Sarga 16

Verse 1

प्रशस्य तु प्रशस्तव्यां सीतां तां हरिपुङ्गवः।गुणाभिरामं रामं च पुनश्चिन्तापरोऽभवत्।।5.16.1।।

ಪ್ರಶಂಸನೀಯಳಾದ ಸೀತಾದೇವಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಹರಿಪುಂಗವ ಮಾರುತಿ ಗುಣಗಳಿಂದ ಮನೋಹರನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಚಿಂತಾಮಗ್ನನಾದನು.

Verse 2

स मुहूर्तमिव ध्यात्वा बाष्पपर्याकुलेक्षणः।सीतामाश्रित्य तेजस्वी हनूमान्विललाप ह।।5.16.2।।

ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಧ್ಯಾನಿಸಿದಂತೆ ನಿಂತು, ಅಶ್ರುಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ತೇಜಸ್ವಿ ಹನುಮಾನ್ ಸೀತೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ವಿಲಪಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 3

मान्या गुरुविनीतस्य लक्ष्मणस्य गुरुप्रिया।यदि सीताऽऽपि दुःखार्ता कालो हि दुरतिक्रमः।।5.16.3।।

ಗುರುವಿನೀತನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಂದ ಮಾನಿತಳಾಗಿ, ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾದ ಸೀತೆಯೂ ಈ ರೀತಿ ದುಃಖಾರ್ತಳಾಗಿದ್ದರೆ, ನಿಜಕ್ಕೂ ಕಾಲವನ್ನು ಮೀರುವುದು ದುಸ್ತರವೇ.

Verse 4

रामस्य व्यवसायज्ञा लक्ष्मणस्य च धीमतः।नात्यर्थं क्षुभ्यते देवी गङ्गेव जलदागमे।।5.16.4।।

ಶ್ರೀರಾಮನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನೂ ಧೀಮಂತ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನೂ ತಿಳಿದು, ದೇವಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ—ಮೋಡಗಳ ಆಗಮನದಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯು ಅತಿಯಾಗಿ ಉಕ್ಕದಂತೆ.

Verse 5

तुल्यशीलवयोवृत्तां तुल्याभिजनलक्षणाम्।राघवोऽऽर्हति वैदेहीं तं चेयमसितेक्षणा।।5.16.5।।

ಶೀಲ, ವಯಸ್ಸು, ವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನಳಾಗಿ, ಕುಲ ಮತ್ತು ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮತೂಲಳಾದ ವೈದೇಹಿಗೆ ರಾಘವನು ಯೋಗ್ಯನು; ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಅಸಿತೇಕ್ಷಣೆಯೂ ಅವನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯಳೇ.

Verse 6

तां दृष्ट्वा नवहेमाभां लोककान्तामिव श्रियम्।जगाम मनसा रामं वचनं चेदमब्रवीत्।।5.16.6।।

ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ—ಹೊಸಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನಳಾಗಿ, ಸಕಲ ಲೋಕಕ್ಕೂ ಪ್ರಿಯಳಾದ ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ)ಯಂತೆ—ಹನುಮಾನ್ ಮನಸ್ಸನ್ನು ರಾಮನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಈ ವಚನವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.

Verse 7

अस्या हेतोर्विशालाक्ष्या हतो वाली महाबलः।रावणप्रतिमो वीर्ये कबन्धश्च निपातितः।।5.16.7।।

ಈ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ವಾಲಿ ಹತನಾದನು; ಹಾಗೆಯೇ ರಾವಣನಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ವೀರ್ಯವಿರುವ ಯೋಧ ಕಬಂಧನೂ ಪಾತಿತನಾದನು.

Verse 8

विराधश्च हतः सङ्ख्ये राक्षसो भीमविक्रमः।वने रामेण विक्रम्य महेन्द्रेणेव शम्बरः।।5.16.8।।

ಮತ್ತು ಭೀಮವಿಕ್ರಮಿಯಾದ ರಾಕ್ಷಸ ವಿರಾಧನೂ ವನದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಹತಮಾಡಿದನು—ಮಹೇಂದ್ರನಾದ ಇಂದ್ರನು ಶಂಬರನನ್ನು ಜಯಿಸಿದಂತೆ.

Verse 9

चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।निहतानि जनस्थाने शरैरग्निशिखोपमैः।।5.16.9।।

ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಭೀಕರಕರ್ಮಿಗಳಾದ ರಾಕ್ಷಸರ ಚತುರ್ಧಶ ಸಹಸ್ರರು ಅಗ್ನಿಶಿಖೆಯಂತೆ ದಹಿಸುವ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಸಂಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

Verse 10

खरश्च निहतसङ्ख्ये त्रिशिराश्च निपातितः।दूषणश्च महातेजा रामेण विदितात्मना।।5.16.10।।

ಸಂಖ್ಯೆಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಖರನು ಸಂಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು; ತ್ರಿಶಿರಸೂ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದನು; ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ದೂಷಣನೂ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಿ, ವಿವೇಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನಿಂದ ವಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.

Verse 11

ऐश्वर्यं वानराणां च दुर्लभं वालिपालितम्।अस्या निमित्ते सुग्रीवः प्राप्तवान् लोकसत्कृतम्।।5.16.11।।

ಈ ಸೀತೆಯ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ, ವಾಲಿಯು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದುರ್ಳಭವಾದ ವಾನರರ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಸುಗ್ರೀವನು ಪಡೆದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸತ್ಕೃತನಾದನು.

Verse 12

सागरश्च मया क्रान्तश्श्रीमान्नदनदीपतिः।अस्या हेतोर्विशालाक्ष्याः पुरी चेयमवेक्षिता।।5.16.12।।

ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿಯಾದ ಸೀತೆಯ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ಸಮುದ್ರವನ್ನು—ನದನದಿಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಅಧಿಪತಿಯನ್ನು—ದಾಟಿದೆನು; ಮತ್ತು ಈ ನಗರವನ್ನೂ ಈಗ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆನು.

Verse 13

यदि रामः समुद्रान्तां मेदिनीं परिवर्तयेत्।अस्याः कृते जगच्चापि युक्तमित्येव मे मतिः।।5.16.13।।

ಶ್ರೀರಾಮನು ಅವಳಿಗಾಗಿ ಸಮುದ್ರಾಂತ ಭೂಮಿಯನ್ನು—ಅಥವಾ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನೇ—ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿಸುವುದಾದರೂ, ಅದು ಯುಕ್ತವೇ ಎಂದು ನನ್ನ ಮತ.

Verse 14

राज्यं वा त्रिषु लोकेषु सीता वा जनकात्मजा।त्रैलोक्यराज्यं सकलं सीताया नाप्नुयात्कलाम्।।5.16.14।।

ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ರಾಜ್ಯವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಜನಕನಂದಿನಿ ಸೀತೆಯಾಗಲಿ—ಸಕಲ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರಾಜ್ಯವೂ ಸೀತೆಯ ಮೌಲ್ಯದ ಹದಿನಾರನೇ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಸಮನಾಗದು.

Verse 15

इयं सा धर्मशीलस्य मैथिलस्य महात्मनः।सुता जनकराजस्य सीता भर्तृदृढव्रता।।5.16.15।।उत्थिता मेदिनीं भित्त्वा क्षेत्रे हलमुखक्षते।पद्मरेणुनिभैः कीर्णा शुभैः केदारपाम्सुभिः।।5.16.16।।

ಇವಳೇ ಆ ಸೀತೆಯೇ—ಧರ್ಮಶೀಲ ಮಹಾತ್ಮ ಮಿಥಿಲಾಧಿಪತಿ ಜನಕರಾಜನ ಪುತ್ರಿ; ಪತಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಚಲ ವ್ರತಧಾರಿಣಿ, ಪತಿವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢನಿಷ್ಠೆ ಹೊಂದಿದವಳು.

Verse 16

इयं सा धर्मशीलस्य मैथिलस्य महात्मनः।सुता जनकराजस्य सीता भर्तृदृढव्रता।।5.16.15।।उत्थिता मेदिनीं भित्त्वा क्षेत्रे हलमुखक्षते।पद्मरेणुनिभैः कीर्णा शुभैः केदारपाम्सुभिः।।5.16.16।।

ಹಲದ ಮುನೆಯಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಅವಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದಳು; ಶುಭ ಕೇದಾರದ ಧೂಳಿನಿಂದ ಆವೃತಳಾಗಿ, ಕಮಲಪರಾಗದಂತೆ ಧಾನ್ಯಮಣ್ಣಿನ ಕಣಗಳಿಂದ ಚಿತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು.

Verse 17

विक्रान्तस्यार्यशीलस्य संयुगेष्न्विवर्तिनः।स्नुषा दशरथस्यैषा ज्येष्ठा राज्ञो यशस्विनी।।5.16.17।।

ಈ ಯಶಸ್ವಿನಿ ದೇವಿ ದಶರಥರಾಜನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಸ್ನುಷೆ—ವಿಕ್ರಮಶಾಲಿನಿ, ಆರ್ಯಶೀಲಳಾದವಳು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದವಳು.

Verse 18

धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य रामस्य विदितात्मनः।इयं सा दयिता भार्या राक्षसीवशमागता।।5.16.18।।

ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಕೃತಜ್ಞನೂ ಆತ್ಮವಿದನೂ ಆದ ರಾಮನ ಈ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯೇ—ಈಗ ರಾಕ್ಷಸಿಯರ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 19

सर्वान् भोगान्परित्यज्य भर्तृस्नेहबलात्कृता।अचिन्तयित्वा दुःखानि प्रविष्टा निर्जनं वनम्।।5.16.19।।संतुष्टा फलमूलेन भर्तृशुश्रूषणे रता।या परां भजते प्रीतिं वनेऽऽपि भवने यथा।।5.16.20।।सेयं कनकवर्णाङ्गी नित्यं सुस्मितभाषिणी।सहते यातनामेतामनर्थानामभागिनी।।5.16.21।।

ಪತಿಪ್ರೇಮದ ಬಲದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಳಾಗಿ ಅವಳು ಎಲ್ಲ ಭೋಗವಿಲಾಸಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ದುಃಖಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ನಿರ್ಜನ ವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು.

Verse 20

सर्वान् भोगान्परित्यज्य भर्तृस्नेहबलात्कृता।अचिन्तयित्वा दुःखानि प्रविष्टा निर्जनं वनम्।।5.16.19।।संतुष्टा फलमूलेन भर्तृशुश्रूषणे रता।या परां भजते प्रीतिं वनेऽऽपि भवने यथा।।5.16.20।।सेयं कनकवर्णाङ्गी नित्यं सुस्मितभाषिणी।सहते यातनामेतामनर्थानामभागिनी।।5.16.21।।

ಫಲಮೂಲಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತಳಾಗಿ, ಭರ್ತೃಶುಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾಗಿ, ವನವೂ ಭವನದಂತೆ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಳು.

Verse 21

सर्वान् भोगान्परित्यज्य भर्तृस्नेहबलात्कृता।अचिन्तयित्वा दुःखानि प्रविष्टा निर्जनं वनम्।।5.16.19।।संतुष्टा फलमूलेन भर्तृशुश्रूषणे रता।या परां भजते प्रीतिं वनेऽऽपि भवने यथा।।5.16.20।।सेयं कनकवर्णाङ्गी नित्यं सुस्मितभाषिणी।सहते यातनामेतामनर्थानामभागिनी।।5.16.21।।

ಇವಳೇ ಕನಕವರ್ಣಾಂಗಿಯು, ನಿತ್ಯ ಸುವಸ್ಮಿತಭಾಷಿಣಿಯು; ಅನರ್ಥಗಳ ಭಾಗಿನಿಯಾಗಿರದವಳು, ಇಂದು ಈ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಾಳೆ.

Verse 22

इमां तु शीलसम्पन्नां द्रष्टुमर्हति राघवः।रावणेन प्रमथितां प्रपामिव पिपासितः।।5.16.22।।

ಈ ಶೀಲಸಂಪನ್ನಳನ್ನು—ರಾವಣನಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದವಳನ್ನು—ರಾಘವನು ನೋಡುವುದು ಯುಕ್ತ; ದಾಹಗೊಂಡವನು ಬಾವಿ/ಝರಿಯತ್ತ ಹಾತೊರೆಯುವಂತೆ.

Verse 23

अस्या नूनं पुनर्लाभाद्राघवः प्रीतिमेष्यति।राजा राज्यपरिभ्रष्टः पुनः प्राप्येव मेदिनीम्।।5.16.23।।

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ಅವಳನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ರಾಘವನು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು; ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಚ್ಯುತ ರಾಜನು ಮತ್ತೆ ಮೆದಿನಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಹರ್ಷಿಸುವಂತೆ.

Verse 24

कामभोगैः परित्यक्ता हीना बन्धुजनेन च।धारयत्यात्मनो देहं तत्समागमकाङ्क्षिणी।।5.16.24।।

ಕಾಮಭೋಗಗಳಿಂದ ವಂಚಿತಳಾಗಿ, ಬಂಧುಜನರಿಂದಲೂ ದೂರವಾದ ಆಕೆ, ಅವರೊಡನೆ ಪುನರ್ಮಿಲನದ ತೀವ್ರ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದಲೇ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 25

नैषा पश्यति राक्षस्यो नेमान्पुष्पफलद्रुमान्।एकस्थहृदया नूनं राममेवानुपश्यति।।5.16.25।।

ಆಕೆ ರಾಕ್ಷಸಿಯರನ್ನೂ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ, ಪುಷ್ಪ-ಫಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಈ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನೂ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕಾಗ್ರ ಹೃದಯಳಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ.

Verse 26

भर्ता नाम परं नार्या भूषणं भूषणादपि।एषा तु रहिता तेन भूषणार्हा न शोभते।।5.16.26।।

ಪತಿವ್ರತೆಯಾದ ಸ್ತ್ರೀಯಿಗೆ ಪತಿ ಎಂಬುದೇ ಪರಮ ಭೂಷಣ—ಭೂಷಣಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಅವನಿಂದ ವಿಯೋಗಗೊಂಡಾಗ, ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳಾದರೂ ಅವಳು ಶೋಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 27

दुष्करं कुरुते रामो हीनो यदनया प्रभुः।धारयत्यात्मनो देहं न दुःखेनावसीदति।।5.16.27।।

ಪ್ರಭುವಾದ ರಾಮನು ಅತಿದುಷ್ಕರವಾದುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ: ಅವಳಿಂದ ವಿಯೋಗದಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಕುಸಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 28

इमामसितकेशान्तां शतपत्रनिभेक्षणाम्।सुखार्हां दुःखितां दृष्ट्वा ममापि व्यथितं मनः।।5.16.28।।

ಕಪ್ಪುಕೇಶಾಂತೆಯಾದ, ಶತಪತ್ರದಂತೆ ಕಣ್ಣುಳ್ಳ, ಸುಖಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳಾದ ಅವಳು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನ ಮನವೂ ವ್ಯಥಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 29

क्षतिक्षमा पुष्करसन्निभाक्षी या रक्षिता राघवलक्ष्मणाभ्याम्।सा राक्षसीभिर्विकृतेक्षणाभिः संरक्ष्यते सम्प्रति वृक्षमूले।।5.16.29।।

ಭೂಮಿಯಂತೆ ಕ್ಷಮಾಶೀಲಳಾದ, ಪುಷ್ಕರಸನ್ನಿಭಾಕ್ಷಿಯಾದ, ರಾಘವ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಂದ ರಕ್ಷಿತಳಾಗಿದ್ದ ಆಕೆ—ಈಗ ವಿಕೃತ, ಭಯಂಕರ ದೃಷ್ಟಿಯ ರಾಕ್ಷಸಿಯರಿಂದ ಮರದ ಬೇರು ಬಳಿ ಕಾವಲಿಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 30

हिमहतनलिनीव नष्टशोभा व्यसनपरम्परया निपीड्यमाना।सहचररहितेव चक्रवाकी जनकसुता कृपणां दशां प्रपन्ना।।5.16.30।।

ಹಿಮದಿಂದ ಹೊಡೆದ ನಲಿನಿಯಂತೆ ಅವಳ ಶೋಭೆ ನಾಶವಾಗಿದೆ; ವಿಪತ್ತಿನ ಸರಣಿಯಿಂದ ನಿಪೀಡಿತಳಾಗಿ, ಸಂಗಾತಿಯಿಲ್ಲದ ಚಕ್ರವಾಕಿಯಂತೆ ಜನಕಸುತೆ ಕೃಪಣ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 31

अस्या हि पुष्पावनताग्रशाखाः शोकं दृढं वै जनयन्त्यशोकाः।हिमव्यपायेन च शीतरश्मि रभ्युत्थितो नैकसहस्ररश्मि:।।5.16.31।।

ಅವಳಿಗೆ ಪುಷ್ಪಭಾರದಿಂದ ತುದಿಗಳು ವಾಲಿರುವ ಅಶೋಕ ವೃಕ್ಷಗಳ ಶಾಖೆಗಳೂ ಅಶೋಕವಲ್ಲ, ದೃಢವಾದ ಶೋಕವನ್ನೇ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ; ಹಿಮಕಾಲ ತೀರಿದ ಮೇಲೆ ಶೀತಕಿರಣ ಚಂದ್ರನೂ ಸಹಸ್ರಕಿರಣ ಸೂರ್ಯನ ಉದಯವೂ ಆ ದುಃಖವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 32

इत्येवमर्थं कपिरन्ववेक्ष्य सीतेयमित्येव निविष्टबुद्धि:।संश्रित्य तस्मिन्निषसाद वृक्षे बली हरीणामृषभस्तरस्वी।।5.16.32।।

ಹೀಗೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಕಪಿ, ‘ಇವಳೇ ಸೀತೆಯೆ’ ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು; ಆ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ವಾನರರಲ್ಲಿ ವೃಷಭನಂತೆ ಬಲಿಷ್ಠನೂ ವೇಗಶಾಲಿಯೂ ಆದವನು ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತನು.