HomeRig VedaMandala 1Sukta 139Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 1.139

Devata: Indra (with Soma as offering-power)

वृषन्निन्द्र वृषपाणास इन्दव इमे सुता अद्रिषुतास उद्भिदस्तुभ्यं सुतास उद्भिदः । ते त्वा मन्दन्तु दावने महे चित्राय राधसे । गीर्भिर्गिर्वाहः स्तवमान आ गहि सुमृळीको न आ गहि ॥

वृष॑न्निन्द्र वृष॒पाणा॑स॒ इन्द॑व इ॒मे सु॒ता अद्रि॑षुतास उ॒द्भिद॒स्तुभ्यं॑ सु॒तास॑ उ॒द्भिद॑: । ते त्वा॑ मन्दन्तु दा॒वने॑ म॒हे चि॒त्राय॒ राध॑से । गी॒र्भिर्गि॑र्वाह॒: स्तव॑मान॒ आ ग॑हि सुमृळी॒को न॒ आ ग॑हि ॥

vṛ́ṣann indra vṛṣa-pā́ṇāsa índava imé sutā́ ádri-sutāsa udbhídaḥ túbhyaṃ sutā́sa udbhídaḥ | té tvā mandantu dā́vane mahé citrā́ya rā́dhase | gī́rbhir girvāhaḥ stávamāna ā́ gahi su-mṛḷī́ko na ā́ gahi ||

ಹೇ ವೃಷಣ ಇಂದ್ರ, ವೃಷಪಾಣವಾದ ಈ ಸೋಮಬಿಂದುಗಳು—ಅದ್ರಿ (ಕಲ್ಲು)ಯಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿ, ಎತ್ತರಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ತೆರೆದುಬಿಡುವವು—ನಿನಗಾಗಿ ಪೀಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಎತ್ತರಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ತೆರೆದುಬಿಡುವವು. ಮಹತ್ತಾದ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ (ಬಹುರೂಪ) ರಾಧಸ (ಸಮೃದ್ಧಿ)ಗಾಗಿ, ದಾನಕ್ಕಾಗಿ, ಅವು ನಿನ್ನನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸಲಿ. ಹೇ ಗಿರ್ವಾಹ (ಸ್ತುತಿ-ವಾಹಕ), ನಮ್ಮ ಗೀರ್ಭಿಃ (ಪ್ರೇರಿತ ವಾಣಿ)ಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸ್ತವಮಾನ (ಸ್ತುತ)ನಾಗಿ ಬಾ; ಸುಮೃಳೀಕ (ಕರುಣಾಮಯ)ನಾಗಿ ನಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬಾ.

वृष॑न् । इ॒न्द्र॒ । वृ॒ष॒ऽपाना॑सः । इन्द॑वः । इ॒मे । सु॒ताः । अद्रि॑ऽसुतासः । उ॒त्ऽभिदः॑ । तुभ्य॑म् । सु॒तासः॑ । उ॒त्ऽभिदः॑ । ते । त्वा॒ । म॒न्द॒न्तु॒ । दा॒वने॑ । म॒हे । चि॒त्राय॑ । राध॑से । गीः॒ऽभिः । गि॒र्वा॒हः॒ । स्तव॑मानः । आ । ग॒हि॒ । सु॒ऽमृ॒ळी॒कः । नः॒ । आ । ग॒हि॒ ॥वृषन् । इन्द्र । वृषपानासः । इन्दवः । इमे । सुताः । अद्रिसुतासः । उत्भिदः । तुभ्यम् । सुतासः । उत्भिदः । ते । त्वा । मन्दन्तु । दावने । महे । चित्राय । राधसे । गीःभिः । गिर्वाहः । स्तवमानः । आ । गहि । सुमृळीकः । नः । आ । गहि ॥vṛṣan | indra | vṛṣa-pānāsaḥ | indavaḥ | ime | sutāḥ | adri-sutāsaḥ | ut-bhi daḥ | tubhyam | sutāsaḥ | ut-bhidaḥ | te | tvā | mandantu | dāvane | mahe | citrāya | rādhase | gīḥ-bhiḥ | girvāhaḥ | stavamānaḥ | ā | gahi | su-mṛḷīkaḥ | naḥ | ā | gahi

वृषन्O bull (mighty one)
वृषन्:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootवृषन्- (प्रातिपदिक ‘वृषन्’)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र-
वृषपाणासःbull-armed, strong-armed (ones)
वृषपाणासः:
कर्तृ (of implied ‘are/come’ or apposition to इन्दवः)
TypeAdjective/Noun (epithet)
Rootवृषपाण- (वृष + पाण ‘hand/arm’)
इन्दवःSoma-drops
इन्दवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्दु-
इमेthese
इमे:
विशेषण (of इन्दवः/सुताः)
TypePronoun
Rootइदम्- (सर्वनाम)
सुताःpressed, expressed
सुताः:
कर्तृ (apposition to इन्दवः)
TypeParticiple (past passive)
Rootसु- (धातु) → सुत (PPP)
अद्रिषुतासःpressed with stones
अद्रिषुतासः:
विशेषण (of सुताः/इन्दवः)
TypeCompound adjective (bahuvrīhi/tatpuruṣa sense)
Rootअद्रि- ‘stone’ + सु- (धातु) → सुत (PPP)
उद्भिदःbursting forth; springing up
उद्भिदः:
विशेषण/कर्तृ (apposition to soma-drops)
TypeNoun/Adjective
Rootउद्- + भिद् (धातु) → उद्भिद्- (प्रातिपदिक)
तुभ्यम्for you
तुभ्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयुष्मद्- (सर्वनाम)
सुताःpressed
सुताः:
कर्तृ (re-asserted)
TypeParticiple (past passive)
Rootसु- (धातु) → सुत (PPP)
उद्भिदःbursting forth
उद्भिदः:
विशेषण/कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootउद्- + भिद् → उद्भिद्-
तेthey (those)
ते:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद्- (सर्वनाम)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्-
मन्दन्तुlet them gladden (you)
मन्दन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootमन्द् (धातु) ‘to gladden/intoxicate’
दावनेfor giving, for bestowal
दावने:
प्रयोजन-सम्प्रदान
TypeNoun (action-noun)
Rootदा- (धातु) → दावन- (कृदन्त/न.प्रातिपदिक) ‘giving’
महेgreat
महे:
विशेषण (of दावने / purpose)
TypeAdjective
Rootमहत्-
चित्रायbright, splendid
चित्राय:
विशेषण (of राधसे)
TypeAdjective
Rootचित्र-
राधसेfor bounty, for wealth
राधसे:
सम्प्रदान/प्रयोजन
TypeNoun
Rootराधस्-
गीर्भिःwith songs/hymns
गीर्भिः:
करण
TypeNoun
Rootगीर्-
गिर्वाहःO bearer of songs (Indra)
गिर्वाहः:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootगिर्- + वाह- (वाह् धातु से) → गिर्वाह-
स्तवमानःpraising (you)
स्तवमानः:
कर्तृ (of ‘आ गहि’ as ‘I, praising…’)
TypeParticiple (present, middle)
Rootस्तु (धातु) → स्तवमान (शतृ/शानच्-प्रत्यय, आत्मनेपद-प्रयोग)
hither, toward
:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
गहिcome!
गहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम् (धातु) ‘to go/come’
सुमृळीकःvery gracious, kindly
सुमृळीकः:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootसु- + मृळीक- (मृळ्/मृड् ‘to be gracious’ से) → मृळीक ‘mercy’
नःto us / our
नः:
सम्प्रदान (to us) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्-
hither
:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआ (निपात)
गहिcome!
गहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम् (धातु)