Rig Veda 1.154.6: Mandala 1, Sukta 154, Mantra 6

Sukta 1.154

Rishi: Dīrghatamas Aucathya (traditional attribution for RV 1.154)

Devata: Viṣṇu (with the hymn’s wider frame sometimes moving in the Indra–Viṣṇu companionship of world-conquest; this verse centers on Viṣṇu’s supreme step)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

ता वां वास्तून्युश्मसि गमध्यै यत्र गावो भूरिशृङ्गा अयासः । अत्राह तदुरुगायस्य वृष्णः परमं पदमव भाति भूरि ॥

Transliteration

tā vāṃ vāstūny uśmasi gamadhyai yatra gāvo bhūriśṛṅgā ayāsaḥ | atrāha tad urugāyasya vṛṣṇaḥ paramaṃ padam ava bhāti bhūri ||

Translation

ನಾವು ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಆ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ; ಅಲ್ಲಿ ಬಹು-ಶೃಂಗಗಳ ಗೋವುಗಳು—ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಜ್ಞಾನದ ಕಿರಣಗಳು—ಅಲಸದೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ, ಉರುಗಾಯನಾದ (ವಿಶಾಲ-ಸ್ತುತಿಗೋಚರ) ವೃಷಭನ, ವ್ಯಾಪಕನ, ಪರಮ ಪಾದವು ಅಪಾರ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ताः: those (places/dwellings)
• ताः: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वाम्: of you two / for you two
• वाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वास्तूनि: dwellings, abodes
• वास्तूनि: कर्म (ताः … वास्तूनि = object-complex)
• Type: Noun
• Root: वास्तु- (प्रातिपदिक)

• उश्मसि: we desire
• उश्मसि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वश् (धातु; वशँ/उशँ ‘इच्छायाम्’—Vedic: ‘to wish, desire’)

• गम्: to go
• गम्: प्रयोजन (to go, purpose)
• Type: Verb (infinitive base)
• Root: गम् (धातु)

• अध्यै: in order to (go)
• अध्यै: प्रयोजन
• Type: Infinitive (purpose)
• Root: अधि + इ (धातु) / Vedic infinitive ending -अध्यै

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)

• गावः: cows
• गावः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: गो- (प्रातिपदिक)

• भूरि-शृङ्गाः: having many horns (i.e., richly horned)
• भूरि-शृङ्गाः: कर्तृ (गावः का विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: भूरि (अव्यय/विशेषण) + शृङ्ग- (प्रातिपदिक)

• अयासः: unwearied, without fatigue
• अयासः: कर्तृ (गावः का विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अयास- (प्रातिपदिक; a- + यास ‘weariness/strain’)

• अत्र: here
• अत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)

• अह: indeed, surely
• अह: —
• Type: Indeclinable
• Root: अह (निपात; Vedic emphatic particle)

• तत्: that
• तत्: कर्तृ (भाति इति क्रियायाः विषयः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उरुगायस्य: of the wide-striding (Viṣṇu)
• उरुगायस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: उरुगाय- (प्रातिपदिक; ‘wide-going/wide-striding’, epithet)

• वृष्णः: of the mighty one (the Bull)
• वृष्णः: सम्बन्ध
• Type: Noun (epithet)
• Root: वृषन्- (प्रातिपदिक; ‘bull’, ‘mighty one’)

• परमम्: highest, supreme
• परमम्: कर्तृ/कर्म (पदम् के साथ; here as predicate-nominal with ‘पदम्’)
• Type: Adjective
• Root: परम- (प्रातिपदिक)

• पदम्: step; place; station
• पदम्: कर्तृ (भाति)
• Type: Noun
• Root: पद- (प्रातिपदिक)

• अव: down/clearly forth (as particle with ‘भाति’)
• अव: —
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग/अव्यय)

• भाति: shines, appears
• भाति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भा (धातु) ‘दीप्तौ’

• भूरि: abundantly, greatly
• भूरि: विशेषण (भाति)
• Type: Indeclinable (adverbial)
• Root: भूरि (अव्यय/विशेषण)