Rig Veda 1.151.6 — Mandala 1, Sukta 151, Mantra 6

Sukta 1.151

Rishi: Māmateya (traditionally: the Māmateya seer-line; associated with this section)

Devata: Mitra-Varuṇa (dual)

Chandas: Jagatī (probable for RV 1.151; verse length and cadence consistent with Jagatī)

Samhita Patha (Devanagari)

आ वामृताय केशिनीरनूषत मित्र यत्र वरुण गातुमर्चथः । अव त्मना सृजतं पिन्वतं धियो युवं विप्रस्य मन्मनामिरज्यथः ॥

Transliteration

ā́ vām ṛtā́ya keśinī́r anūṣata mitra yátra váruṇa gātúm árcathaḥ | áva tmanā́ sṛjátaṃ pínvataṃ dhíyo yuváṃ víprasya mánmanām irajyathaḥ ||

Translation

ಋತ (ಸತ್ಯಧರ್ಮ)ಕ್ಕಾಗಿ ನಿಮ್ಮತ್ತ ಕೇಶಿನೀ—ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಕೇಶವಳ್ಳಿಯಾದ ಪ್ರೇರಣಾಶಕ್ತಿಗಳು—ಸ್ತೋತ್ರಗಾನ ಮಾಡಿವೆ, ಓ ಮಿತ್ರ; ಅಲ್ಲಿ, ಓ ವರುಣ, ನೀವು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ನಮ್ಮ ಧಿಯಃ (ಚಿಂತನೆ/ಬುದ್ಧಿ)ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ಪೋಷಿಸಿ; ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ವಿಪ್ರ (ಋಷಿ)ಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಂತರಿಕ ರೂಪಣೆಗಳಾದ ಮನ್‌ಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತೀರಿ.

Word by Word

• आ: hither, towards
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग) अथवा आ (अव्यय)

• वाम्: you two (to/for you two; of you two)
• वाम्: कर्म (आह्वान/प्राप्ति-लक्ष्य) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)

• ऋताय: for ṛta (cosmic order/truth)
• ऋताय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• केशिनीः: the long-haired (fem.) ones
• केशिनीः: कर्ता
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: केशिन् (प्रातिपदिक)

• अनूषत: praised, uttered (hymns)
• अनूषत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → अनूष् (वैदिक परोक्ष/आर्ष रूप ‘स्तु/वच्’ अर्थे)

• मित्र: O Mitra
• मित्र: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)

• वरुण: O Varuṇa
• वरुण: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• गातुम्: path, passage, way
• गातुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गा- (धातु ‘गम्/गा’ गतौ) → गातु (प्रातिपदिक)

• अर्चथः: you two praise
• अर्चथः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)

• अव: down; forth; away (intensifier with verbs)
• अव: —
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग/अव्यय)

• त्मना: by (your) self, with your own power
• त्मना: करण
• Type: Noun
• Root: त्मन् (प्रातिपदिक)

• सृजतम्: release, let flow
• सृजतम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)

• पिन्वतम्: make swell, strengthen
• पिन्वतम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: पिव्/पिन्व् (धातु ‘पिन्वति’ प्रीणने/वर्धने)

• धियः: thoughts, insights, prayers
• धियः: कर्म
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• युवम्: you two
• युवम्: कर्ता
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)

• विप्रस्य: of the inspired poet/seer
• विप्रस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)

• मन्मनाम्: intentions, hymns/mental formulations
• मन्मनाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मन्मन् (प्रातिपदिक)

• इरज्यथः: you two set in motion / take delight in / impel
• इरज्यथः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: इरज्य् (धातु; वैदिक ‘प्रेरणे/उत्साहे/आनन्दे’)