Prakarana 5

ಲಂಕಾ-ಕಾಂಡದ ರಸ-ಕೇಂದ್ರ ವೀರ-ರಸ; ಆದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ರಣೋತ್ಸಾಹವಲ್ಲ. ಕರುಣ (ನಗರದ ಹಾಹಾಕಾರ, ನಾರಿ-ಬಾಲಕರ ಅಳಲು) ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ (ಕಪಿ-ಭಾಲುಗಳ ಅತಿಮಾನವ ಕ್ರಿಯೆ, ದುರ್ಗಾರೋಹಣ)ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ‘ಧರ್ಮ-ಯುದ್ಧ’ದ ಸಮಗ್ರ ಭಾವವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ತುಲಸಿ ‘ಅಸುರ-ಮನ’ದ ಮನೋವೃತ್ತಿ (ಅಹಂಕಾರ, ಉಪಹಾಸ, ಶಕ್ತಿ-ಘಮಂಡ) ಮತ್ತು ‘ರಾಮಾಶ್ರಿತ-ಬಲ’ (ಕಪಿ-ಭಾಲುಗಳ ಪರಾಕ್ರಮ, ವಿಭೀಷಣನ ನೀತಿ, ರಾಮನ ಕೃಪೆ)ಗಳನ್ನು ಮುಖಾಮುಖಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಆದೇಶ, ದುರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ಏರುವುದು, ಮೇಘನಾದನ ಪ್ರತಿರೋಧ, ಮಾಯಾ-ತಮದ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ರಾಮನ ಅಗ್ನಿ-ಸಾಯಕದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶ—ಈ ಕ್ರಮ ಸಾಧಕ-ಮನದೊಳಗಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಯುದ್ಧದ ರೂಪಕವಾಗುತ್ತದೆ: ಮೊದಲು ಇಂದ್ರಿಯ-ವೇಗಗಳ ಉನ್ಮಾದ, ನಂತರ ಭ್ರಮಾ-ತಮ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೃಪಾ-ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ವಿವೇಕೋದಯ. ಹೀಗಾಗಿ ಲಂಕಾ-ಕಾಂಡ ‘ಸೋಪಾನ’ದಲ್ಲಿ ಈ ಹಂತ ಸಾಧಕನಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯ ಕೊಡುತ್ತದೆ: ವಿಜಯದ ಹೇತು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ-ಬಲವಲ್ಲ, ‘ರಾಮ-ಪ್ರತಾಪ’ (ಈಶ್ವರೀಯ ಅನುಗ್ರಹ)ವೇ.