Ramayana — Bala Kanda, Sarga 30, Shloka 15

सिद्धाश्रम

यज्ञरक्षणम् — Protection of Viśvāmitra’s Sacrifice at Siddhāśrama

Devanagari script

पश्य लक्ष्मण दुर्वृत्तान् राक्षसान् पिशिताशनान्।मानवास्त्रसमाधूताननिलेन यथा घनान्।।।।

Transliteration

paśya lakṣmaṇa durvṛttān rākṣasān piśitāśanān | mānavāstrasamādhūtān anilena yathā ghanān ||

Translation

“ನೋಡು, ಲಕ್ಷ್ಮಣ! ದುರ್ವೃತ್ತರಾದ ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು—ಮಾನವಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ನಾನು ಹೀಗೆ ಓಡಿಸಿಬಿಡುವೆ, ಗಾಳಿ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸುವಂತೆ.”

Word by Word

• पश्य: see, behold
• पश्य: क्रिया (Command)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• लक्ष्मण: O Lakshmana
• लक्ष्मण: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• दुर्वृत्तान्: wicked, ill-conducted
• दुर्वृत्तान्: विशेषण (to राक्षसान्)
• Type: Adjective
• Root: दुर्वृत्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; राक्षसान् विशेषयति

• राक्षसान्: rakshasas
• राक्षसान्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• पिशित-आशनान्: flesh-eating
• पिशित-आशनान्: विशेषण (to राक्षसान्)
• Type: Adjective
• Root: पिशित (प्रातिपदिक) + आशन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (‘flesh-eaters’); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; राक्षसान् विशेषयति

• मानव-अस्त्र-समाधूतान्: scattered by the Mānava weapon
• मानव-अस्त्र-समाधूतान्: विशेषण (to राक्षसान्)
• Type: Adjective
• Root: मानव (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक) + सम् + आ + धू (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (instrumental sense: ‘shaken/scattered by the Mānava weapon’); क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; राक्षसान् विशेषयति

• अनिलेन: by the wind
• अनिलेन: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अनिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• यथा: as, like
• यथा: उपमान-निर्देशक
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमावाचक अव्यय

• घनान्: clouds
• घनान्: उपमान (Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: घन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

Context

"O Lakshmana, behold, by manavaastra I shall chase, like clouds scattered by winds those wicked rakshasas who eat human flesh".

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• rākṣasas
• wind (anila)
• clouds (ghana)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Rāma frames force as dharmic when used to defend the innocent and protect sacred rites; violence is not for conquest but for restoring moral order.

What is the narrative situation?

Rāma identifies the attackers and declares his intent to repel them using the Mānava weapon.

Which character virtue is emphasized?

Protective resolve (rakṣaṇa-dharma): Rāma’s determination to safeguard the yajña without hesitation.