Rig Veda 10.64.5: Mandala 10, Sukta 64, Mantra 5

Sukta 10.64

Rishi: Uncertain from provided excerpt alone

Devata: Aditi; Mitra-Varuṇa; Aryaman (Āditya complex)

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs confirmation)

Samhita Patha (Devanagari)

दक्षस्य वादिते जन्मनि व्रते राजाना मित्रावरुणा विवाससि । अतूर्तपन्थाः पुरुरथो अर्यमा सप्तहोता विषुरूपेषु जन्मसु ॥

Transliteration

dákṣasya vā́ adite jánmani vraté rājānā mitrā́varuṇā vivāsasi | atū́rtapanthāḥ pururáthो aryamā́ saptáhotā víṣu-rūpeṣu jánmasu ||

Translation

ದಕ್ಷನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ವ್ರತದಲ್ಲಿಯೂ, ಹೇ ಅದಿತಿ, ನೀನು ಎರಡು ರಾಜರು—ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರುಣ—ಇವರಿಗೆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೀ. ಅತೂರ್ತಪಂಥ, ಬಹು ರಥಗಳ ಆರ್ಯಮನ್—ಸಪ್ತಹೋತೃ—ವಿಷುರೂಪ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ್ಯ ಹಕ್ಕನ್ನೂ ಆರ್ಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दक्षस्य: of Dakṣa (of skill/ability; of the deity Dakṣa)
• दक्षस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक) / √दक्ष् (बल/कुशलता) (निरुक्त-सम्बन्ध)

• वादिते: in the proclaimed/uttered (state)
• वादिते: अधिकारण (सप्तमी)
• Type: Participle/Adjective
• Root: √वद् (वदति) (वेद. प्रयोग: ‘उच्चारण/घोष’), क्त-प्रत्यय (वादित)

• जन्मनि: in (the) birth/origin
• जन्मनि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक; √जन्)

• व्रते: in the sacred ordinance/vow
• व्रते: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)

• राजानौ: the two kings
• राजानौ: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• मित्रावरुणा: Mitra and Varuṇa
• मित्रावरुणा: कर्तृ (राजानौ के?)
• Type: Noun (dual deity name)
• Root: मित्र-वरुण (द्वन्द्व-समास प्रातिपदिक)

• विवाससि: you worship/entertain (honour)
• विवाससि: क्रिया (कर्तरि)
• Type: Verb
• Root: √वास् (वसति) / √विवास् (वेद. ‘सेव/पूज/आतिथ्य’), विवाससि

• अतूर्तपन्थाः: having unobstructed paths; unimpeded in their course
• अतूर्तपन्थाः: कर्तृ/विशेषण (अन्य कर्तृ-समूह)
• Type: Adjective (bahuvrīhi) / Noun-like
• Root: अ-तूर्त + पन्था (प्रातिपदिक); √तॄ/√तुर् (अतूर्त ‘अविघ्न/अपराजित’)

• पुरुरथः: (he) of many chariots
• पुरुरथः: कर्तृ (अर्यमा) / विशेषण
• Type: Noun/Adjective
• Root: पुरु-रथ (बहुव्रीहि/तत्पुरुष प्रातिपदिक)

• अर्यमा: Aryaman
• अर्यमा: कर्तृ
• Type: Noun (deity name)
• Root: अर्यमन् (देवनाम-प्रातिपदिक)

• सप्तहोता: the seven-hotṛ; having seven priests/invokers
• सप्तहोता: कर्तृ/विशेषण (अर्यमा)
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: सप्त-होतृ (समास; होतृ < √हु ‘यज्/आह्वान’)

• विषुरूपेषु: in diverse forms
• विषुरूपेषु: अधिकारण
• Type: Adjective
• Root: विषु-रूप (समास प्रातिपदिक)

• जन्मसु: in births/origins (in various manifestations)
• जन्मसु: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक; √जन्)