Sarga 78

Verse 1

अथ यात्रां समीहन्तं शत्रुघ्नो लक्ष्मणानुजः।भरतं शोकसन्तप्तमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

ಆಮೇಲೆ, ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶೋಕದಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭರತನಿಗೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅನುಜ ಶತ್ರುಘ್ನನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 2

गतिर्य स्सर्वभूतानां दुःखे किं पुनरात्मनः।स राम स्सत्त्वसम्पन्नः स्त्रिया प्रव्राजितो वनम्।।।।

ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೂ ಆಶ್ರಯವೂ ಗತಿಯೂ ಆಗಿರುವ ಶ್ರೀರಾಮನು ದುಃಖಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನೇ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರನೆ? ಆದರೂ ಸತ್ತ್ವಸಂಪನ್ನನಾದ ಆ ರಾಮನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀಯೇ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದಳು॥

Verse 3

बलवान्वीर्यसम्पन्नो लक्ष्मणो नाम योऽप्यसौ।किं न मोचयते रामं कृत्वा स्म पितृनिग्रहम्।।।।

ಬಲವಂತನೂ ವೀರ್ಯಸಂಪನ್ನನೂ ಆದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು—ನಮ್ಮ ತಂದೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ—ರಾಮನನ್ನು ಏಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ?॥

Verse 4

पूर्वमेव तु निग्राह्य स्समवेक्ष्य नयानयौ।उत्पथं यस्समारूढो राजा नार्या वशं गतः।।।।

ನ್ಯಾಯಾನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ರಾಜನು ಮೊದಲೇ ತನ್ನನ್ನೇ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಕುಪಥಕ್ಕೆ ಏರಿ ನಾರಿಯ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು॥

Verse 5

इति सम्भाषमाणे तु शत्रुघ्ने लक्ष्मणानुजे।प्राग्द्वारेऽभूत्तदा कुब्जा सर्वाभरणभूषिता।।।।

ಹೀಗೆ ಸಂಭಾಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅನುಜ ಶತ್ರುಘ್ನನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತಳಾದ ಕುಬ್ಜಾ ಮಂಥರಾ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು.

Verse 6

लिप्ता चन्दनसारेण राजवस्त्राणि बिभ्रती।विविधं विविधै स्तैस्तैर्भूषणैश्च विभूषिता।।।।

ಚಂದನಸಾರದಿಂದ ಲೇಪಿತಳಾಗಿ, ರಾಜವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ನಾನಾವಿಧ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ವಿವಿಧವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿತಳಾಗಿದ್ದಳು.

Verse 7

मेखलादामभिश्चित्रैरन्यैश्च शुभभूषणैः।बभासे बहुभिर्बद्धा रज्जुबद्धेव वानरी।।।।

ವರ್ಣವರ್ಣದ ಮೆಖಲಾದಾಮಗಳೂ ಇತರ ಶುಭಾಭರಣಗಳೂ ಬಹಳವಾಗಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಆಕೆ, ರಜ್ಜುಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ವಾನರಿಯಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸಿದಳು.

Verse 8

तां समीक्ष्य तदा द्वास्स्थास्सुभृशं पापकारिणीम्।गृहीत्वाऽकरुणां कुब्जां शत्रुघ्नाय न्यवेदयन्।।।।

ಅವಳನ್ನು ಕಂಡ ದ್ವಾರಸ್ಥರು, ಮಹಾಪಾಪಕಾರಿಣಿ, ನಿರ್ದಯಳಾದ ಕುಬ್ಜೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಶತ್ರುಘ್ನನಿಗೆ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು.

Verse 9

यस्याः कृते वने रामो न्यस्तदेहश्च वः पिता।सेयं पापा नृशंसा च तस्याः कुरु यथामति।।।।

“ಇವಳ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಮನು ವನಕ್ಕೆ ಹೋದನು, ನಿಮ್ಮ ತಂದೆಯೂ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದನು. ಇವಳೇ ಆ ಪಾಪಿನಿ, ನೃಶಂಸೆಯಾದವಳು—ನಿಮಗೆ ಯುಕ್ತವೆನಿಸುವಂತೆ ಅವಳಿಗೆ ಮಾಡಿರಿ.”

Verse 10

शत्रुघ्नश्च तदाज्ञाय वचनं भृशदुःखितः।अन्तःपुरचरान्सर्वानित्युवाच धृत व्रतः।।।।

ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತನಾದ, ದೃಢವ್ರತನಾದ ಶತ್ರುಘ್ನನು ಅಂತಃಪುರದ ಎಲ್ಲ ಪರಿಚಾರಕರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು:

Verse 11

तीव्रमुत्पादितं दुःखं भ्रात्रूणां मे तथा पितुः।यया सेयं नृशंसस्य कर्मणः फलमश्नुताम्।।।।

“ನನ್ನ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ತೀವ್ರ ದುಃಖವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ಆ ನೃಶಂಸ ಸ್ತ್ರೀಯೇ ತನ್ನ ಕ್ರೂರ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ತಾನೇ ಅನುಭವಿಸಲಿ.”

Verse 12

एवमुक्त्वा तु तेनाशु सखीजनसमावृता।गृहीता बलवत्कुब्जा सा तद्गृहमनादयत्।।।।

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ, ಸಖಿಯರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕುಬ್ಜೆಯನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿದನು; ಆಕೆ ಆ ಗೃಹವನ್ನು ಕರುಣಾರ್ತ ಕೂಗುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದಳು.

Verse 13

तत स्सुभृशसन्तप्तस्तस्या स्सर्व स्सखीजनः।क्रुद्धमाज्ञाय शत्रुघ्नं विपलायत सर्वशः।।।।

ನಂತರ ಅವಳ ಎಲ್ಲ ಸಖಿಯರೂ ಬಹಳ ಸಂತಪ್ತರಾದರು; ಶತ್ರುಘ್ನನು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವರು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿ ಹೋದರು.

Verse 14

आमन्त्रयत कृत्स्न श्च तस्या स्सर्व स्सखीजनः।यथाऽयं समुपक्रान्तो निश्शेषां नः करिष्यति।।।।

ಅವಳ ಎಲ್ಲ ಸಖಿಯರೂ ಪರಸ್ಪರ ಆಲೋಚಿಸಿ ಹೇಳಿದರು: “ಇವನು ಆರಂಭಿಸಿದ ರೀತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಿಬಿಡುವನು—ಒಬ್ಬರನ್ನೂ ಉಳಿಸನು.”

Verse 15

सानुक्रोशां वदान्यां च धर्मज्ञां च यशस्विनीम्।कौसल्यां शरणं याम सा हि नोऽस्तु ध्रुवा गतिः।।।।

ಕರುಣಾಮಯಿ, ದಾನಶೀಲೆಯೂ ಧರ್ಮಜ್ಞೆಯೂ ಯಶಸ್ವಿನಿಯೂ ಆದ ಕೌಸಲ್ಯಾದೇವಿಯ ಶರಣು ಹೋಗೋಣ; ಅವಳೇ ನಮಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ನಿಶ್ಚಿತ ಆಶ್ರಯ.

Verse 16

स च रोषेण ताम्राक्ष श्शत्रुघ्न श्शत्रुतापनः।विचकर्ष तदा कुब्जां क्रोशन्तीं धरणीतले।।।।

ಕೋಪದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪಾದ ಶತ್ರುತಾಪನ ಶತ್ರುಘ್ನನು, ಆಗ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕಿರುಚುತ್ತಿದ್ದ ಕುಬ್ಜೆಯನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು.

Verse 17

तस्या ह्याकृष्यमाणाया मन्थराया स्ततस्ततः।चित्रं बहुविधं भाण्डं पृथिव्यां तद्व्यशीर्यत।।।।

ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಂಥರೆಯ ನಾನಾ ಬಣ್ಣಗಳ ಅನೇಕ ಆಭರಣಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಚದುರಿ ಬಿದ್ದು ಒಡೆದುಹೋಯಿತು.

Verse 18

तेन भाण्डेन संस्तीर्णं श्रीमद्राजनिवेशनम्।अशोभत तदा भूयः शारदं गगनं यथा।।।।

ಆ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಹಾಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಜನಿವಾಸವು ಆಗ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಂಗೊಳಿಸಿತು—ಶರದೃತುವಿನ ನಿರ್ಮಲ ಆಕಾಶವು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ.

Verse 19

स बली बलवत्क्रोधाद्गृहीत्वा पुरुषर्षभः।कैकेयीमभिनिर्भर्त्स्य बभाषे परुषं वचः।।।।

ಬಲಿಷ್ಠನೂ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಆದ ಅವನು, ಪ್ರಚಂಡ ಕೋಪದಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ (ಕುಬ್ಜೆಯನ್ನು) ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಗದರಿಸಿ ಕಠೋರ ವಚನಗಳನ್ನು ನುಡಿದನು.

Verse 20

तैर्वाक्यैः परुषैर्दुःखैः कैकेयी भृशदुःखिता।शत्रुघ्नभयसन्त्रस्ता पुत्रं शरणमागता।।।।

ಆ ಕಠೋರವೂ ದುಃಖಕರವೂ ಆದ ವಚನಗಳಿಂದ ಕೈಕೇಯಿ ಬಹಳ ವ್ಯಥಿತಳಾದಳು; ಶತ್ರುಘ್ನನ ಭಯದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿ ಶರಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಮಗನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಳು॥

Verse 21

तं प्रेक्ष्य भरतः क्रुद्धं शत्रुघ्नमिदमब्रवीत्।अवध्या स्सर्वभूतानां प्रमदाः क्षम्यतामिति।।।।

ಶತ್ರುಘ್ನನು ಕೋಪಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಭರತನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ಸರ್ವಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅವಧ್ಯರು; ಅವಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು.”॥

Verse 22

हन्यामहमिमां पापां कैकेयीं दुष्टचारिणीम्।यदि मां धार्मिको रामो नासूयेन्मातृघातकम्।।।।

ನಾನು ಈ ಪಾಪಿನಿ, ದುಷ್ಟಾಚಾರಿಣಿಯಾದ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದೆ—ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಮನು ನನ್ನನ್ನು ‘ಮಾತೃಹಂತಕ’ ಎಂದು ನಿಂದಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ.

Verse 23

इमामपि हतां कुब्जां यदि जानाति राघवः।त्वां च मां च हि धर्मात्मा नाभिभाषिष्यते ध्रुवम्।।।।

ಈ ಕುಬ್ಜೆಯನ್ನೂ ಕೊಂದಿರುವುದನ್ನು ರಾಘವನು ತಿಳಿದರೆ, ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿನ್ನೊಡನೆಯೂ ನನ್ನೊಡನೆಯೂ ಮಾತಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 24

भरतस्य वचश्श्रुत्वा शत्रुघ्नो लक्ष्मणानुजः।न्यवर्तत ततो रोषात्तां मुमोच च मन्थराम्।।।।

ಭರತನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅನುಜನಾದ ಶತ್ರುಘ್ನನು ಕೋಪವನ್ನು ತಡೆದು, ನಂತರ ಮಂಥರೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು.

Verse 25

सा पादमूले कैकेय्या मन्थरा निपपात ह।निश्श्वसन्ती सुदुःखार्ता कृपणं विललाप च।।।।

ಮಂಥರಾ ಕೈಕೇಯಿಯ ಪಾದಮೂಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದುಹೋಯಿತು; ಆಳವಾದ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತ, ತೀವ್ರ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ ದೀನವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದಳು.

Verse 26

शत्रुघ्नविक्षेपविमूढसंज्ञां समीक्ष्य कुब्जां भरतस्य माता।शनैस्समाश्वासयदार्तरूपां क्रौञ्चीं विलग्नामिव वीक्षमाणाम्।।।।

ಶತ್ರುಘ್ನನು ಎಸೆದ ಪರಿಣಾಮ ಸಂಜ್ಞೆ ಮಂಕಾಗಿದ್ದ, ವ್ಯಥಿತಳಾಗಿ ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡುವ—ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ಕ್ರೌಂಚಿ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ಕಾಣುವ—ಆ ಕುಬ್ಜೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಭರತನ ತಾಯಿ ಕೈಕೇಯಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದಳು.