Rig Veda 10.24.3: Mandala 10, Sukta 24, Mantra 3

Sukta 10.24

Rishi: Vimadá (traditional)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; unverified)

Samhita Patha (Devanagari)

यस्पतिर्वार्याणामसि रध्रस्य चोदिता । इन्द्र स्तोतॄणामविता वि वो मदे द्विषो नः पाह्यंहसो विवक्षसे ॥

Transliteration

yás patír vā́ryāṇām ási radhrásya coditā́ | índra stotṝṇām avitā́ ví vo máde dvíṣo naḥ pā́hy áṃhasaḥ vívakṣase ||

Translation

ನೀನು ವರಣೀಯ ವರಗಳ ಅಧಿಪತಿ; ದುರ್ಬಲವೂ ಭಂಗುರವೂ ಆದದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರೇರಕನು. ಹೇ ಇಂದ್ರ, ಸ್ತೋತೃಗಳ ಅವಿತಾ (ರಕ್ಷಕ), ನಿನ್ನ ಮದ-ಬಲದ ಆನಂದದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ದ್ವೇಷಿಗಳಿಂದಲೂ ಅಂಹಸ್ (ಕಷ್ಟ/ಪಾಪ)ದಿಂದಲೂ ಕಾಪಾಡು; ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ನಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೀ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who
• यः: सम्बन्ध/विशेष्य (यः = ‘who’, relative)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पतिः: lord, master
• पतिः: कर्तृ (यः पतिः … असि)
• Type: Noun
• Root: पति- (प्रातिपदिक) < √पा (पालने) (निरुक्त-सम्बन्ध)

• वार्याणाम्: of the precious things/treasures
• वार्याणाम्: सम्बन्ध (पतिः कस्य? वार्याणाम्)
• Type: Noun/Adjective (used substantively)
• Root: वार्य- (विशेषण/नाम) < वरीयस्/वर् (वरणे) (धन/वरणीय)

• असि: you are
• असि: अस्ति-क्रिया (copula)
• Type: Verb
• Root: √अस् (भू-सत्तायाम्)

• रध्रस्य: of the needy/poor (or: of the weak/afflicted)
• रध्रस्य: सम्बन्ध (चोदिता कस्य? रध्रस्य)
• Type: Noun
• Root: रध्र- (प्रातिपदिक)

• चोदिता: impeller, instigator
• चोदिता: कर्तृ (यः … चोदिता)
• Type: Noun (agent)
• Root: √चुद् (प्रेरणे) → चोदितृ- (कृदन्त, तृच्)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र- (देवनाम-प्रातिपदिक)

• स्तोतॄणाम्: of the praisers
• स्तोतॄणाम्: सम्बन्ध (अविता कस्य? स्तोतॄणाम्)
• Type: Noun
• Root: स्तोतृ- (प्रातिपदिक) < √स्तु (स्तुतौ)

• अविता: protector
• अविता: कर्तृ (यः … अविता)
• Type: Noun (agent)
• Root: √अव् (रक्षणे) → अवितृ- (कृदन्त, तृच्)

• वि: apart, away; intensifier
• वि: क्रियाविशेषण (पाहि/विवक्षसे इत्यादि-क्रियायोगे)
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/निपात)

• वः: of you (plural)
• वः: सम्बन्ध (नः/वः = ‘of us/you(pl.)’; here: ‘of you (pl.)’ in the transmitted text)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• मदे: in exhilaration, in (soma-)intoxication
• मदे: अधिकरण (मदे = ‘in exhilaration/at the soma-rapture’)
• Type: Noun
• Root: मद- (प्रातिपदिक) < √मद् (हर्षे/मदे)

• द्विषः: haters, enemies
• द्विषः: कर्म (पा- ‘protect (us) from whom?’)
• Type: Noun
• Root: द्विष्- (प्रातिपदिक) < √द्विष् (द्वेषे)

• नः: us
• नः: कर्म/सम्प्रदान (पाहि नः = protect us)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• पाहि: protect
• पाहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पा (पालने/रक्षणे)

• अंहसः: from distress/sin
• अंहसः: अपादान (कस्मात्? अंहसः = from sin/distress)
• Type: Noun
• Root: अंहस्- (प्रातिपदिक)

• विवक्षसे: you wish/are eager (to convey/bring forth)
• विवक्षसे: क्रिया (इन्द्रस्य प्रवृत्तिः: ‘you strive/are eager’)
• Type: Verb
• Root: √वच् (वचने) with desiderative? / or √वक्ष् (वहने) — here: vi-√वक्ष् (to carry/bring forth) in middle