Sukta 90

Mantra 1

सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमिं विश्वतो वृत्वात्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥

ಪುರುಷನು ಸಹಸ್ರ ಶಿರಸ್ಸುಗಳವನು, ಸಹಸ್ರ ನೇತ್ರಗಳವನು, ಸಹಸ್ರ ಪಾದಗಳವನು. ಅವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿ, ದಶ ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟು ಪರವಾಗಿ ನಿಂತು ಅದನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

Mantra 2

पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम् । उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति ॥

ಪುರುಷನೇ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ—ಯದ್ಭೂತಂ ಮತ್ತು ಯಚ್ಚ ಭವ್ಯಂ. ಅವನೇ ಅಮೃತತ್ವದ ಈಶಾನ; ಏಕೆಂದರೆ ಅನ್ನದ ಮೂಲಕ ಅವನು ಅತಿರೋಹತಿ—ಮೇಲೇರಿಸಿ, ದೇಹಧಾರಿತ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Mantra 3

एतावानस्य महिमातो ज्यायाँश्च पूरुषः । पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥

ಇಷ್ಟೇ ಅವನ ಮಹಿಮೆ; ಆದರೆ ಪುರುಷನು ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಹಾನ್. ಅವನ ಒಂದು ಪಾದ (ಚತುರ್ಥಾಂಶ) ಸರ್ವ ಭೂತಗಳಾಗಿ—ಎಲ್ಲ ಜೀವಜಗತ್ತಾಗಿ—ಇದೆ; ಅವನ ಮೂರು ಪಾದಗಳು ದಿವಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೃತ, ಅಜರ-ಅಮರ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.

Mantra 4

त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवत्पुनः । ततो विष्वङ्व्यक्रामत्साशनानशने अभि ॥

ಪುರುಷನ ಮೂರು ಪಾದಗಳು ಊರ್ಧ್ವಕ್ಕೆ ಉದಯಿಸಿದವು; ಅವನ ಒಂದು ಪಾದವು ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರकटವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದನು—ಭಕ್ಷಿಸುವವರಲ್ಲಿಯೂ ಭಕ್ಷಿಸದವರಲ್ಲಿಯೂ—ಸರ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪಕನಾದನು.

Mantra 5

तस्माद्विराळजायत विराजो अधि पूरुषः । स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः ॥

ಅವನಿಂದ ವಿರಾಟ್ ಜನಿಸಿದನು; ವಿರಾಟದಿಂದ ಪುರುಷನು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಜನಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನು ಅತಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದನು—ಭೂಮಿಯ ಹಿಂದೆಗೂ ಮುಂದೆಗೂ; ಪ್ರಕಟವಾದ ಕ್ರಮವು ವಿರಾಟದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದರೂ, ಚೇತನ ಪುರುಷನು ತನ್ನ ಪ್ರಕಟತೆಯನ್ನು ಮೀರಿಯೇ ಮಹಾನ್ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Mantra 6

यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत । वसन्तो अस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥

ದೇವರುಗಳು ಪುರುಷನನ್ನೇ ಹವಿರೂಪವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದಾಗ, ವಸಂತವು ಅವನ ಆಜ್ಯವಾಯಿತು, ಗ್ರೀಷ್ಮವು ಅವನ ಇಧ್ಮ (ಇಂಧನ)ವಾಯಿತು, ಶರತ್ತು ಅವನ ಹವಿಃ ಆಯಿತು. ಕಾಲದ ಸಮಸ್ತ ಲಯವೇ ಅಂತರ್ಯಾಗದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಚೇತನೆಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

Mantra 7

तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन्पुरुषं जातमग्रतः । तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये ॥

ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಅವರು ಬರ್ಹಿಷಿ—ಪವಿತ್ರ ಆಸನದ ಮೇಲೆ—ಪ್ರೋಕ್ಷಣ ಮಾಡಿದರು: ಸರ್ವದ ಅಗ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಪುರುಷನನ್ನು. ಅದರಿಂದ ದೇವರುಗಳು ಯಜನ ಮಾಡಿದರು; ಸಾಧ್ಯರು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳೂ ಸಹ. ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಯಥಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಈ ಅಭಿಷೇಕ-ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಉನ್ನತ ಶಕ್ತಿಗಳೂ ಸೇರುತ್ತವೆ.

Mantra 8

तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः सम्भृतं पृषदाज्यम् । पशून्ताँश्चक्रे वायव्यानारण्यान्ग्राम्याश्च ये ॥

ಆ ಸರ್ವಹುತ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಪೃಷದಾಜ್ಯ—ಚಿತರಿತ ಶುದ್ಧ ಘೃತ-ತತ್ತ್ವ—ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಅವನು ಪಶುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು: ವಾಯವ್ಯ, ಆರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ್ಯ—ಎಂಬವು. ಯಜ್ಞೀಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಜೀವಶಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಜ ಪ್ರೇರಣೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Mantra 9

तस्माद्यज्ञात्सर्वहुत ऋचः सामानि जज्ञिरे । छन्दांसि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत ॥

ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವಹುತ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಋಚಃ (ಋಗ್ವೇದೀಯ ಋಚೆಗಳು) ಮತ್ತು ಸಾಮಾನಿ (ಸಾಮವೇದೀಯ ಸಾಮ-ಗಾನಗಳು) ಜನಿಸಿದವು; ತಸ್ಮಾತ್ ಛಂದಾಂಸಿ—ವಾಣಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು—ಉದ್ಭವಿಸಿದವು; ಮತ್ತು ತಸ್ಮಾತ್ ಯಜುಃ (ಯಜುರ್ವೇದೀಯ ಯಜುಸ್-ಸೂತ್ರಗಳು) ಸಹ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು—ಅಂತರ್ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಉಚ್ಚಾರಶಕ್ತಿಗಳು.

Mantra 10

तस्मादश्वा अजायन्त ये के चोभयादतः । गावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अजावयः ॥

ತಸ್ಮಾತ್ ಅಶ್ವಾಃ ಜನಿಸಿದರು—ಯೇ ಕೇ ಚ ಉಭಯಾದತಃ, ಎರಡೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಗಳು; ತಸ್ಮಾತ್ ಗಾವಃ ಸಹ ಜನಿಸಿದವು—ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶದ ಕಿರಣರೂಪವಾದ ಗೋಗಳು; ಮತ್ತು ತಸ್ಮಾತ್ ಅಜಾ-ಅವಯಃ—ಮೇಕೆ ಮತ್ತು ಕುರಿ—ಉದ್ಭವಿಸಿದವು, ಪೋಷಣೆಯ ವೈವಿಧ್ಯಶಕ್ತಿಗಳೂ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಧಾರ ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿಗಳೂ ಆಗಿ.

Mantra 11

यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् । मुखं किमस्य कौ बाहू का ऊरू पादा उच्येते ॥

ಅವರು ಪುರುಷನನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಅವನ ಮುಖವೆಂದು ಏನು ಆಯಿತು? ಅವನ ಬಾಹುಗಳು ಯಾವವು? ಯಾವವು ಊರುಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಯಾವವು ಪಾದಗಳು? ಏಕನ ಶಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರಕಟನೆ-ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಗೆ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು?

Mantra 12

ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीद्बाहू राजन्यः कृतः । ऊरू तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅವನ ಮುಖವಾಗಿದ್ದನು; ಭುಜಗಳು ರಾಜನ್ಯ (ಕ್ಷತ್ರಿಯ)ವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಅವನ ಊರುಗಳು ವೈಶ್ಯರಾದವು; ಅವನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರನು ಜನಿಸಿದನು.

Mantra 13

चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत । मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥

ಚಂದ್ರನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು; ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಜನಿಸಿದನು. ಮುಖದಿಂದ ಇಂದ್ರನೂ ಅಗ್ನಿಯೂ ಜನಿಸಿದರು; ಪ್ರಾಣದಿಂದ ವಾಯು ಜನಿಸಿದನು.

Mantra 14

नाभ्या आसीदन्तरिक्षं शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत । पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकाँ अकल्पयन् ॥

ನಾಭಿಯಿಂದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಉಂಟಾಯಿತು; ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ದ್ಯೌಃ (ಸ್ವರ್ಗ) ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಪಾದಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು; ಕಿವಿಯಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು—ಹೀಗೆ ಅವರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು.

Mantra 15

सप्तास्यासन्परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः । देवा यद्यज्ञं तन्वाना अबध्नन्पुरुषं पशुम् ॥

ಏಳು ಪರಿಧಿಗಳು (ಯಜ್ಞವೇದಿಯ ಆವರಣಗಳು) ಇದ್ದವು; ಮೂರರಷ್ಟು ಏಳು ಸಮಿಧೆಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು. ದೇವರುಗಳು ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಪುರುಷನನ್ನು ಪಶು-ಅರ್ಪಣವಾಗಿ ಬಂಧಿಸಿದರು—ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಸತ್ತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದರು.

Mantra 16

यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् । ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥

ಯಜ್ಞದಿಂದಲೇ ದೇವರುಗಳು ಯಜ್ಞವನ್ನೇ ಯಜ್ಞವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿದರು; ಅವೇ ಋತದ ಮೊದಲ ಧರ್ಮಗಳು. ಆ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಅವರು ಪರಮ ನಾಕ (ಉನ್ನತ ಸ್ವರ್ಗ)ವನ್ನು ತಲುಪಿದರು; ಅಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಸಾಧ್ಯ ದೇವರುಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ—ಸಿದ್ಧವಾದ ಶಕ್ತಿಗಳು, ದೈವಿಕ ಕಾರ್ಯದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ.