಲುಗಾಡಿಸಿ ಒತ್ತುತ್ತಾರೆ. ಕೆಂಪು ವರ್ಣದ ಮರದ ಕೊಂಬೆಯಂತೆ ಅವರು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಭಾರ ಹೊರುವ ಆ ವೃಷಭಗಳು ಮುಂದೆ ಗರ್ಜಿಸಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.
Mantra 4
बृहद्वदन्ति मदिरेण मन्दिनेन्द्रं क्रोशन्तोऽविदन्नना मधु । संरभ्या धीराः स्वसृभिरनर्तिषुराघोषयन्तः पृथिवीमुपब्दिभिः ॥
ಅವರು ಮಹತ್ತಾದ ವಾಣಿಯನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮದಿರಾ-ಮಂದಿ (ಮತ್ತ) ರಸದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಗೊಂಡು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಕೂಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ಮಧುವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಧೀರರು ತಮ್ಮ ಸಹೋದರಿಯರೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯಿಸಿದರು; ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗೂಂಜಿಸಿದರು.
Mantra 5
सुपर्णा वाचमक्रतोप द्यव्याखरे कृष्णा इषिरा अनर्तिषुः । न्यङ्नि यन्त्युपरस्य निष्कृतं पुरू रेतो दधिरे सूर्यश्वितः ॥
ಸುಪರ್ಣರು (ಸುಂದರ ರೆಕ್ಕೆಗಳವರು) ವಾಚ್ನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು; ದ್ಯೌದ ಖಾಲಿ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ, ಇಷಿರ (ವೇಗವಂತ)ರು ನೃತ್ಯಿಸಿದರು. ಅವರು ಮೇಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ನಿಷ್ಕೃತಿ (ಕತ್ತರಿಕೆ/ಕೆತ್ತನೆ) ಕಡೆಗೆ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ; ಸೂರ್ಯಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಅವರು ಬಹು ರೇತಸ್ (ಬೀಜ/ವೀರ್ಯ)ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
Mantra 6
उग्रा इव प्रवहन्तः समायमुः साकं युक्ता वृषणो बिभ्रतो धुरः । यच्छ्वसन्तो जग्रसाना अराविषुः शृण्व एषां प्रोथथो अर्वतामिव ॥
ಉಗ್ರರಂತೆ ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಾ ಅವರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು; ಏಕಸಾಥಿಯಾಗಿ ಯುಕ್ತರಾದ ವೃಷಣ (ಬಲಿಷ್ಠ)ರು ಧುರಾ (ಜೂಗದ ದಂಡ)ಗಳನ್ನು ಹೊರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹಸಿಹಸಿಯಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ, ನುಂಗುತ್ತಾ, ಗರ್ಜಿಸಿದಾಗ, ಅವರ ಪ್ರೋಥಥ (ಗುಡುಗು) ಕುದುರೆಗಳಂತೆಯೇ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 7
दशावनिभ्यो दशकक्ष्येभ्यो दशयोक्त्रेभ्यो दशयोजनेभ्यः । दशाभीशुभ्यो अर्चताजरेभ्यो दश धुरो दश युक्ता वहद्भ्यः ॥
ದಶ ಅವನಿ (ಪಟ್ಟೆಗಳು)ಗಳಿಗೆ ಹಾಡಿರಿ, ದಶ ಕಕ್ಷ್ಯ (ಗಿರ್ತ್/ಕಟ್ಟು)ಗಳಿಗೆ ಹಾಡಿರಿ, ದಶ ಯೋಕ್ತ್ರ (ಜೂಗ)ಗಳಿಗೆ ಹಾಡಿರಿ, ದಶ ಯೋಜನ (ಬಂಧನ)ಗಳಿಗೆ ಹಾಡಿರಿ. ದಶ ಅಭೀಶು (ಕಡಿವಾಣ/ರಶ್ಮಿ)ಗಳಿಗೆ—ಅಜರ (ಅಜರಾಮರ)ಗಳಿಗೆ—ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಿರಿ; ದಶ ಧುರಾ (ಜೂಗದ ದಂಡ)ಗಳಿವೆ, ದಶ ಯುಕ್ತ ವಹಿಸುವವರು ಹೊರುತ್ತಾರೆ.
Mantra 8
ते अद्रयो दशयन्त्रास आशवस्तेषामाधानं पर्येति हर्यतम् । त ऊ सुतस्य सोम्यस्यान्धसोंऽशोः पीयूषं प्रथमस्य भेजिरे ॥
ಆ ಅದ್ರಿ-ಕಲ್ಲುಗಳು—ದಶಯಂತ್ರ (ಹತ್ತುಮಟ್ಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ)ಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜಾಗಿ, ವೇಗಶಾಲಿಗಳಾಗಿ—ತಮ್ಮ ಹರಿ-ಸ್ವರ್ಣ, ಇಷ್ಟಕರವಾದ ಆಧಾನವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ದಬ್ಬಿದ ಸೋಮದ ಸೌಮ್ಯ ಅಂಧಸಿನ ಅಂಶುವಿನಿಂದ ಮೊದಲನೆಯ ಮಧುರ ಸಾರ—ಆನಂದದ ಪೀಯೂಷವನ್ನು—ತಮಗಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
Mantra 9
ते सोमादो हरी इन्द्रस्य निंसतेंऽशुं दुहन्तो अध्यासते गवि । तेभिर्दुग्धं पपिवान्त्सोम्यं मध्विन्द्रो वर्धते प्रथते वृषायते ॥
ಆ ಸೋಮಭೋಜಿ ಹರಿ—ಇಂದ್ರನವು—ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತವೆ; ಸೋಮ-ಅಂಶುವನ್ನು ದೋಹಿಸಿ ಅವು ಗವಿಯಲ್ಲಿ (ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ) ಆಸೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ದೋಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೌಮ್ಯ ಮಧುವನ್ನು ಕುಡಿದು ಇಂದ್ರನು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ—ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ, ವೃಷಾ-ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಬಲನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Mantra 10
वृषा वो अंशुर्न किला रिषाथनेळावन्तः सदमित्स्थनाशिताः । रैवत्येव महसा चारवः स्थन यस्य ग्रावाणो अजुषध्वमध्वरम् ॥
ನಿಮಗಾಗಿ ಸೋಮ-ಅಂಶು ವೃಷಾ-ಬಲವೇ; ಹೊಡೆಯುವಲ್ಲಿ ನೀವು ಎಂದಿಗೂ ವಿಫಲರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಳಾ-ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣರಾಗಿ, ಸದಾ ನೀವು ಸ್ತನದಿಂದ ಪೋಷಿತರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ರೈವತೀಯಂತೆ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿ ದೀಪ್ತ—ಸುಂದರರೂ ಕಿರಣಮಯರೂ ಆಗಿರಿ, ಓ ಗ್ರಾವಾಣಃ (ಕಲ್ಲುಗಳೇ), ಮಧ್ವರ (ಯಜ್ಞ)ವನ್ನು ಆನಂದದಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವರೇ.
Mantra 11
तृदिला अतृदिलासो अद्रयोऽश्रमणा अशृथिता अमृत्यवः । अनातुरा अजराः स्थामविष्णवः सुपीवसो अतृषिता अतृष्णजः ॥
ಹೇ ಸೋಮಪೀಡನ-ಕಲ್ಲುಗಳೇ (ಅದ್ರಯಃ), ನೀವು ದೃಢರೂ ಅಖಂಡರೂ; ಅಶ್ರಮಣ—ಅಥಕವಿಲ್ಲದವರು, ಅಶೃಥಿತ—ಸಡಿಲವಾಗದವರು; ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಮೃತ್ಯವಃ—ಮರಣರಹಿತರು. ನೀವು ಅನಾತುರ—ವ್ಯಾಧಿರಹಿತರು, ಅಜರ—ಜರೆಯಿಲ್ಲದವರು; ಅಚಲ, ಅಕ್ಷಯವಾದ ಬಲದಲ್ಲಿ (ಸ್ಥಾಮ) ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಸುಪೀವಸಃ—ಸಾರ-ಸಮೃದ್ಧರು, ನೀವು ಅತ್ರಷಿತ—ತೃಷಾರಹಿತರು; ಅತ್ರಷ್ಣಜಃ—ತೃಷಾರಹಿತ ಆನಂದದಿಂದ ಜನಿಸಿದವರು.
Mantra 12
ध्रुवा एव वः पितरो युगेयुगे क्षेमकामासः सदसो न युञ्जते । अजुर्यासो हरिषाचो हरिद्रव आ द्यां रवेण पृथिवीमशुश्रवुः ॥
ಯುಗಯುಗಾಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ನಿಮ್ಮ ಪಿತೃಗಳು ಧ್ರುವ—ಅಚಲರು; ಕ್ಷೇಮಕಾಮಾಸಃ—ಸುರಕ್ಷಿತ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವರು, ಸದಸ್ಸಿನ ಅಧಿಪತಿಗಳಂತೆ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಯೋಕ್ತರು. ಅಜುರ್ಯಾಸಃ—ಅಜರರು, ಹರಿಷಾಚಃ—ಹರಿತ-ಸ್ವರ್ಣಗತಿಯವರು, ಹರಿದ್ರವ—ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವವರು, ನಿಮ್ಮ ಘೋಷದಿಂದ ದ್ಯೌ ಮತ್ತು ಪೃಥಿವಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗೊಳಿಸುತ್ತೀರಿ.
Mantra 13
तदिद्वदन्त्यद्रयो विमोचने यामन्नञ्जस्पा इव घेदुपब्दिभिः । वपन्तो बीजमिव धान्याकृतः पृञ्चन्ति सोमं न मिनन्ति बप्सतः ॥
ವಿಮೋಚನೆ—ಬಿಡುಗಡೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ—ಅದ್ರಯಃ ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತವೆ; ಅಂಜಸ್ಪಾಃ—ವೇಗವಾಗಿ ಪೀಡುವವರಂತೆ—ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಘಾತಗಳ ಉಪಬ್ದಿಭಿಃ—ಉತ್ತರಘಾತಗಳಿಂದ. ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವವರಂತೆ, ಧಾನ್ಯಾಕೃತಃ—ಪಕ್ವ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವವರಂತೆ, ಅವರು ಸೋಮವನ್ನು ಛಿಟಕಿಸುತ್ತಾರೆ; ಬಪ್ಸತಃ—ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಾ—ಅದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
Mantra 14
सुते अध्वरे अधि वाचमक्रता क्रीळयो न मातरं तुदन्तः । वि षू मुञ्चा सुषुवुषो मनीषां वि वर्तन्तामद्रयश्चायमानाः ॥
ಸುತ ಅರ್ಪಣದಲ್ಲಿ, ಅಖಂಡ ಅಧ್ವರದಲ್ಲಿ, ನೀವು ಅದರ ಮೇಲೆ ವಾಣಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೀರಿ—ಆಟದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳೇ ತಾಯಿಯನ್ನು ತಿವಿಯುವಂತೆ. ಸುಸುವುಷಃ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೀಡಿಸಿದವನೇ, ನಿನ್ನ ಮನೀಷೆ (ಚಿಂತನಾ-ಶಕ್ತಿ)ಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡು; ಚಾಯಮಾನ, ಸೇರುತ್ತಾ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಇರುವ ಅಡ್ರಿ (ಪೀಡನ-ಕಲ್ಲುಗಳು) ತಮ್ಮ ನಿಯತ ಪರಿಕ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿ ಚಲಿಸಲಿ.
Because the Veda treats ritual sound as sacred power: the stones’ clatter is imagined as a kind of speech (Vāc) that becomes praise and helps carry the offering to Indra.
Indra is the main recipient of the offering, but the hymn also invokes the Grāvāṇaḥ/Adrayaḥ as active divine-like powers within the Soma ritual.
Repeated, disciplined action ‘presses out’ an essence: outwardly the Soma juice, inwardly clarity and inspired thought—released through ordered effort and sacred speech.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.