Rig Veda 1.92.4 — Mandala 1, Sukta 92, Mantra 4

Sukta 1.92

Rishi: Gautama (Gotamas)

Devata: Uṣas

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अधि पेशांसि वपते नृतूरिवापोर्णुते वक्ष उस्रेव बर्जहम् । ज्योतिर्विश्वस्मै भुवनाय कृण्वती गावो न व्रजं व्युषा आवर्तमः ॥

Transliteration

ádhi péśāṃsi vapate nṛtū́r ivā́pa ūrṇute vákṣa usrā́ iva bárjaham | jyótir víśvasmai bhúvanāya kṛṇvatī gā́vo ná vrājáṃ ví uṣā́ ā́vartamás tamaḥ ||

Translation

ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿಯಂತೆ ಅವಳು ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಉಸ್ರೆಯಂತೆ (ಪ್ರಕಾಶವತಿಯಂತೆ) ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತೆ ಅವಳು ತನ್ನ ವಕ್ಷವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಎಲ್ಲ ಭುವನಗಳಿಗೂ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾ, ಉಷೆ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ—ಹಸುಗಳು ವ್ರಜವನ್ನು (ಗೋಶಾಲೆಯನ್ನು) ತೆರೆಯುವಂತೆ, ಒಳಗಿಟ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ.

Word by Word

• अधि: upon, over
• अधि: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/निपात)

• पेशांसि: forms, ornaments, adornments
• पेशांसि: Karma
• Type: Noun
• Root: पेशस् (प्रातिपदिक)

• वपते: she puts on, arrays
• वपते: —
• Type: Verb
• Root: √वप् (वप्)

• नृतूः: a dancer
• नृतूः: Kartā
• Type: Noun
• Root: नृतु (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• अपः: waters
• अपः: Karma
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• उर्णुते: she spreads out, unfolds
• उर्णुते: —
• Type: Verb
• Root: √उर्णु (उर्णु/उर्णो)

• वक्षः: breast, chest
• वक्षः: Karma
• Type: Noun
• Root: वक्षस् (प्रातिपदिक)

• उस्रा: the ruddy (cow), the dawn-cow
• उस्रा: Kartā
• Type: Noun
• Root: उस्रा (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• बर्जहम्: covering, garment (cloak)
• बर्जहम्: Karma
• Type: Noun
• Root: बर्जह (प्रातिपदिक)

• ज्योतिः: light
• ज्योतिः: Karma
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)

• विश्वस्मै: to all, for the whole
• विश्वस्मै: Sampradāna
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• भुवनाय: for the world, for existence
• भुवनाय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)

• कृण्वती: making, producing
• कृण्वती: Kartā
• Type: Verb
• Root: √कृ (करोति) → कृण्वत् (वर्तमान कृदन्त)

• गावः: cows
• गावः: Kartā
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• व्रजम्: enclosure, pen, fold
• व्रजम्: Karma
• Type: Noun
• Root: व्रज (प्रातिपदिक)

• वि: apart, forth
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• उषाः: Dawn (Uṣas)
• उषाः: Kartā
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग)

• वर्तमः: the turning/returning (course), circuit
• वर्तमः: Karma
• Type: Noun
• Root: √वृत् (वर्तते) + आ- (उपसर्ग) → आवर्त (प्रातिपदिक)