Rig Veda 10.53.9: Mandala 10, Sukta 53, Mantra 9

Sukta 10.53

Rishi: Agni/Hotṛ-centered cycle (speaker representing the sacrificers seeking the true Hotṛ/Agni)

Devata: Tvaṣṭṛ and Brahmaṇaspati (lord of the mantric power)

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

त्वष्टा माया वेदपसामपस्तमो बिभ्रत्पात्रा देवपानानि शंतमा । शिशीते नूनं परशुं स्वायसं येन वृश्चादेतशो ब्रह्मणस्पतिः ॥

Transliteration

tváṣṭā māyā́ veda apásām apás-tamo bíbhrat pā́trā deva-pā́nāni śáṃ-tamā | śíśīte nūnáṃ paraśúṃ svāyásam yéna vṛścā́d étaśo bráhmaṇas pátiḥ ||

Translation

ತ್ವಷ್ಟಾ ಮಾಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿದವನು—ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿಶ್ರೇಷ್ಠ; ದೇವರ ಪಾನಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಪರಮ ಶಾಂತಿದಾಯಕ. ಈಗ ಅವನು ಸ್ವಾಯಸವಾದ ಪರಶುವನ್ನು (ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೊಡಲಿ) ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿ ಏತಶ—ತಾಮ್ರ/ಪೀತವರ್ಣದ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು—ಕತ್ತರಿಸಿ ದೂರಮಾಡಲಿ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वष्टा: Tvaṣṭṛ (the divine artisan)
• त्वष्टा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक) < PIE *teks- ‘to fashion’

• मायाः: skills, wondrous powers
• मायाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक)

• वेद: knows
• वेद: —
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)

• अपसाम्: of works/deeds
• अपसाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: अपस् (प्रातिपदिक)

• अपस्तमः: most skilled in work
• अपस्तमः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपस् + तम (प्रातिपदिक; तमप्-प्रत्यय)

• बिभ्रत्: bearing, carrying
• बिभ्रत्: कर्तृ (सहायक-क्रिया/विशेषण)
• Type: Participle
• Root: भृ (धातु) → बिभ्रत् (वर्तमान कृदन्त)

• पात्रा: vessels, bowls
• पात्रा: कर्म
• Type: Noun
• Root: पात्र (प्रातिपदिक)

• देवपानानि: containing the gods’ drink (soma)
• देवपानानि: कर्म (विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: देवपान (प्रातिपदिक; देव + पान ‘drink’)

• शंतमा: most beneficent, most auspicious
• शंतमा: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शम् + तम (प्रातिपदिक; तमप्-प्रत्यय)

• शिशीते: sharpens, whets
• शिशीते: —
• Type: Verb
• Root: शा/शि (धातु) ‘to whet, sharpen’

• नूनम्: now, indeed
• नूनम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम् (अव्यय)

• परशुम्: axe
• परशुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: परशु (प्रातिपदिक)

• स्वायसम्: of good iron, well-metallic
• स्वायसम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व + आयस (प्रातिपदिक; ‘of iron/metal’)

• येन: with which
• येन: करण
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वृश्चात्: may he cut
• वृश्चात्: —
• Type: Verb
• Root: व्रश्च् (धातु) ‘to cut, hew’

• एतशः: Etáśa (the swift one/steed)
• एतशः: कर्म
• Type: Noun
• Root: एतश (प्रातिपदिक; ‘swift/steed’, esp. solar horse)

• ब्रह्मणस्पतिः: Bṛhaspati (Lord of sacred speech)
• ब्रह्मणस्पतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मणस्-पति (प्रातिपदिक; ‘lord of prayer/sacred formulation’)