Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 9, Shloka 24

मन्थराप्रेरणा—वरद्वय-स्मरणं च

Manthara’s Provocation and the Recalling of Two Boons

दयिता त्वं सदा भर्तुरत्र मे नास्ति संशयः।त्वत्कृते स महाराजो विशेदपि हुताशनम्।।।।

dayitā tvaṃ sadā bhartur atra me nāsti saṃśayaḥ |

tvatkṛte sa mahārājo viśed api hutāśanam ||

ನೀನು ಸದಾ ಪತಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯಳಾಗಿದ್ದೀಯೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ನಿಮಿತ್ತ ಆ ಮಹಾರಾಜನು ಅಗ್ನಿಯೊಳಗೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಲ್ಲನು.

दयिताbeloved
दयिता:
Pradhāna-viśeṣaṇa (प्रधान-विशेषण)
TypeAdjective
Rootदयित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा एकवचन
सदाalways
सदा:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (always)
भर्तुःof (your) husband
भर्तुः:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Genitive singular)
अत्रhere/in this matter
अत्र:
Deśa-adhikaraṇa (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (here/in this matter)
मेto me/of me
मे:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी एकवचन (Genitive singular)
not
:
Nishedha-nipāta (निषेध-निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
अस्तिis
अस्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
संशयःdoubt
संशयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
त्वत्कृतेfor your sake
त्वत्कृते:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + कृते (कृदन्त/अव्ययप्राय)
Formषष्ठी-तत्पुरुषवत् अव्ययीभावप्रयोगः; ‘for your sake’ (postpositional usage of कृते)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
महाराजःthe great king
महाराजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; कर्मधारयः (‘great’ king)
विशेत्would enter
विशेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-√विश् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अपिeven
अपि:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअपि-कार (even)
हुताशनम्fire
हुताशनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहुत (प्रातिपदिक) + अशन्/अशन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; बहुव्रीहिः (‘he whose food is oblations’ = fire)

Immersed in grief and in tears, neither look at him (Dasaratha) nor even talk to him when you see him.

K
Kaikeyī
D
Daśaratha
F
fire (hutāśana)

FAQs

It cautions that another’s devotion creates moral responsibility: dharma requires not exploiting love to demand harmful or unjust acts.

Mantharā reassures Kaikeyī that Daśaratha is so devoted he will comply with extreme demands.

Daśaratha’s steadfast attachment is highlighted—though the verse frames it as leverage rather than as a virtue to be honored.