
पुष्पकविमानवर्णनम् — Description of the Pushpaka Vimana and Ravana’s Inner Palace
सुन्दरकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹನುಮಾನ್ ವೈದೇಹಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ರಾಕ್ಷಸರಾಜನ ಪ್ರಧಾನ ನಿವಾಸವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ವರ್ಣನೆ ನಂತರ ಶಿಲ್ಪ-ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಗಳತ್ತ ತಿರುಗಿ, ವಿಶಾಲ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಸಾದಸಮೂಹವನ್ನೂ, ಆಮೇಲೆ ರತ್ನಭೂಷಿತ ಪುಷ್ಪಕವಿಮಾನವನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ವಿಮಾನವನ್ನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು; ಕುಬೇರನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆದನು; ರಾವಣನು ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡನು—ಇದರಿಂದ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ಪಡೆದಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸ್ವಾಧೀನದ ನೈತಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಚಿನ್ನ, ಸ್ಫಟಿಕ, ನೀಲಮಣಿ, ಪ್ರವಾಳ, ಮುತ್ತುಗಳು ಮುಂತಾದ ವಸ್ತುಗಳು; ಕಂಬಗಳು, ಜಾಲಿಕ ಕಿಟಕಿಗಳು, ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು, ವೇದಿಕೆಗಳು ಮುಂತಾದ ಅಂಗಗಳು; ಧೂಪ, ಹೂ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಮದ್ಯದ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ವಾತಾವರಣ—ಕಾವ್ಯೋಪಮೆಗಳ ಮೂಲಕ ಲಂಕೆಯ ವೈಭವ ಮೋಹಕವಾಗಿಯೂ, ಧರ್ಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಸಂಗತವಾಗಿಯೂ ತೋರುತ್ತದೆ. ಸುಗಂಧವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹನುಮಾನ್ ರಾವಣನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸಭಾಮಂಟಪಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ವಿನೋದಾನಂತರ ಅನೇಕ ಸ್ತ್ರೀಯರು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಅವರ ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಭಂಗಿಗಳು ಕಮಲ, ನಕ್ಷತ್ರ, ನದಿ, ಲತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹನುಮಾನ್ ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ—ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯೊಬ್ಬಳೇ ರಾವಣನೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಪಹರಣವು ಅನಾರ್ಯಕರ್ಮವೆಂಬ ಖಂಡನೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 1
तस्यालयवरिष्ठस्य मध्ये विपुलमायतं।ददर्श भवनश्रेष्ठं हनुमान्मारुतात्मजः।।5.9.1।।
ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಾಸಾದದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮಾರುತಾತ್ಮಜ ಹನುಮಾನ್ ಭವನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಒಂದು ಮಂದಿರವನ್ನು ಕಂಡನು—ವಿಶಾಲವೂ ದೀರ್ಘವೂ ಆಗಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದದು।
Verse 2
अर्धयोजनविस्तीर्णमायतं योजनं हि तत्।भवनं राक्षसेन्द्रस्य बहुप्रासादसङ्कुलम्।।5.9.2।।
ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನ ಮಹಾಭವನವು ಅರ್ಧಯೋಜನ ಅಗಲವೂ ಒಂದು ಯೋಜನ ಉದ್ದವೂ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಪ್ರಾಸಾದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ವಿಶಾಲ ನಿವಾಸಸಂಕುಲವಾಗಿತ್ತು.
Verse 3
मार्गमाणस्तु वैदेहीं सीतामायतलोचनाम्।सर्वतः परिचक्राम हनूमानरिसूदनः।।5.9.3।।
ವೈದೇಹಿ ಸೀತೆಯನ್ನು—ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರವಳನ್ನು—ಹುಡುಕುತ್ತಾ, ಶತ್ರುನಾಶಕ ಹನುಮಾನ್ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಸುತ್ತಾಡಿ, ಸರ್ವತ್ರ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದನು.
Verse 4
उत्तमं राक्षसावासं हनुमानवलोकयन्।आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेन्द्रनिवेशनम्।।5.9.4।।चतुर्विषाणैर्द्विरदैस्त्रिविषाणैस्तथैव च।परिक्षिप्तमसम्बाधं रक्ष्यमाणमुदायुधैः।।5.9.5।।
ರಾಕ್ಷಸರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತಾ, ಕಾಂತಿವಂತ ಹನುಮಾನ್ ಕೊನೆಗೆ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನ ಭವನವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಅದು ವಿಶಾಲವೂ ನಿರ್ಬಾಧವೂ ಆಗಿ, ಎರಡು, ಮೂರು ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕು ದಂತಗಳಿರುವ ಗಜಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದು, ಆಯುಧಧಾರಿಗಳಿಂದ ಕಾವಲಿರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.
Verse 5
उत्तमं राक्षसावासं हनुमानवलोकयन्।आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेन्द्रनिवेशनम्।।5.9.4।।चतुर्विषाणैर्द्विरदैस्त्रिविषाणैस्तथैव च।परिक्षिप्तमसम्बाधं रक्ष्यमाणमुदायुधैः।।5.9.5।।
ಅದು ನಾಲ್ಕು ದಂತಗಳೂ ಮೂರು ದಂತಗಳೂಳ್ಳ ಆನೆಗಳೂ ಮತ್ತಿತರ ಆನೆಗಳೂ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದಿತು; ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಕಾವಲುಗಾರರಿಂದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 6
राक्षसीभिश्च पत्नीभी रावणस्य निवेशनम्।आहृताभिश्च विक्रम्य राजकन्याभिरावृतम्।।5.9.6।।तन्नक्रमकराकीर्णं तिमिङ्गिलझषाकुलम्।वायुवेगसमाधूतं पन्नगैरिव सागरम्।।5.9.7।।
ಹನುಮಾನ್ ರಾವಣನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು—ರಾಕ್ಷಸೀ ಪತ್ನಿಗಳಿಂದಲೂ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಜಯಿಸಿ ತರಿಸಲಾದ ರಾಜಕನ್ಯೆಯರಿಂದಲೂ ಆ ಅರಮನೆ ತುಂಬಿತ್ತು. ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅದು ಸಮುದ್ರದಂತೆ ತೋಚಿತು—ಮೊಸಳೆ, ಶಾರ್ಕ್, ಮಹಾಸಮುದ್ರಜೀವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಳಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು, ವಾಯುವೇಗದಿಂದ ಅಲೆದಾಡುವಂತೆ, ಅಲೆಗಳಂತೆ ನಾಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದಂತೆ.
Verse 7
राक्षसीभिश्च पत्नीभी रावणस्य निवेशनम्।आहृताभिश्च विक्रम्य राजकन्याभिरावृतम्।।5.9.6।।तन्नक्रमकराकीर्णं तिमिङ्गिलझषाकुलम्।वायुवेगसमाधूतं पन्नगैरिव सागरम्।।5.9.7।।
ಹನುಮಾನ್ ರಾವಣನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು—ರಾಕ್ಷಸೀ ಪತ್ನಿಗಳಿಂದಲೂ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಜಯಿಸಿ ತರಿಸಲಾದ ರಾಜಕನ್ಯೆಯರಿಂದಲೂ ಆ ಅರಮನೆ ತುಂಬಿತ್ತು. ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅದು ಸಮುದ್ರದಂತೆ ತೋಚಿತು—ಮೊಸಳೆ, ಶಾರ್ಕ್, ಮಹಾಸಮುದ್ರಜೀವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಳಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು, ವಾಯುವೇಗದಿಂದ ಅಲೆದಾಡುವಂತೆ, ಅಲೆಗಳಂತೆ ನಾಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದಂತೆ.
Verse 8
या हि वैश्रवणे लक्ष्मीर्या चेन्द्रे हरिवाहने।सा रावणगृहे सर्वा नित्यमेवानपायिनी।।5.9.8।।
ವೈಶ್ರವಣ (ಕುಬೇರ)ನಲ್ಲಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೂ, ಹರಿವಾಹನ ಇಂದ್ರನಲ್ಲಿದ್ದ ಐಶ್ವರ್ಯವೂ—ಅವೆಲ್ಲವೂ ರಾವಣನ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಅಚಲವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದಂತೆ ತೋಚಿತು.
Verse 9
या च राज्ञः कुबेरस्य यमस्य वरुणस्य च।तादृशी तद्विशिष्टा वा ऋद्धी रक्षोगृहेष्विह।।5.9.9।।
ಇಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಐಶ್ವರ್ಯವು ಕುಬೇರರಾಜನ, ಯಮನ ಹಾಗೂ ವರುಣನ ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿತ್ತು—ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.
Verse 10
तस्य हर्म्यस्य मध्यस्थं वेश्म चान्यत्सुनिर्मितं।बहुनिर्यूहसङ्कीर्णं ददर्श पवनात्मजः।।5.9.10।।
ಆ ಹರ್ಮ್ಯದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪವನಾತ್ಮಜನು ಇನ್ನೊಂದು ಸುನಿರ್ಮಿತ ವೇಶ್ಮವನ್ನು ಕಂಡನು—ಅನೇಕ ಒಳಕೋಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಜಾಲವಾಗಿ ಬೆಸೆದ ವಿಶಾಲ ಸಂಕೀರ್ಣ।
Verse 11
ब्रह्मणोऽर्थे कृतं दिव्यं दिवि यद्विश्वकर्मणा।विमानं पुष्पकं नाम सर्वरत्नविभूषितम्।।5.9.11।।परेण तपसा लेभे यत्कुबेरः पितामहात्।कुबेरमोजसा जित्वा लेभे तद्राक्षसेश्वरः।।5.9.12।।
ಅಲ್ಲಿ ‘ಪುಷ್ಪಕ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನವು ಸರ್ವರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ ನಿಂತಿತ್ತು—ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಕಾರ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ನಿರ್ಮಿಸಿದದು। ಪರಮ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕುಬೇರನು ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಅದನ್ನು ಪಡೆದನು; ಆದರೆ ಕುಬೇರನನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಜಯಿಸಿ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರನು ಆ ವಿಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು।
Verse 12
ब्रह्मणोऽर्थे कृतं दिव्यं दिवि यद्विश्वकर्मणा।विमानं पुष्पकं नाम सर्वरत्नविभूषितम्।।5.9.11।।परेण तपसा लेभे यत्कुबेरः पितामहात्।कुबेरमोजसा जित्वा लेभे तद्राक्षसेश्वरः।।5.9.12।।
ಅಲ್ಲಿ ‘ಪುಷ್ಪಕ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನವು ಸರ್ವರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ ನಿಂತಿತ್ತು—ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಕಾರ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ನಿರ್ಮಿಸಿದದು। ಪರಮ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕುಬೇರನು ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಅದನ್ನು ಪಡೆದನು; ಆದರೆ ಕುಬೇರನನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಜಯಿಸಿ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರನು ಆ ವಿಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು।
Verse 13
ईहामृगसमायुक्त्तै: कार्तस्वरहिरमण्मयैः।सुकृतैराचितं स्तम्भैः प्रदीप्तमिव च श्रिया।।5.9.13।।मेरुमन्दरसङ्काशैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरं।कूटागारैश्शुभाकारैस्सर्वतस्समलङ्कृतम्।।5.9.14।।
ಈಹಾಮೃಗ ರೂಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಕಾರ್ತಸ್ವರ ಹಾಗೂ ಹಿರಣ್ಮಯ ಸ್ವರ್ಣದಿಂದ ಸುಕುಶಲವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಅದು ಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು; ಶ್ರೀಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು. ಮೇರೂ–ಮಂದರ ಸಮಾನವಾಗಿ ಎತ್ತರವಾದ, ಶುಭಾಕಾರದ ಕೂಟಾಗಾರಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ, ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಸವರಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 14
ईहामृगसमायुक्त्तै: कार्तस्वरहिरमण्मयैः।सुकृतैराचितं स्तम्भैः प्रदीप्तमिव च श्रिया।।5.9.13।।मेरुमन्दरसङ्काशैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरं।कूटागारैश्शुभाकारैस्सर्वतस्समलङ्कृतम्।।5.9.14।।
ಈಹಾಮೃಗ ರೂಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಕಾರ್ತಸ್ವರ ಹಾಗೂ ಹಿರಣ್ಮಯ ಸ್ವರ್ಣದಿಂದ ಸುಕುಶಲವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಅದು ಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು; ಶ್ರೀಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು. ಮೇರೂ–ಮಂದರ ಸಮಾನವಾಗಿ ಎತ್ತರವಾದ, ಶುಭಾಕಾರದ ಕೂಟಾಗಾರಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ, ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಸವರಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 15
ज्वलनार्कप्रतीकाशं सुकृतं विश्वकर्मणा।हेमसोपानसंयुक्तं चारुप्रवरवेदिकम्।।5.9.15।।
ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಅತಿಶಯ ಕೌಶಲದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅದು ಅಗ್ನಿಯೂ ಸೂರ್ಯನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಸ್ವರ್ಣ ಸೊಪಾನಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಮನೋಹರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೇದಿಕೆಗಳಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.
Verse 16
जालवातायनैर्युक्तं काञ्चनैः स्स्फाटिकैरपि।इन्द्रनीलमहानीलमणिप्रवरवेदिकम्।।5.9.16।।
ಸುವರ್ಣದ ಜಾಲವಾತಾಯನಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಫಟಿಕದಿಂದಲೂ ಜಡಿತವಾಗಿತ್ತು; ಇಂದ್ರನೀಲ ಹಾಗೂ ಮಹಾನೀಲ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನೀಲಮಣಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿತ್ತು.
Verse 17
विद्रुमेण विचित्रेण मणिभिश्च महाघनैः।निस्तुलाभिश्च मुक्ताभिस्तलेनाभिविराजितम्।।5.9.17।।
ವಿಚಿತ್ರ ವಿದ್ರುಮ, ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಘನ ಮಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅತುಲ್ಯ ಮುತ್ತುಗಳಿಂದ ಅದರ ತಳಭಾಗ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ ದೀಪ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 18
चन्दनेन च रक्तेन तपनीयनिभेन च।सुपुण्यगन्धिना युक्तमादित्यतरुणोपमम्।।5.9.18।।
ರಕ್ತಚಂದನ ಹಾಗೂ ತಪನೀಯಸಮಾನ ಕಾಂತಿಯ ಲೇಪದಿಂದ ಅದು ಅಭಿಷಿಕ್ತವಾಗಿತ್ತು; ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಉದಯಿಸುವ ಯೌವನ ಆದಿತ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 19
कूटागारैर्वराकारैर्विविधैस्समलङ्कृतम्।विमानं पुष्पकं दिव्यमारुरोह महाकपिः।।5.9.19।।
ವಿವಿಧ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೂಟಾಗಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಆ ದಿವ್ಯ ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಮಹಾಕಪಿ ಹನುಮಾನ್ ಆರೋಹಣ ಮಾಡಿದನು.
Verse 20
तत्रस्थस्स तदा गन्धं पानभक्ष्यान्नसम्भवम्।दिव्यं सम्मूर्छितं जिघ्रद्रूपवन्तमिवानिलम्।।5.9.20।।
ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಅವನು ಪಾನ, ಭಕ್ಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಅನ್ನದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ದಿವ್ಯ, ಮದಕರ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸಿದನು—ರೂಪವಂತನಾದ ಗಾಳಿಯಂತೆ ತೋರುವುದನ್ನು.
Verse 21
स गन्धस्तं महासत्त्वं बन्धुर्बन्धुमिवोत्तमम्। इत एहीत्युवाचेन तत्र यत्र स रावणः।।5.9.21।।
ಆ ಸುಗಂಧವು ಮಹಾಸತ್ತ್ವವಂತನಾದ ವೀರನನ್ನು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಂಧುವಿಗೆ ಪ್ರಿಯ ಬಂಧುವಿನಂತೆ, “ಇತ್ತ ಬಾ” ಎಂದು ಕರೆಯುವಂತೆ ಕಂಡು, ರಾವಣನಿರುವ ಕಡೆಗೆ ಅವನನ್ನು ನಡೆಸಿತು.
Verse 22
ततस्तां प्रस्थितश्शालां ददर्श महतीं शुभाम्।रावणस्य मनः कान्तां कान्तामिव वरस्त्रियम्।।5.9.22।।
ನಂತರ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದ ಅವನು, ವಿಶಾಲವೂ ಶುಭ್ರವೂ ದಿವ್ಯವೂ ಆದ ಒಂದು ಮಹಾಶಾಲೆಯನ್ನು ಕಂಡನು—ರಾವಣನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದುದು, ಪ್ರಿಯ ಪ್ರಧಾನ ರಾಣಿಯಂತೆಯೇ.
Verse 23
मणिसोपानविकृतां हेमजालविभूषिताम्।स्फाटिकैरावृततलां दन्तान्तरितरूपिकाम्।।5.9.23।।
ಅದರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಮಣಿಜಡಿತವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದವು; ದ್ವಾರಗಳು ಚಿನ್ನದ ಜಾಲಿಕೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ನೆಲವು ಸ್ಫಟಿಕದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು; ದಂತಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಅಲಂಕಾರಮೂರ್ತಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದವು.
Verse 24
मुक्ताभिश्च प्रवालैश्च रूप्यचामीकरैरपि।विभूषितां मणिस्तम्भैस्सुबहुस्तम्भभूषिताम्।।5.9.24।।
ಅದು ಮುತ್ತುಗಳೂ ಪ್ರವಾಳಗಳೂ, ಬೆಳ್ಳಿಯೂ ಚಿನ್ನವೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಅನೇಕ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು—ಆ ಕಂಬಗಳೂ ಮಣಿಜಡಿತವಾಗಿದ್ದವು.
Verse 25
नम्रैरृजुभिरत्युच्चैस्समन्तात्सुविभूषितैः।स्तम्भै: पक्षैरिवात्युच्चैर्दिवं संप्रस्थितामिव।।5.9.25।।
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅತೀ ಎತ್ತರದ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಂಬಗಳು ಇದ್ದವು—ಕೆಲವು ಮೃದುವಾಗಿ ವಕ್ರ, ಕೆಲವು ನೇರ; ಆ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಂಬಗಳು ರೆಕ್ಕೆಗಳಂತೆ ಕಂಡು, ಆ ಮಂದಿರವು ಸ್ವರ್ಗದತ್ತ ಏರಿಹೋಗಲು ಹೊರಟಂತೆಯೇ ತೋಚಿತು.
Verse 26
महत्या कुथयास्तीर्णां पृथिवीलक्षणाङ्कया।पृथिवीमिव विस्तीर्णां सराष्ट्रगृहमालिनीम्।।5.9.26।।
ಪೃಥಿವಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಅಂಕಿತವಾದ ಮಹಾ ಗಾಲಿಚೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಹಾಸಲಾಗಿತ್ತು; ಅದು ಪೃಥಿವಿಯೇ ವಿಸ್ತರಿಸಿದಂತೆ, ರಾಜ್ಯ–ನಗರ–ಗೃಹಗಳ ಮಾಲೆಗಳಂತೆ ಸಾಲುಸಾಲಾಗಿ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು.
Verse 27
नादितां मत्तविहगैर्दिव्यगन्धाधिवासिताम्।परार्ध्यास्तरणोपेतां रक्षोधिपनिषेविताम्।।5.9.27।।
ಮತ್ತಾದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕಲರವದಿಂದ ಅದು ನಾದಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ದಿವ್ಯ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿತ್ತು; ಅಮೂಲ್ಯ ಆವರಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು; ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತಿಯೇ ಅಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 28
धूम्रामगरुधूपेन विमलां हंसपाण्डुराम्।चित्रां पुष्पोपहारेण कल्माषीमिव सुप्रभाम्।।5.9.28।।
ಅಗರು ಧೂಪದ ಧೂಮದಿಂದ ಧೂಮ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ ಹಂಸದಂತೆ ಪಾಂಡುರವಾಗಿತ್ತು; ಪುಷ್ಪೋಪಹಾರಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರವರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು—ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾಮಧೇನು ‘ಕಲ್ಮಾಷೀ’ಯಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಂತವಾಗಿ.
Verse 29
मनस्संह्लादजननीं वर्णस्यापि प्रसादिनीम्।तां शोकनाशिनीं दिव्यां श्रियः सञ्जननीमिव।।5.9.29।।
ಅದು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವದು, ವರ್ಣವನ್ನೂ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುವದು; ದಿವ್ಯವಾಗಿ ತೋರಿ, ಶ್ರೀಯ ಜನನಿಯಂತೆ, ಶೋಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು.
Verse 30
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थैस्तु पञ्च पञ्चभिरुत्तमैः।तर्पयामास मातेव तदा रावणपालिता।।5.9.30।।
ಆ ವೇಳೆ ರಾವಣನ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಅಂತಃಪುರವು ತಾಯಿಯಂತೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಐದು ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡಿತು.
Verse 31
स्वर्गोऽयं देवलोकोऽयमिन्द्रस्येयं पुरी भवेत्।सिद्धिर्वेयं परा हि स्यादित्यमन्यत मारुतिः।।5.9.31।।
ಮಾರುತಿ ಮನದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು: “ಇದು ಸ್ವರ್ಗವೇನೋ, ದೇವಲೋಕವೇನೋ; ಇದು ಇಂದ್ರನ ಪುರಿಯೇ ಆಗಿರಬಹುದು, ಇಲ್ಲವೇ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯೇ ಆಗಿರಬೇಕು.”
Verse 32
प्रध्यायत इवापश्यत्प्रदीपांस्तत्र काञ्चनान्।धूर्तानिव महाधूतैर्देवनेन पराजितान्।।5.9.32।।
ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಚಿನ್ನದ ದೀಪಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು; ಮಹಾಧೂರ್ತರಿಂದ ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಸೋತು ಚಿಂತಾಮಗ್ನರಾದ ಜೂಜುಗಾರರಂತೆ ಅವನಿಗೆ ತೋಚಿತು.
Verse 33
दीपानां च प्रकाशेन तेजसा रावणस्य च।अर्चिर्भिर्भूषणानां च प्रदीप्तेत्यभ्यमन्यत।।5.9.33।।
ದೀಪಗಳ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದಲೂ, ರಾವಣನ ಸ್ವತಃ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ, ಆಭರಣಗಳ ಕಿರಣಗಳಿಂದಲೂ ಹನುಮಂತನು ಆ ಸ್ಥಳವು ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಅಗ್ನಿಮಯವಾಗಿರುವಂತೆ ಭಾವಿಸಿದನು.
Verse 34
ततोऽपश्यत्कुथाऽऽसीनं नानावरायम्बरस्रजम्।सहस्रं वरनारीणां नानावेषविभूषितम्।।5.9.34।।
ನಂತರ ಅವನು ಹಾಸುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಸೀನರಾಗಿದ್ದ ಸಾವಿರಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಕಂಡನು—ವಿವಿಧ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರು, ನಾನಾ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಮಾಲೆಗಳನ್ನೂ ಧರಿಸಿದ್ದವರು.
Verse 35
परिवृत्तेऽर्धरात्रे तु पाननिद्रावशं गतम्।क्रीडित्वोपरतं रात्रौ सुष्वाप बलवत्तदा।।5.9.35।।
ಅರ್ಧರಾತ್ರಿ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ, ರಾತ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ದಣಿದು, ಪಾನ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆಯ ವಶರಾದ ಅವರು ಆಗ ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದರು.
Verse 36
तत्प्रसुप्तं विरुरुचे निश्शब्दान्तरभूषणम्।निःशब्दहंसभ्रमरं यथा पद्मवनं महत्।।5.9.36।।
ಅವರು ನಿದ್ರಿಸಿದಾಗ, ಆಭರಣಗಳ ಒಳಗಿನ ಝಣಝಣವೂ ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಯಿತು; ನಿಶ್ಶಬ್ದ ಹಂಸ-ಭ್ರಮರಗಳಿರುವ ಮಹಾ ಪದ್ಮವನದಂತೆ ಅವರು ಸುಂದರವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು.
Verse 37
तासां संवृतदन्तानि मीलिताक्षीणि मारुतिः।अपश्यत्पद्मगन्धीनि वदनानि सुयोषिताम्।।5.9.37।।
ಮಾರುತಿ ಆ ಸುಯೋಷಿತೆಯರ ಪದ್ಮಗಂಧದ ಮುಖಗಳನ್ನು ಕಂಡನು—ಹಲ್ಲುಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಮುಚ್ಚಿದವು.
Verse 38
प्रबुद्धानीव पद्मानि तासां भूत्वा क्षपाक्षये।पुनस्संवृतपत्राणि रात्राविव बभुस्तदा।।5.9.38।।
ಕ್ಷಪಾಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾತಕ್ಕೆ ಅರಳಿದ ಪದ್ಮಗಳಂತೆ ಅವರ ಮುಖಗಳು ತೋಚಿದವು; ಆದರೆ ಆಗ ಮತ್ತೆ ರಾತ್ರಿಯಂತೆ ದಳಗಳು ಮುಚ್ಚಿದಂತಾಯಿತು.
Verse 39
इमानि मुखपद्मानि नियतं मत्तषट्पदाः।अम्बुजानीव फुल्लानि प्रार्थयन्ति पुनः पुनः।।5.9.39।।
ಈ ಮುಖಪದ್ಮಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅರಳಿದ ಅಂಬುಜಗಳಂತಿವೆ; ಮತ್ತ ಭ್ರಮರಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ಬಂದು ಬಯಸುವಂತೆ, ಅವುಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವರು.
Verse 40
इति चामन्यत श्रीमानुपपत्त्या महाकपिः।मेने हि गुणतस्तानि समानि सलिलोद्भवैः।।5.9.40।।
ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಮಹಾಕಪಿ ಹನುಮಾನ್ ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಆ ಮುಖಗಳು ಗುಣತಃ ಜಲಜನ್ಯ ಕಮಲಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು.
Verse 41
सा तस्य शुशुभे शाला ताभिस्त्रीभिर्विराजिता।शारदीव प्रसन्ना द्यौस्ताराभिरभिशोभिता।।5.9.41।।
ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವನ ಶಾಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಿಸಿತು—ಶರದೃತುವಿನ ನಿರ್ಮಲ ಆಕಾಶವು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಂಗೊಳಿಸುವಂತೆ.
Verse 42
स च ताभिः परिवृतश्शुशुभे राक्षसाधिपः।यथा ह्युडुपतिश्शीमांस्ताराभिरभिसंवृतः।।5.9.42।।
ಮತ್ತು ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತಿ ಶೋಭಿಸಿದನು—ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕాంతಿಮಾನ್ ಚಂದ್ರನಂತೆ.
Verse 43
याश्च्यवन्तेऽम्बरात्ताराः पुण्यशेषसमावृताः।इमास्तास्सङ्गताः कृत्स्ना इति मेने हरिस्तदा।।5.9.43।।
ಆಗ ಹರಿ ಹನುಮಾನ್ ಹೀಗೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು: “ಪುಣ್ಯಶೇಷ ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ ಆಕಾಶದಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಬೀಳುವಂತೆ, ಈ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಎಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲಿ ಗುಂಪಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.”
Verse 44
ताराणामिव सुव्यक्तं महतीनां शुभार्चिषाम्।प्रभावर्णप्रसादाश्च विरेजुस्तत्र योषिताम्।।5.9.44।।
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರಭೆ, ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಸನ್ನ ಲಾವಣ್ಯವು ಶುಭಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಮಹಾತಾರೆಯಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 45
व्यावृत्तगुरुपीनस्रक्प्रकीर्णवरभूषणाः।पानव्यायामकालेषु निद्रापहृतचेतसः।।5.9.45।।
ಪಾನ ಮತ್ತು ವಿಹಾರಜನ್ಯ ವ್ಯಾಯಾಮದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಭಾರವಾದ ದಟ್ಟ ಮಾಲೆಗಳು ಸರಿದುಹೋಗಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಭರಣಗಳು ಚದುರಿಹೋಗಿದ್ದವು; ನಿದ್ರೆ ಅವರ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಆವರಿಸಿತ್ತು.
Verse 46
व्यावृत्ततिलकाः काश्चित्काश्चिदुद्भ्रन्तनूपुराः।पार्श्वे गलितहाराश्च काश्चित्परमयोषितः।।5.9.46।।
ಕೆಲವರ ಲಲಾಟದ ತಿಲಕ ಮಸುಕಾಗಿತ್ತು; ಕೆಲವರ ನೂಪುರಗಳು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಜಾರಿದ್ದವು; ಮತ್ತು ಕೆಲ ಮಹಾಕುಲಸ್ತ್ರೀಯರ ಹಾರಗಳು ಒಂದು ಬದಿಗೆ ಸರಿದಿದ್ದವು.
Verse 47
मुक्ताहाराऽवृताश्चान्याः काश्चिद्विस्रस्तवाससः।व्याविद्धरशनादामाः किशोर्य इव वाहिताः।।5.9.47।।
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಮುಕ್ತಾಹಾರದ ತುಂಡಾದ ಸರಗಳಿಂದ ಆವೃತರಾಗಿದ್ದರು; ಕೆಲವರ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಜಾರಿಹೋಗಿದ್ದವು; ಕೆಲವರ ಕಟಿಬಂಧದ ದಾರಿಗಳು ತುಂಡಾಗಿದ್ದವು—ಕಠಿಣವಾಗಿ ಓಡಿಸಿದ ಬಳಿಕ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಿಳಿದ ಕಿಶೋರ ಅಶ್ವಿಗಳಂತೆ ಅವರು ಮಲಗಿದ್ದರು.
Verse 48
सुकुण्डलधराश्चान्या विच्छिन्नमृदितस्रजः।गजेन्द्रमृदिताः फुल्ला लता इव महावने।।5.9.48।।
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಸುಂದರ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಮಾಲೆಗಳು ಹರಿದು ನುಜ್ಜುಗೊಂಡಿದ್ದವು; ಮಹಾವನದಲ್ಲಿ ಗಜೇಂದ್ರರಿಂದ ತುಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪುಷ್ಪಿತ ಲತೆಗಳಂತೆ ಅವರು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 49
चन्द्रांशुकिरणाभाश्च हाराः कासांचिदुत्कटाः।हंसा इव बभुस्सुप्ताः स्तनमध्येषु योषिताम्।।5.9.49।।
ಕೆಲವು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಚಂದ್ರಕಿರಣದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಭಾರೀ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರಗಳು ಅವರ ಸ್ತನಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಂಸಗಳಂತೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 50
अपरासां च वैडूर्याः कादम्बा इव पक्षिणः।हेमसूत्राणि चान्यासां चक्रवाका इवाभवन्।।5.9.50।।
ಕೆಲವು ಸ್ತ್ರೀಯರ ವೈಡೂರ್ಯಮಣಿಗಳು ಕಾದಂಬ ಪಕ್ಷಿಗಳಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದವು; ಇತರರ ಚಿನ್ನದ ಸರಗಳು ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 51
हंसकारण्डवाकीर्णाश्चक्रवाकोपशोभिताः।आपगा इव ता रेजुर्जघनैः पुलिनैरिव।।5.9.51।।
ಹಂಸ ಮತ್ತು ಕಾರಂಡವ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಚಕ್ರವಾಕಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ನದಿಗಳಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವರ ಜಘನಗಳು ಮರಳುಪಟಗಳಾದ ತೀರಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 52
किङ्किणीजालसङ्कोशास्ता हैमविपुलाम्बुजाः।भावग्राहा यशस्तीराः सुप्ता नद्य इवाऽऽबभुः।।5.9.52।।
ಕಿಂಕಿಣಿಗಳ ಜಾಲವು ಮೊಗ್ಗಿನಂತೆ ಸಂಕೋಚಿತವಾಗಿ, ವಿಶಾಲ ಸ್ವರ್ಣಾಭರಣಗಳು ಕಮಲಗಳಂತೆ, ಭಾವಭಂಗಿಗಳು ಮಕರಗಳಂತೆ, ಯಶಸ್ಸಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ತೀರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ—ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಶಾಂತ ನದಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 53
मृदुष्वङ्गेषु कासाञ्चित्कुचाग्रेषु च संस्थिताः।बभुर्वर्भूषणानीव शुभा भूषणराजयः।।5.9.53।।
ಕೆಲವು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೃದು ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ—ಸ್ತನಾಗ್ರಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಸಹ—ಶುಭ ಆಭರಣಗಳ ರೇಖೆಗಳು ಆಭರಣಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಮತ್ತೊಂದು ಆಭರಣವಿರುವಂತೆ ದೀಪ್ತಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು।
Verse 54
अंशुकान्ताश्च कासाञ्चिन्मुखमारुतकम्पिताः।उपर्युपरि वक्त्राणां व्याधूयन्ते पुनः पुनः।।5.9.54।।
ಕೆಲವು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅಂಶುಕದ ಅಂಚುಗಳು, ಅವರದೇ ಉಸಿರಿನ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಕಂಪಿಸಿ, ಮರುಮರು ಮುಖಗಳ ಮೇಲೆ ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಅಲೆಯುತ್ತಿದವು।
Verse 55
ताः पताका इवोद्धूताः पत्नीनां रुचिरप्रभाः।नानावर्णसुवर्णानां वक्त्रमूलेषु रेजिरे।।5.9.55।।
ಆ ರುಚಿರಪ್ರಭೆಯ ಅಂಚುಗಳು ಸಣ್ಣ ಧ್ವಜಗಳಂತೆ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು, ನಾನಾವರ್ಣ ಹಾಗೂ ಸುವರ್ಣಕಾಂತಿಯ ಪತ್ನಿಯರ ಮುಖಮೂಲದ ಬಳಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು।
Verse 56
ववल्गुश्चात्र कासांचित्कुण्डलानि शुभार्चिषाम्।मुखमारुतसंसर्गान्मन्दं मन्दं सुयोषिताम्।।5.9.56।।
ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸುಯೋಷಿತೆಯರ ಶುಭಾರ್ಚಿಷ್ಮಂತ ಕುಂಡಲಗಳು, ಅವರ ಮುಖದ ಉಸಿರಿನ ಗಾಳಿಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಮಂದ ಮಂದವಾಗಿ ನಡುಗುತ್ತಿದವು।
Verse 57
शर्कराऽसवगन्धैश्च प्रकृत्या सुरभिः सुखः।तासां वदननिश्वासस्सिषेवे रावणं तदा।।5.9.57।।
ಶರ್ಕರಾ ಹಾಗೂ ಆಸವದ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಸ್ವಭಾವತಃ ಸುಗಂಧಿ ಮತ್ತು ಸುಖಕರವಾದ ಅವರ ವದನನಿಶ್ವಾಸವು ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ರಾವಣನಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಕರವಾಗಿ, ಅವನಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 58
रावणाननशङ्काश्च काश्चिद्रावणयोषितः।मुखानि स्म सपत्नीनामुपाजिघ्रन्पुनः पुनः।।5.9.58।।
ರಾವಣನ ಮುಖವೆಂದು ಭ್ರಮಿಸಿ, ರಾವಣನ ಕೆಲವು ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಮ್ಮ ಸಪತ್ನಿಯರ ಮುಖಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ವಾಸನೆ ನೋಡಿದರು.
Verse 59
अत्यर्थं सक्तमनसो रावणे ता वरस्त्रियः।अस्वतन्त्राः सपत्नीनां प्रियमेवाऽचरंस्तदा।।5.9.59।।
ರಾವಣನ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಆಸಕ್ತಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಆಗ ಸಪತ್ನಿಯರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವಂತೆ ಮಾತ್ರ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 60
बाहूनुपनिधायान्याः पारिहार्यविभूषितान्।अंशुकानि च रम्याणि प्रमदास्तत्र शिश्यिरे।।5.9.60।।
ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಬದಿಗಿಟ್ಟ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ, ಬಾಹುಗಳನ್ನು ತಲೆಯ ಕೆಳಗೆ ತಲಪಾಗಿ ಇಟ್ಟು ನಿದ್ರಿಸಿದರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಲೆಯ ಕೆಳಗೆ ಇಟ್ಟು ಶಯನಿಸಿದರು.
Verse 61
अन्या वक्षसि चान्यस्यास्तस्याः काचित्पुनर्भुजम्।अपरा त्वङ्कमन्यस्यास्तस्याश्चाप्यपरा भुजौ।।5.9.61।।
ಒಬ್ಬಳು ಮತ್ತೊಬ್ಬಳ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದ ಮೇಲೆ ಶಯನಿಸಿದಳು; ಮತ್ತೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬಳು ಆಕೆಯ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ತಲೆಯಿಟ್ಟು ಮಲಗಿದಳು. ಮತ್ತೊಬ್ಬಳು ಬೇರೆ ಸ್ತ್ರೀಯ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸಿದಳು; ಇನ್ನೊಬ್ಬಳು ಆಕೆಯ ಭುಜಗಳನ್ನು ಆಸರೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮಲಗಿದಳು.
Verse 62
ऊरुपार्श्वकटीपृष्ठमन्योन्यस्य समाश्रिताः।परस्परनिविष्टाङ्ग्यो मदस्नेहवशानुगाः।।5.9.62।।
ಮದವೂ ಕಾಮಾಸಕ್ತಿಯೂ ಆವರಿಸಿದವರಾಗಿ ಅವರು ಪರಸ್ಪರರ ಊರು, ಪಾರ್ಶ್ವ, ಕಟಿ ಮತ್ತು ಬೆನ್ನನ್ನು ಆಸರೆಯಾಗಿ ಮಲಗಿದ್ದರು; ಅವರ ಅಂಗಾಂಗಗಳು ಒಂದರೊಂದರಲ್ಲಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದ್ದವು.
Verse 63
अन्योन्यभुजसूत्रेण स्त्रीमाला ग्रथिता हि सा।मालेव ग्रथिता सूत्रे शुशुभे मत्तषट्पदा।।5.9.63।।
ಪರಸ್ಪರರ ಭುಜಗಳೇ ಸೂತ್ರವಾಗಿರುವಂತೆ ಆ ಸ್ತ್ರೀಮಾಲೆ ಗೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೂಮಾಲೆ ಗೂಡಿದಂತೆ, ಮತ್ತಾದ ಷಟ್ಪದಗಳು ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವಂತೆ ಅದು ಶೋಭಿಸಿತು.
Verse 64
लतानां माधवे मासि फुल्लानां वायुसेवनात्।अन्योन्य मालाग्रथितं संसक्तकुसुमोच्चयम्।।5.9.64।।व्यतिवेष्टितसुस्कन्धमन्योन्यभ्रमराकुलम्।आसीद्वनमिवोद्धूतं स्त्रीवनं रावणस्य तत्।।5.9.65।।
ಮಾಧವ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅರಳಿದ ಲತೆಗಳ ಕಾಡು ಹೇಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಮಾಲೆಯಂತೆ ಬೆಸೆದು, ಹೂಗುಚ್ಛಗಳು ಒಂದರೊಂದಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೋ; ಹಾಗೆಯೇ ರಾವಣನ ಆ ‘ಸ್ತ್ರೀವನ’ ಕಾಣಿಸಿತು—ದೃಢ ಸ್ಕಂಧಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು, ಭ್ರಮರಗಳು ಒಂದರಿಂದೊಂದಕ್ಕೆ ಗುಂಪುಗೂಡಿದಂತೆ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಕದಲಿದ ವನದಂತೆ.
Verse 65
लतानां माधवे मासि फुल्लानां वायुसेवनात्।अन्योन्य मालाग्रथितं संसक्तकुसुमोच्चयम्।।5.9.64।।व्यतिवेष्टितसुस्कन्धमन्योन्यभ्रमराकुलम्।आसीद्वनमिवोद्धूतं स्त्रीवनं रावणस्य तत्।।5.9.65।।
ಮಾಧವ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅರಳಿದ ಲತೆಗಳ ಕಾಡು ಹೇಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಮಾಲೆಯಂತೆ ಬೆಸೆದು, ಹೂಗುಚ್ಛಗಳು ಒಂದರೊಂದಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೋ; ಹಾಗೆಯೇ ರಾವಣನ ಆ ‘ಸ್ತ್ರೀವನ’ ಕಾಣಿಸಿತು—ದೃಢ ಸ್ಕಂಧಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು, ಭ್ರಮರಗಳು ಒಂದರಿಂದೊಂದಕ್ಕೆ ಗುಂಪುಗೂಡಿದಂತೆ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಕದಲಿದ ವನದಂತೆ.
Verse 66
उचितेष्वपि सुव्यक्तं न तासां योषितां तदा।विवेकः शक्य आधातुं भूषणाङ्गाम्बरस्रजाम्।।5.9.66।।
ಆ ವೇಳೆಗೆ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ, ಯೋಗ್ಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಧರಿಸಿದ್ದರೂ, ಆಭರಣಗಳು, ಅಂಗವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ರಜಗಳು ಯಾವುದು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂಬ ವಿವೇಕವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 67
रावणे सुखसंविष्टे तास्त्रियो विविधप्रभाः।ज्वलन्तः काञ्चना दीपाः प्रैक्षन्तानिमिषा इव।।5.9.67।।
ರಾವಣನು ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ವಿಭಿನ್ನ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಜ್ವಲಿಸುವ ಕಂಚಿನ-ಸುವರ್ಣ ದೀಪಗಳು ನಿಮಿಷವಿಲ್ಲದೆ ಅವರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 68
राजर्षिपितृदैत्यानां गन्धर्वाणां च योषितः।राक्षसानां च याः कन्यास्तस्य कामवशं गताः।।5.9.68।।
ರಾಜರ್ಷಿ, ಪಿತೃ, ದೈತ್ಯ ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವ ವಂಶದ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ, ಹಾಗೆಯೇ ರಾಕ್ಷಸರ ಕನ್ಯೆಯರೂ—ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ಕಾಮದ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು.
Verse 69
युद्धकामेन ताः सर्वा रावणेन हृताः स्त्रियः।समदा मदनेनैव मोहिताः काश्चिदागताः।।5.9.69।।
ಯುದ್ಧಾಸಕ್ತನಾದ ರಾವಣನು ಆ ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ್ದನು; ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ಕಾಮಮದದಿಂದ ಮತ್ತಾಗಿ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದರು.
Verse 70
न तत्र काचित्प्रमदा प्रसह्य वीर्योपपन्नेन गुणेन लब्धा।न चान्यकामापि न चान्यपूर्वा विना वरार्हां जनकात्मजां ताम्।।5.9.70।।
ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀಯೂ ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ; ಪರಾಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಿಂದಲೇ ಅವರು ಲಭಿಸಿದ್ದರು. ಜನಕಾತ್ಮಜೆ ಆ ಪೂಜ್ಯ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಯಾರೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಹಿಂದೆಯೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬನವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
Verse 71
न चाकुलीना न च हीनरूपा नादक्षिणा नानुपचारयुक्ता।भार्याभवत्तस्य न हीनसत्त्वा न चापि कान्तस्य न कामनीया।।5.9.71।।
ಅವನ ಪತ್ನಿಯಾದವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ನೀಚಕುಲದವರಲ್ಲ, ಯಾರೂ ರೂಪಹೀನರಲ್ಲ; ಯಾರೂ ನಿರ್ದಯರಲ್ಲ, ಅಶಿಷ್ಟಾಚಾರರಹಿತರಲ್ಲ. ಯಾರೂ ದುರ್ಬಲಮನಸ್ಸಿನವರಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಿಯನಿಗೆ ಯಾರೂ ಅಕಾಮನೀಯರಲ್ಲ.
Verse 72
बभूव बुद्धिस्तु हरीश्वरस्य यदीदृशी राघवधर्मपत्नी।इमा यथा राक्षसराजभार्याः सुजातमस्येति हि साधुबुद्धेः।।5.9.72।।
ಆಗ ಸಾಧುಬುದ್ಧಿಯ ವಾನರೇಶ್ವರನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈ ಚಿಂತನೆ ಉದಯವಾಯಿತು: “ರಾಘವನ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯೂ ಇಂತಹವಳಾಗಿದ್ದರೆ—ರಾಕ್ಷಸರಾಜನ ಈ ಪತ್ನಿಯರಂತೆ—ಅದು ಅವನಿಗೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಸುಜಾತತ್ವವೂ ಸೌಭಾಗ್ಯವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.”
Verse 73
पुनश्च सोऽचिन्तयादात्तरूपो ध्रुवं विशिष्टा गुणतो हि सीता।अथायमस्यां कृतवान्महात्मा लङ्केश्वरः कष्टमनार्यकर्म।।5.9.73।।
ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ನಿಜರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವನು ಚಿಂತಿಸಿದನು— “ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸೀತಾದೇವಿ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ವಿಶಿಷ್ಟಳು. ಅಯ್ಯೋ! ಈ ಲಂಕೇಶ್ವರನು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಮಹಾಕಷ್ಟಕರವಾದ ಅನಾರ್ಯ, ಅಶಿಷ್ಟ ಕರ್ಮವನ್ನು ಎಸಗಿದ್ದಾನೆ.”
Hanuman must observe Ravana’s private quarters—filled with luxury and sleeping women—without losing mission-focus or violating ethical restraint; the sarga frames his action as disciplined reconnaissance rather than indulgent looking.
Splendor is not proof of righteousness: the Puṣpaka’s provenance (earned by tapas, then seized by force) and Sita’s exception among Ravana’s consorts reinforce that dharma depends on rightful conduct, not on aesthetic or political power.
The narrative highlights the inner palace of Laṅkā and the Puṣpaka-vimāna; culturally, it references divine regalia and cosmological markers (Meru, Mandara; Kubera/Indra/Yama/Varuna) to calibrate Ravana’s wealth against pan-Indic royal and divine standards.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.