Sarga 4
कुशिलवगानप्रशंसा — The Commissioning and Public Performance of the Rāmāyaṇa
बालकाण्ड
ಈ ನಾಲ್ಕನೇ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ರಚಿತ, ಬೋಧನೀಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಗೇಯ-ಪಠನೀಯವಾದ ‘ಇತಿಹಾಸ-ಕಾವ್ಯ’ವೆಂದು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಿವ್ಯ ಋಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಶ್ರೀರಾಮನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು—ರಾಜ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿವರೆಗೆ—ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ರಚಿಸಿ, ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ: ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳು, ಆರು ಕಾಂಡಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉತ್ತರಕಾಂಡ. ನಂತರ ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಹಾಡಿ-ಪಠಿಸಲು ಯಾರು ಯೋಗ್ಯರು ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ತಪಸ್ವಿ ವೇಷಧಾರಿಗಳಾದ ಕುಶ-ಲವರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಧರ್ಮಜ್ಞ ರಾಜಪುತ್ರರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಅವರಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿ, ಈ ಕಾವ್ಯ ‘ವೇದೋಪಬೃಂಹಣ’—ವೇದಗಳಿಗೆ ಪೋಷಣ—ಆಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಪಠಣ ಮತ್ತು ಗಾನ, ಮೂರು ತಾಳ-ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ಏಳು ಸ್ವರಗಳು, ತಂತ್ರೀವಾದ್ಯದ ಕಾಲನಿಯಮ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರಸಗಳು—ಇದರಿಂದ ರಾಮಾಯಣ ಬಹುಮಾಧ್ಯಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೃತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಋಷಿಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಗರ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಗಾನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಶ್ರೋತೃಗಳ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬುತ್ತದೆ; ಪ್ರಶಂಸೆ ಮೊಳಗುತ್ತದೆ; ದಾನ-ಉಪಹಾರಗಳು ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಶ್ರೀರಾಮನು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸತ್ಕರಿಸಿ, ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪಠಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಗಾನ-ಪಠಣದಿಂದ ಭೂತಕಾಲದ ಘಟನೆಗಳು ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಕ್ಷವಾಗಿರುವಂತೆ ಅನುಭವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
प्राप्तराज्यस्य रामस्य वाल्मीकिर्भगवानृषि:।चकार चरितं कृत्स्नं विचित्रपदमात्मवान्।।1.4.1।।
ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದ ಶ್ರೀರಾಮನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು, ಆತ್ಮವಂತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಋಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯು ವಿಚಿತ್ರಪದಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಸುಂದರ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದನು.
Verse 2
चतुर्विंशत्सहस्राणि श्लोकानामुक्तवानृषि:।तथा सर्गशतान्पञ्च षट्काण्डानि तथोत्तरम् ।।1.4.2।।
ಋಷಿಯು ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಪಠಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಐನೂರು ಸರ್ಗಗಳನ್ನು; ಆರು ಕಾಂಡಗಳಾಗಿ, ನಂತರ ಉತ್ತರಕಾಂಡವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದನು.
Verse 3
कृत्वापि तन्महाप्राज्ञस्सभविष्यं सहोत्तरम्।चिन्तयामास कोन्वेतत्प्रयुञ्जीयादिति प्रभु:।।1.4.3।।
ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ ಋಷಿಯು ಮುಂದಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಉತ್ತರಕಾಂಡವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಆ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಸಮರ್ಥನಾದ ಪ್ರಭುವಿನಂತೆ ಚಿಂತಿಸಿದನು— “ಇದನ್ನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಗಾನಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವವನು ಯಾರು?”
Verse 4
तस्य चिन्तयमानस्य महर्षेर्भावितात्मन:।अगृह्णीतां तत: पादौ मुनिवेषौ कुशीलवौ ।।1.4.4।।
ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಾವಿತಾತ್ಮನಾದ ಮಹರ್ಷಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು, ಮುನಿವೇಷಧಾರಿಗಳಾದ ಕುಶ ಮತ್ತು ಲವ ಆಗಮಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ವಂದಿಸಿದರು.
Verse 5
कुशीलवौ तु धर्मज्ञौ राजपुत्रौ यशस्विनौ।भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ ददर्शाश्रमवासिनौ ।।1.4.5।।
ಆಶ್ರಮವಾಸಿಯಾದ ಋಷಿಯು ಕುಶ-ಲವ ಎಂಬ ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರನ್ನು ಕಂಡನು—ಧರ್ಮಜ್ಞರು, ಯಶಸ್ವಿ ರಾಜಕುಮಾರರು, ಮಧುರಸ್ವರಸಂಪನ್ನರು—ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವರು.
Verse 6
स तु मेधाविनौ दृष्ट्वा वेदेषु परिनिष्ठितौ।वेदोपबृंहणार्थाय तावग्राहयत प्रभु:।।1.4.6।।
ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಮೇಧಾವಿಗಳು, ವೇದವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢನಿಷ್ಠರು ಎಂದು ಕಂಡು, ಪ್ರಭುವಾದ ಋಷಿಯು ವೇದೋಪಬೃಂಹಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಗ್ರಹಣಮಾಡಿಸಿದನು.
Verse 7
काव्यं रामायणं कृत्स्नं सीतायाश्चरितं महत्।पौलस्त्यवधमित्येव चकार चरितव्रत:।।1.4.7।।
ವ್ರತಾಚಾರಿಯಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯು ‘ರಾಮಾಯಣ’ವೆಂಬ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು—ಸೀತಾದೇವಿಯ ಮಹಾಚರಿತ್ರೆಯನ್ನೂ, ಪೌಲಸ್ತ್ಯನಾದ (ರಾವಣನ) ವಧೆಯ ಕಥನವನ್ನೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು.
Verse 8
पाठ्ये गेये च मधुरं प्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम्।जातिभिस्सप्तभिर्बद्धं तन्त्रीलयसमन्वितम्।।1.4.8।। रसैश्शृङ्गारकारुण्यहास्यवीरभयानकै:।रौद्रादिभिश्च संयुक्तं काव्यमेतदगायताम्।।1.4.9।। तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ मूर्छनास्थानकोविदौ।भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ गन्धर्वाविव रूपिणौ।।1.4.10।। रूपलक्षणसम्पन्नौ मधुरस्वरभाषिणौ।बिम्बादिवोद्धृतौ बिम्बौ रामदेहात्तथाऽपरौ।।1.4.11।।
ಈ ಕಾವ್ಯವು ಪಾಠಕ್ಕೂ ಗಾನಕ್ಕೂ ಮಧುರವಾಗಿದ್ದು, ತ್ರಿಪ್ರಮಾಣ (ಮೂರು ತಾಳಮಾಪ)ಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ, ಏಳು ಜಾತಿಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತ, ತಂತ್ರೀ-ಲಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಶೃಂಗಾರ, ಕಾರುಣ್ಯ, ಹಾಸ್ಯ, ವೀರ, ಭಯಾನಕ ಹಾಗೂ ರೌದ್ರಾದಿ ರಸಗಳಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನು ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಹಾಡಿದರು. ಗಾಂಧರ್ವತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವರು, ಮೂರ್ಚ್ಛನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು, ಸ್ವರಸಂಪನ್ನರು—ಮಾನವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ರೂಪಲಕ್ಷಣಸಂಪನ್ನರು, ಮಧುರಸ್ವರ-ವಾಣಿಯವರು, যেন ಶ್ರೀರಾಮನ ದೇಹದಿಂದಲೇ ಹೊರತಂದ ಎರಡು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಂತಿದ್ದರು.
Verse 9
पाठ्ये गेये च मधुरं प्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम्।जातिभिस्सप्तभिर्बद्धं तन्त्रीलयसमन्वितम्।।1.4.8।। रसैश्शृङ्गारकारुण्यहास्यवीरभयानकै:।रौद्रादिभिश्च संयुक्तं काव्यमेतदगायताम्।।1.4.9।। तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ मूर्छनास्थानकोविदौ।भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ गन्धर्वाविव रूपिणौ।।1.4.10।। रूपलक्षणसम्पन्नौ मधुरस्वरभाषिणौ।बिम्बादिवोद्धृतौ बिम्बौ रामदेहात्तथाऽपरौ।।1.4.11।।
ಈ ಕಾವ್ಯವು ಪಾಠಕ್ಕೂ ಗಾನಕ್ಕೂ ಮಧುರವಾಗಿದ್ದು, ತ್ರಿಪ್ರಮಾಣ (ಮೂರು ತಾಳಮಾಪ)ಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ, ಏಳು ಜಾತಿಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತ, ತಂತ್ರೀ-ಲಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಶೃಂಗಾರ, ಕಾರುಣ್ಯ, ಹಾಸ್ಯ, ವೀರ, ಭಯಾನಕ ಹಾಗೂ ರೌದ್ರಾದಿ ರಸಗಳಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನು ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಹಾಡಿದರು. ಗಾಂಧರ್ವತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವರು, ಮೂರ್ಚ್ಛನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು, ಸ್ವರಸಂಪನ್ನರು—ಮಾನವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ರೂಪಲಕ್ಷಣಸಂಪನ್ನರು, ಮಧುರಸ್ವರ-ವಾಣಿಯವರು, যেন ಶ್ರೀರಾಮನ ದೇಹದಿಂದಲೇ ಹೊರತಂದ ಎರಡು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಂತಿದ್ದರು.
Verse 10
पाठ्ये गेये च मधुरं प्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम्।जातिभिस्सप्तभिर्बद्धं तन्त्रीलयसमन्वितम्।।1.4.8।। रसैश्शृङ्गारकारुण्यहास्यवीरभयानकै:।रौद्रादिभिश्च संयुक्तं काव्यमेतदगायताम्।।1.4.9।। तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ मूर्छनास्थानकोविदौ।भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ गन्धर्वाविव रूपिणौ।।1.4.10।। रूपलक्षणसम्पन्नौ मधुरस्वरभाषिणौ।बिम्बादिवोद्धृतौ बिम्बौ रामदेहात्तथाऽपरौ।।1.4.11।।
ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಗಾಂಧರ್ವವಿದ್ಯೆಯ ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು, ಮೂರ್ಚ್ಛನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು; ಸ್ವರಸಂಪನ್ನರಾಗಿದ್ದು ಮಾನವರೂಪದ ಗಂಧರ್ವರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 11
पाठ्ये गेये च मधुरं प्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम्।जातिभिस्सप्तभिर्बद्धं तन्त्रीलयसमन्वितम्।।1.4.8।। रसैश्शृङ्गारकारुण्यहास्यवीरभयानकै:।रौद्रादिभिश्च संयुक्तं काव्यमेतदगायताम्।।1.4.9।। तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ मूर्छनास्थानकोविदौ।भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ गन्धर्वाविव रूपिणौ।।1.4.10।। रूपलक्षणसम्पन्नौ मधुरस्वरभाषिणौ।बिम्बादिवोद्धृतौ बिम्बौ रामदेहात्तथाऽपरौ।।1.4.11।।
ರೂಪಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನರು, ಮಧುರಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವವರು; ಮೂಲಬಿಂಬದಿಂದ ಹೊರತಂದ ಎರಡು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಂತೆ, ಶ್ರೀರಾಮನ ದೇಹದಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಇನ್ನೆರಡು ರೂಪಗಳಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 12
तौ राजपुत्रौ कार्त्स्न्येन धर्म्यमाख्यानमुत्तमम्। वाचोविधेयं तत्सर्वं कृत्वा काव्यमनिन्दितौ।।1.4.12।। ऋषीणां च द्विजातीनां साधूनां च समागमे।यथोपदेशं तत्त्वज्ञौ जगतुस्सुसमाहितौ।।1.4.13।।
ಆ ನಿರ್ದೋಷ ರಾಜಕುಮಾರರು ಧರ್ಮಾಧಾರಿತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಾಣಿಯ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ತಂದು, ಆ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಲ್ಲದೆ ಕಂಠಸ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.
Verse 13
तौ राजपुत्रौ कार्त्स्न्येन धर्म्यमाख्यानमुत्तमम्। वाचोविधेयं तत्सर्वं कृत्वा काव्यमनिन्दितौ।।1.4.12।। ऋषीणां च द्विजातीनां साधूनां च समागमे।यथोपदेशं तत्त्वज्ञौ जगतुस्सुसमाहितौ।।1.4.13।।
ಋಷಿಗಳು, ದ್ವಿಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧುಗಳ ಸಮಾಗಮದಲ್ಲಿ, ಉಪದೇಶಿಸಿದಂತೆ ತತ್ತ್ವಜ್ಞರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಸುಸಮಾಹಿತರಾಗಿ ಅದನ್ನು ಗಾಯಿಸಿದರು.
Verse 14
महात्मानौ महाभागौ सर्वलक्षणलक्षितौ। तौ कदाचित्समेतानामृषीणां भावितात्मनाम्।आसीनानां समीपस्थाविदं काव्यमगायताम्।।1.4.14।।
ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾತ್ಮರು, ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ರಾಜಕುಮಾರರು, ಸರ್ವ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷಿತರಾಗಿ, ಒಮ್ಮೆ ಭಾವಿತಾತ್ಮರಾದ ಋಷಿಗಳ ಸಮಾಗಮದಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಸೀನರಾಗಿದ್ದಾಗ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಈ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಗಾಯಿಸಿದರು.
Verse 15
तच्छ्रुत्वा मुनयस्सर्वे बाष्पपर्याकुलेक्षणा:। साधुसाध्विति तावूचु: परं विस्मयमागता:।।1.4.15।।
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅಶ್ರುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಮಂಕಾದವು; ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಅವರು ಆ ಇಬ್ಬರಿಗೆ “ಸಾಧು! ಸಾಧು!” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
Verse 16
ते प्रीतमनसस्सर्वे मुनयो धर्मवत्सला:।प्रशशंसु: प्रशस्तव्यौ गायमानौ कुशीलवौ।।1.4.16।।
ಧರ್ಮವತ್ಸಲರಾದ ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆನಂದಗೊಂಡು, ಗಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕುಶ-ಲವ ಎಂಬ ಆ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ ಇಬ್ಬರು ಗಾಯಕರುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು.
Verse 17
अहो गीतस्य माधुर्यं श्लोकानां च विशेषत:।चिरनिर्वृत्तमप्येतत्प्रत्यक्षमिव दर्शितम्।।1.4.17।।
“ಅಹೋ! ಈ ಗಾನದ ಮಾಧುರ್ಯ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳದು! ಬಹುಕಾಲ ಹಿಂದೆ ನಡೆದಿದ್ದರೂ, ಇದು ಕಣ್ಣೆದುರು ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗಿದೆ,” ಎಂದು ಶ್ರೋತರು ಹೇಳಿದರು.
Verse 18
प्रविश्य तावुभौ सुष्ठु भावं सम्यगगायताम्। सहितौ मधुरं रक्तं सम्पन्नं स्वरसम्पदा।।1.4.18।।
ಉದ್ದೇಶಿತ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲೀನರಾಗಿ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದಾಗಿ ನಿರ್ದೋಷವಾಗಿ ಗಾಯಿಸಿದರು—ಮಧುರವೂ ಮನೋಹರವೂ ಆಗಿ, ಸ್ವರಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ, ಸುಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿ।
Verse 19
एवं प्रशस्यमानौ तौ तपश्श्लाघ्यैर्महात्मभि:।संरक्ततरमत्यर्थं मधुरं तावगायताम्।।1.4.19।।
ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತರಾದ ಮಹಾತ್ಮರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ರಸಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ಮಧುರವಾಗಿ ಗಾನಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು.
Verse 20
प्रीत: कश्चिन्मुनिस्ताभ्यां संस्थित: कलशं ददौ।प्रसन्नो वल्कलं कश्चिद्ददौ ताभ्यां महायशा:।।1.4.20।।
ಪ್ರೀತನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಮುನಿಯು ಆ ಇಬ್ಬರಿಗೆ ಕಮಂಡಲುವನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಮುನಿಯು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ವಲ್ಕಲವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.
Verse 21
आश्चर्यमिदमाख्यानं मुनिना सम्प्रकीर्तितम्।परं कवीनामाधारं समाप्तं च यथाक्रमम्।।1.4.21।।
ಮುನಿಯು ಘೋಷಿಸಿದ ಈ ಆಶ್ಚರ್ಯಮಯ ಆಖ್ಯಾನವು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕವಿಗಳಿಗೆ ಪರಮ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.
Verse 22
अभिगीतमिदं गीतं सर्वगीतेषु कोविदौ।आयुष्यं पुष्टिजनकं सर्वश्रुतिमनोहरम्।।1.4.22।। प्रशस्यमानौ सर्वत्र कदाचित्तत्र गायकौ ।रथ्यासु राजमार्गेषु ददर्श भरताग्रज:।।1.4.23।।
ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಗೀತಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಈ ಗೀತವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಹಾಡಿದರು; ಇದು ಎಲ್ಲ ಶ್ರೋತೃಗಳ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹರ್ಷಕೊಡುವುದು, ಆಯುಷ್ಯವರ್ಧಕವೂ ಪುಷ್ಟಿ-ಕಲ್ಯಾಣಕರವೂ ಆಗಿದೆ.
Verse 23
अभिगीतमिदं गीतं सर्वगीतेषु कोविदौ।आयुष्यं पुष्टिजनकं सर्वश्रुतिमनोहरम्।।1.4.22।। प्रशस्यमानौ सर्वत्र कदाचित्तत्र गायकौ ।रथ्यासु राजमार्गेषु ददर्श भरताग्रज:।।1.4.23।।
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಶಂಸಿತರಾಗಿದ್ದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಗಾಯಕರು ಒಮ್ಮೆ ಅಲ್ಲಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲೂ ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲೂ ಗಾನಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಭರತನ ಅಗ್ರಜನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಅವರನ್ನು ಕಂಡನು.
Verse 24
स्ववेश्म चानीय तदा भ्रातरौ स कुशीलवौ।पूजयामास पूजार्हौ रामश्शत्रुनिबर्हण:।।1.4.24।।
ಆಗ ಶತ್ರುನಿಬರ್ಹಣನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಕುಶ ಮತ್ತು ಲವ ಎಂಬ ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರನ್ನು ತನ್ನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಪೂಜಾರ್ಹರಾದ ಅವರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಆತಿಥ್ಯದಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದನು.
Verse 25
आसीन: काञ्चने दिव्ये स च सिंहासने प्रभु:।उपोपविष्टस्सचिवैर्भ्रातृभिश्च परन्तप:।।1.4.25।।
ಪರಂತಪನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನು ದಿವ್ಯವಾದ ಕಂಚಿನ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದನು; ಸಚಿವರೂ ಸಹೋದರರೂ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಉಪವಿಷ್ಟರಾಗಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು.
Verse 26
दृष्ट्वा तु रूपसम्पन्नौ तावुभौ नियतस्तथा।उवाच लक्ष्मणं रामश्शत्रुघ्नं भरतं तदा।।1.4.26।।
ಆ ಇಬ್ಬರು ರೂಪಸಂಪನ್ನ ಯುವಕರನ್ನು ಕಂಡು, ಸಂಯಮಿತನೂ ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನೂ ಆದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಆಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಶತ್ರುಘ್ನ ಮತ್ತು ಭರತನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 27
श्रूयतामिदमाख्यानमनयोर्देववर्चसो:।विचित्रार्थपदं सम्यग्गायकौ तावचोदयत्।।1.4.27।।
‘ದೇವಸಮಾನ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾದ ಈ ಇಬ್ಬರು ಗಾಯಕರು ಹಾಡುವ, ವಿಚಿತ್ರಾರ್ಥಪದಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಈ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಶ್ರೀರಾಮನು ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಹಾಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು.
Verse 28
तौ चापि मधुरं रक्तं स्वञ्चितायतनिस्वनम् ।तन्त्रीलयवदत्यर्थं विश्रुतार्थमगायताम् ।।1.4.28।।
ಮತ್ತೆ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಮಧುರವಾಗಿ ಮನೋಹರವಾಗಿ, ಸುಸಂಯತ ಸ್ವರ-ನಾದದಿಂದ ಹಾಡಿದರು; ತಂತ್ರೀವಾದ್ಯದ ಲಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಸಮೃದ್ಧ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
Verse 29
ह्लादयत्सर्वगात्राणि मनांसि हृदयानि च।श्रोत्राश्रयसुखं गेयं तद्बभौ जनसंसदि।।1.4.29।।
ಜನಸಮೂಹದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಗೀತವು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು; ಅದು ಸರ್ವಾಂಗಗಳನ್ನೂ, ಮನಸ್ಸನ್ನೂ, ಹೃದಯವನ್ನೂ ಹರ್ಷಗೊಳಿಸಿ, ಕಿವಿಗೆ ಸುಖಕರವಾಗಿ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.
Verse 30
इमौ मुनी पार्थिवलक्षणान्वितौकुशीलवौ चैव महातपस्विनौ।ममापि तद्भूतिकरं प्रवक्ष्यतेमहानुभावं चरितं निबोधत।।1.4.30।।
ಶ್ರೀರಾಮನು ಸಭೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು: ‘ಇವರು ಇಬ್ಬರೂ ಮುನಿಗಳು, ರಾಜಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರು; ಕುಶ ಮತ್ತು ಲವ—ಮಹಾತಪಸ್ವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕುಶಲ ಗಾಯಕರು. ಇವರು ಮಹಾನುಭಾವ ಚರಿತವನ್ನು, ನನಗೂ ಹಿತಕರವಾದುದನ್ನು, ವರ್ಣಿಸುವರು; ಅದನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.’
Verse 31
ततस्तु तौ रामवच:प्रचोदितावगायतां मार्गविधानसम्पदा।स चापि राम: परिषद्गतः शनैर्बुभूषयासक्तमना बभूव।।1.4.31।।
ಆಮೇಲೆ ರಾಮನ ವಚನದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಮಾರ್ಗವಿಧಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಗಾನಮಾಡಿದರು. ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನೂ ಸಹ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಿಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದನು.
Verse 32
ಆಮೇಲೆ ರಾಮನ ವಚನದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಮಾರ್ಗವಿಧಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಗಾನಮಾಡಿದರು. ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನೂ ಸಹ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಿಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದನು.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the ethical authorization of narration: Vālmīki seeks a competent performer for a dharmic history, then initiates Kuśa and Lava—royal by birth yet ascetic by discipline—showing that legitimacy to transmit sacred-cultural memory rests on conduct, training, and restraint rather than status alone.
The sarga teaches that itihāsa becomes living guidance when preserved through disciplined pedagogy and aesthetically precise performance; rasa and musical structure are not mere ornament but instruments that render dharma experientially intelligible to both ascetic and civic audiences.
Culturally, the sarga highlights the transition from hermitage instruction to public and royal dissemination—assemblies of ṛṣis, streets and royal roads, and the palace court—alongside classical performance markers such as mārga-gāna, seven notes, three tempo-measures, and string-instrument timing.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.