Rig Veda 1.125.2: Mandala 1, Sukta 125, Mantra 2

Sukta 1.125

Rishi: Attribution varies by Anukramaṇī for RV 1.125

Devata: Indra (explicit), with prātaritṛ as functional power of dawn-giving

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

सुगुरसत्सुहिरण्यः स्वश्वो बृहदस्मै वय इन्द्रो दधाति । यस्त्वायन्तं वसुना प्रातरित्वो मुक्षीजयेव पदिमुत्सिनाति ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.125.2

Transliteration

su-gúr asat su-hiraṇyáḥ sváśvo bṛhád asmai váya índro dadhāti | yás tvāyántaṃ vásunā prātaritvo múkṣījayéva pádim ut-sinā́ti ||

Translation

ಅವನು ಗೋವುಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿರಣದಲ್ಲಿ, ಅಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಇಂದ್ರನು ಅವನಿಗೆ ವೃದ್ಧಿಯ ವಿಶಾಲ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೇ ಪ್ರಾತರಿತ್ವ (ಉಷಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರುವವನೇ), ಯಾರು ನಿನ್ನನ್ನು ಧನ-ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಎದುರುಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವವನಂತೆ ‘ಪದ’ (ಪಾದಸ್ಥಾನ/ಆಧಾರ)ವನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಪ್ರಗತಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सु-गुरः: very weighty/important
• सु-गुरः: Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)

• सत्: being, true, existent
• सत्: Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective/Noun
• Root: सत् (< √अस् ‘to be’) (प्रातिपदिक)

• सु-हिरण्यः: rich in gold, golden
• सु-हिरण्यः: Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: हिरण्य (प्रातिपदिक)

• स्व-अश्वः: having good horses
• स्व-अश्वः: Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• बृहत्: great, abundant
• बृहत्: Karma (वयः-रूप कर्मपदस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: बृहत् (प्रातिपदिक)

• अस्मै: to him
• अस्मै: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अयम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वयः: vital strength, vigor (life-force)
• वयः: Karma
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā
• Type: Noun (Proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• दधाति: bestows, gives
• दधाति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √धा (दधाति) ‘to place, bestow’

• यः: who
• यः: Kartā (उत्सिनाति-क्रियायाः)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वा: you
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आ-यन्तम्: coming, approaching
• आ-यन्तम्: Karma (त्वा इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: √या ‘to go’ (आ + शतृ/वर्तमान कृदन्त)

• वसुना: with wealth, by means of riches
• वसुना: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• प्रातः: in the morning
• प्रातः: Adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातः (अव्यय)

• ऋत्वः: of the season; at the proper time
• ऋत्वः: Adhikaraṇa (सम्बन्ध/निर्देशः: ‘ऋतौ/ऋत्वः’—ऋतु-सम्बन्धेन)
• Type: Noun
• Root: ऋतु (प्रातिपदिक)

• मुक्षी-जये-इव: like a ‘mukṣījaya’ (a kind of racer/contestant), as if
• मुक्षी-जये-इव: Kartā (उपमान-रूपेण यः इत्यस्य)
• Type: Noun + Indeclinable
• Root: मुक्षीजय (प्रातिपदिक) + इव

• पदम्: footstep, track, place
• पदम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)

• उत्-सिनाति: cuts off, strikes away
• उत्-सिनाति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √सि/√सिन (सिनाति) ‘to strike off, cut away’ + उत्