Sarga 63

Verse 1

प्रतिबुद्धो मुहूर्तेन शोकोपहतचेतनः।अथ राजा दशरथस्सचिन्तामभ्यपद्यत।।2.63.1।।

ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು, ಶೋಕದಿಂದ ಆಘಾತಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನ ರಾಜ ದಶರಥನು ಪುನಃ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು.

Verse 2

रामलक्ष्मणयोश्चैव विवासा द्वासवोपमम्।आविवेशोपसर्गस्तं तम स्सूर्यमिवासुरम्।।2.63.2।।

ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರ ವನವಾಸದಿಂದ ಇಂದ್ರಸಮಾನ ದಶರಥನನ್ನು ಮಹಾ ಆಪತ್ತು ಆವರಿಸಿತು—ಗ್ರಹಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಸುರಸಮಾನ ತಮಸ್ಸು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನುಂಗುವಂತೆ.

Verse 3

सभार्ये निर्गते रामे कौसल्यां कोशलेश्वरः।विवक्षुरसितापाङ्गां स्मृत्वा दुष्कृतमात्मनः।।2.63.3।।

ರಾಮನು ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಹೊರಟ ಬಳಿಕ, ಕೋಸಲದ ಅಧಿಪತಿ ದಶರಥನು ತನ್ನ ದುರಿತಕರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಗೆರೆಗಳಿರುವ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಅದನ್ನು ಹೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು.

Verse 4

स राजा रजनीं षष्ठीं रामे प्रव्राजिते वनम्।अर्धरात्रे दशरथ स्संस्मरन् दुष्कृतं कृतम्।।2.63.4।।

ರಾಮನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ಬಳಿಕ, ರಾಜ ದಶರಥನು ಆರನೆಯ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ; ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ದುಷ್ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನೆನೆದು ನೆನೆದು ವ್ಯಥೆಪಟ್ಟನು.

Verse 5

स राजा पुत्रशोकार्तः स्मृत्वा दुष्कृतमात्मनः।कौसल्यां पुत्रशोकार्तामिदं वचनमब्रवीत्।।2.63.5।।

ಆ ರಾಜನು ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ, ತನ್ನ ದುರಿತಕರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 6

यदाचरति कल्याणि शुभं वा यदि वाऽशुभम्।तदेव लभते भद्रे कर्ता कर्मजमात्मनः।।2.63.6।।

ಕಲ್ಯಾಣಿಯೇ, ಮನುಷ್ಯನು ಶುಭವನ್ನಾಗಲಿ ಅಶುಭವನ್ನಾಗಲಿ ಏನು ಆಚರಿಸಿದರೂ, ಭದ್ರೆಯೇ, ಕರ್ತನು ತನ್ನದೇ ಕರ್ಮದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಫಲವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 7

गुरुलाघवमर्थानामारम्भे कर्मणां फलम्।दोषं वा यो न जानाति न बाल इति होच्यते।।2.63.7।।

ಕರ್ಮಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ವಿಷಯಗಳ ಗುರು-ಲಘುತ್ವವನ್ನು, ಲಾಭವೋ ದೋಷವೋ ಎಂಬ ಫಲವನ್ನು ಯಾರು ಅರಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನನ್ನು ‘ಬಾಲ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 8

कश्चिदाम्रवणं छित्त्वा पलाशां श्च निषिञ्चति।पुष्पं दृष्ट्वा फले गृध्नु स्स शोचति फलागमे।।2.63.8।।

ಯಾರೋ ಮಾವಿನ ತೋಟವನ್ನು ಕಡಿದು, ಬದಲಾಗಿ ಪಲಾಶ ಮರಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ಫಲದ ಲಾಲಸೆಯಿಂದ ಹೂವನ್ನು ನೋಡಿ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಫಲ ಬರುವ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಶೋಕಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 9

अविज्ञाय फलं यो हि कर्म त्वेवानुधावति।स शोचेत्फलवेलायां यथा किंशुकसेचकः।।2.63.9।।

ಫಲವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಕರ್ಮದಲ್ಲೇ ಧಾವಿಸುವವನು ಫಲಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತಾನೆ—ಹಣ್ಣು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ ಕಿಂಶುಕ ವೃಕ್ಷಕ್ಕೆ ನೀರು ಸುರಿಸುವವನಂತೆ.

Verse 10

सोऽहमाम्रवणं छित्वा पलाशांश्च न्यषेचयम्।रामं फलागमे त्यक्त्वा पश्चाच्छोचामि दुर्मतिः।।2.63.10।।

ನಾನು ಮಾವಿನ ತೋಟವನ್ನು ಕಡಿದು ಪಲಾಶ ಮರಗಳಿಗೆ ನೀರು ಸುರಿಸುವವನಂತೆ; ಫಲ ಬರುವ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ರಾಮನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಆ ದುರ್ಮತಿಯಾದ ನಾನು ಈಗ ನಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಶೋಕಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 11

लब्धशब्देन कौसल्ये कुमारेण धनुष्मता।कुमारश्शब्दवेधीति मया पापमिदं कृतम्।।2.63.11।।

ಕೌಸಲ್ಯೆಯೇ, ನಾನು ಯುವ ಧನುರ್ಧರನಾಗಿದ್ದಾಗ ‘ಶಬ್ದವೇಧಿ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗಿ, ಶಬ್ದದಿಂದಲೇ ಗುರಿ ಭೇದಿಸುವ ನಿಪುಣತೆಯ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಈ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿದೆನು.

Verse 12

तदिदं मेऽनुसंम्प्राप्तं देवि दुःखं स्वयं कृतम्।सम्मोहादिह बालेन यथा स्याद्भक्षितं विषम्।।2.63.12।।

ದೇವಿ, ಈ ದುಃಖವು ನನ್ನದೇ ಕೃತ್ಯದ ಫಲವಾಗಿ ನನಗೆ ತಾನೇ ಬಂದಿತು—ಮೋಹಗೊಂಡ ಬಾಲಕನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ವಿಷವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವಂತೆ.

Verse 13

यथान्यः पुरुषः कश्चित्पलाशैर्मोहितो भवेत्।एवं ममाऽप्यविज्ञातं शब्दवेध्यमयं फलम्।।2.63.13।।

ಯಾವನೋ ಪುರುಷನು ಪಲಾಶಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ಭ್ರಮಿಸುವಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ‘ಶಬ್ದವೇಧ’ದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಫಲವನ್ನು ನಾನು ಕೂಡ ಅರಿಯದೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.

Verse 14

देव्यनूढा त्वमभवो युवराजो भवाम्यहम्।ततः प्रावृडनुप्राप्ता मदकामविवर्धिनी।।2.63.14।।

ದೇವಿ, ಆಗ ನೀನು ಇನ್ನೂ ವಿವಾಹಿತಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ನಾನು ಯುವರಾಜನಾಗಿದ್ದೆ; ನಂತರ ಪ್ರಾವೃಡೃತು ಬಂತು—ಕಾಮವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಮದಗೊಳಿಸುವದು.

Verse 15

उपास्य च रसान्भौमां स्तप्त्वा च जगदंशुभिः।परेताचरितां भीमां रविराविशते दिशम्।।2.63.15।।

ಭೂಮಿಯ ರಸಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ತಪಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನು ಭೀಕರ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು—ಅದು ಪರಲೋಕಗತರು ಸಂಚರಿಸುವ ಪಥವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 16

उष्णमन्तर्दधे सद्य स्स्निग्धा ददृशिरे घनाः।ततो जहृषिरे सर्वे भेकसारङ्गबर्हिणः।।2.63.16।।

ತಕ್ಷಣವೇ ಉಷ್ಣತೆ ಅಂತರಧಾನವಾಯಿತು; ಸ್ನಿಗ್ಧವಾದ ಘನಮೇಘಗಳು ದರ್ಶನಕೊಟ್ಟವು. ಆಗ ಭೇಕಗಳು, ಸಾರಸಗಳು ಮತ್ತು ನವಿಲುಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಹರ್ಷಿಸಿದರು.

Verse 17

क्लिन्न पक्षोत्तरास्स्नाताः कृच्छ्रादिव पतत्रिणः।वृष्टिवातावधूताग्रान्पादपानभिपेदिरे।।2.63.17।।

ಮಳೆಯಿಂದ ರೆಕ್ಕೆಗಳೂ ಮೇಲಿನ ರೋಮಗಳೂ ನೆನೆದು, ಸ್ನಾನಮಾಡಿದವರಂತೆ, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಮಳೆ-ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಲುಗಾಡಿದ ತುದಿಗಳಿರುವ ಮರಗಳ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪಿದವು.

Verse 18

पतितेनाम्भसाच्छन्नः पतमानेन चासकृत्।आबभौ मत्तसारङ्गस्तोयराशिरिवाचलः।।2.63.18।।

ಬಿದ್ದ ನೀರಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೀಳುವ ಜಲದಿಂದ ಮರುಮರು ತೋಯ್ದು, ಮದಿಸಿದ ಸಾರಂಗಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಪರ್ವತವು ಜಲರಾಶಿಯ ಗುಡ್ಡೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು.

Verse 19

पाण्डुरारुणवर्णानि स्रोतांसि विमलान्यपि।सुस्रुवुर्गिरिधातुभ्यस्सभस्मानि भुजङ्गवत्।।2.63.19।।

ಪರ್ವತಧಾತುಗಳಿಂದ, ನಿರ್ಮಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಹೊಳೆಗಳು ಪಾಂಡುರ-ಅರುಣ ವರ್ಣವನ್ನು ತಳೆದು ಹರಿಯತೊಡಗಿದವು; ಭಸ್ಮಮಿಶ್ರಿತ ಸರ್ಪಗಳಂತೆ ಸಸರನೆ ಹರಿದವು.

Verse 20

आकुलारुण तोयानि स्रोतांसि विमलान्यपि।उन्मार्गजलवाहिनी बभूवुर्जलदागमे।।2.63.20।।

ಮೇಘಗಳ ಆಗಮನದಲ್ಲಿ, ನಿರ್ಮಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಹೊಳೆಗಳು ಕೆದಕಿದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಆಕುಲವಾಗಿ ಅರುಣ ಜಲವುಳ್ಳವುಗಳಾದವು; ಉನ್ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಜಲವಾಹಿನಿಗಳಾದವು.

Verse 21

तस्मिन्नतिसुखे काले धनुष्मानिषुमान्रथी।व्यायामकृतसङ्कल्पस्सरयूमन्वगां नदीम्।।2.63.21।।

ಅತಿಸುಖಕರವಾದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾನು ಧನುರ್ಧರನಾಗಿ, ಬಾಣಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜನಾಗಿ, ರಥಾರೂಢನಾಗಿ, ಬೇಟೆಯ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಂಕಲ್ಪಮಾಡಿ ಸರಯೂ ನದಿಯ ತೀರದೊಡನೆ ಸಾಗಿದೆನು.

Verse 22

निपाने महिषं रात्रौ गजं वाऽभ्यागतं नदीम्।अन्यं वा श्वापदं कञ्चिज्जिघांसु रजितेन्द्रियः।तस्मिं स्तत्राहमेकान्ते रात्रौ विवृतकार्मुकः।।2.63.22।।

ನದಿಯ ನೀರುಕುಡಿಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಹಾರಾಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ, ನಾನು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ತಣಿಸಿ ಕಾದಿದ್ದೆನು—ಮಹಿಷವೋ, ಗಜವೋ, ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾವುದೋ ವನ್ಯಮೃಗವು ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಬಂದರೆ ಹೊಡೆಯಲೆಂದು.

Verse 23

तत्राहं संवृतं वन्यं हतवांस्तीरमागतम्।अन्यं चापि मृगं हिंस्रं शब्दं श्रुत्वाऽभ्युपागतम्।।2.63.23।।

ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಅಡಗಿಕೊಂಡು, ತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಒಂದು ವನ್ಯಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದೆನು; ಹಾಗೆಯೇ ಅದರ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಮೀಪಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ರೂರ ಮೃಗವನ್ನೂ ನಾನು ಹೊಡೆದು ಕೆಡವಿದೆನು.

Verse 24

अथान्धकारे त्वश्रौषं जले कुम्भस्य पूर्यतः।अचक्षुर्विषये घोषं वारणस्येव नर्दतः।।2.63.24।।

ನಂತರ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅತೀತವಾದ ಸ್ಥಳದಿಂದ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕುಂಭ ತುಂಬುವ ಶಬ್ದವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದೆನು—ಹಾಗೆಂದರೆ ಗಜದ ಗರ್ಜನೆಯಂತೆ.

Verse 25

ततोऽहं शरमुधृत्य दीप्तमाशीविषोपमम्।शब्दं प्रति गजप्रेप्सुरभिलक्ष्य त्वपातयम्।।2.63.25।।

ಆನೆವನ್ನು ಕೆಡವಬೇಕೆಂಬ ಆಶಯದಿಂದ ನಾನು ದೀಪ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವ, ಆಶೀವಿಷದಂತೆ ಭಯಂಕರವಾದ ಬಾಣವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಶಬ್ದದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಯವಿಟ್ಟು ಅದನ್ನು ಬಿಡಿದೆನು.

Verse 26

अमुञ्चं निशितं बाणमहमाशीविषोपमम्।तत्र वागुषसि व्यक्ता प्रादुरासीद्वनौकसः।।2.63.26।।हाहेति पततस्तोये बाणाभिहतमर्मणः।।2.63.27।।

ನಾನು ಆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣವನ್ನು ಆಶೀವಿಷದಂತೆ ಬಿಡಿದೆನು; ಆಗ ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವನವಾಸಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವಾಣಿ ಏಕಾಏಕಿ ಕೇಳಿಬಂತು.

Verse 27

अमुञ्चं निशितं बाणमहमाशीविषोपमम्।तत्र वागुषसि व्यक्ता प्रादुरासीद्वनौकसः।।2.63.26।।हाहेति पततस्तोये बाणाभिहतमर्मणः।।2.63.27।।

‘ಹಾ ಹಾ!’ ಎಂದು ಅಳುತ್ತ, ಬಾಣದಿಂದ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಾಗಿದವನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದುಹೋಯಿತು.

Verse 28

तस्मिन्निपतिते बाणे वागभूत्तत्र मानुषी। कथमस्मद्विधे शस्त्रं निपतेत्तु तपस्विनि।।2.63.28।।

ಆ ಬಾಣ ಬಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯ ವಾಣಿ ಕೇಳಿಬಂತು: ‘ನನ್ನಂತಹ ತಪಸ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ಶಸ್ತ್ರ ಹೇಗೆ ಬೀಳಬಹುದು?’

Verse 29

प्रविविक्तां नदीं रात्रावुदाहाऽरोहमागतः।इषुणाऽभिहतः केन कस्य वा किं कृतं मया।।2.63.29।।

‘ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಏಕಾಂತ ನದಿತೀರಕ್ಕೆ ನೀರು ತುಂಬಲು ಬಂದೆನು. ಯಾರಿಂದ ನಾನು ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆತಗೊಂಡೆನು? ನಾನು ಯಾರಿಗೆ ಏನು ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದೆನು?’

Verse 30

ऋषेर्हिन्यस्तदण्डस्य वने वन्येन जीवतः।कथं नु शस्रेण वधो मद्विधस्य विधीयते।।2.63.30।।

ಋಷಿಯೇ, ನಾನು ದಂಡವನ್ನು (ಹಿಂಸೆಯನ್ನು) ತ್ಯಜಿಸಿದ ತಪಸ್ವಿ; ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಫಲಾಹಾರದಿಂದ ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವೆನು. ಹಾಗಿರಲು ನನ್ನಂತಹವನನ್ನು ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹೇಗೆ ವಧಿಸುವರು?

Verse 31

जटाभारधरस्यैव वल्कलाजिनवाससः।को वधेन ममर्थी स्यात्किंवाऽस्यापकृतं मया।।2.63.31।।

ಜಟಾಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತವನು, ವಲ್ಕಲವೂ ಅಜಿನವೂ ಧರಿಸಿದವನು ನಾನು; ನನ್ನ ವಧವನ್ನು ಯಾರು ಬಯಸುವರು? ಅಥವಾ ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ?

Verse 32

एवं निष्फलमारब्धं केवलानर्थसंहितम्।न कश्चित्साधु मन्येत यथैव गुरुतल्पगम्।।2.63.32।।

ಹೀಗೆ ಫಲವಿಲ್ಲದೆ ಆರಂಭಿಸಿದ, ಉದ್ದೇಶರಹಿತವಾಗಿ ಕೇವಲ ಅನರ್ಥದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಯಾವ ಸಜ್ಜನವೂ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ; ಗುರುತಲ್ಪಗಮನ ಎಂಬ ಮಹಾಪಾಪವನ್ನು ಹೇಗೆ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆ.

Verse 33

नाहं तथाऽनु शोचामि जीवितक्षयमात्मनः।मातरं पितरं चोभावनुशोचामि मद्वधे।।2.63.33।।

ನನ್ನ ಜೀವಿತಕ್ಷಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅಷ್ಟು ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ನನ್ನ ವಧವಾದಾಗ ನನ್ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ—ಆ ಇಬ್ಬರಿಗಾಗಿ ನಾನು ಶೋಕಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 34

तदेतन्मिथुनं वृद्धं चिरकालभृतं मया।मयि पञ्चत्वमापन्ने कां वृत्तिं वर्तयिष्यति।।2.63.34।।

ಈ ವೃದ್ಧ ದಂಪತಿಯನ್ನು ನಾನು ಬಹುಕಾಲ ಪೋಷಿಸಿದ್ದೇನೆ; ನಾನು ಪಂಚತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದಾಗ ಅವರು ಯಾವ ಆಧಾರದಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುವರು?

Verse 35

वृद्धै च मतापितरावहं चैकेषुणा हता।केन स्मनिहता स्सर्वे सुबालेनाकृतात्मना।।2.63.35।।

ನನ್ನ ವೃದ್ಧ ಮಾತಾಪಿತರೂ ನಾನೂ—ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲರೂ ಹತರಾದಂತಾಗಿದೆ; ನಮ್ಮನ್ನು ಯಾರು ನಾಶಮಾಡಿದರು? ಹೊರಗೆ ‘ಸುಬಾಲ’ನಂತೆ ಕಾಣುವ, ಆದರೆ ಅಪ್ರೌಢ ಮತ್ತು ಅಲಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ತನಾದ ಹುಡುಗನೇ ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದನೇ?

Verse 36

तां गिरं करुणां श्रुत्वा मम धर्मानुकाङ्क्षिणः।कराभ्यां सशरं चापं व्यथितस्यापतद्भुवि।।2.63.36।।

ಆ ಕರುಣ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸುವ ನಾನು ವ್ಯಥೆಯಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಾ—ಬಾಣಸಹಿತ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕೈಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಸಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.

Verse 37

तस्याहं करुणं श्रुत्वा निशि लालवतो बहु।सम्भ्रान्त श्शोकवेगेन भृशमासं विचेतनः।।2.63.37।।

ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಕರುಣ ವಿಲಾಪವನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಕೇಳಿ, ಶೋಕದ ವೇಗದಿಂದ ನಾನು ಭಯಾಕ್ರಾಂತನಾಗಿ, ಬಹಳ ಕಾಲ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನನಂತೆಯೇ ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿದ್ದೆ.

Verse 38

तं देशमहमागम्य दीनसत्त्वस्सुदुर्मनाः।अपश्यमिषुणा तीरे सरय्वास्तापसं हतम्।।2.63.38।।अवकीर्ण जटाभारं प्रविद्धकलशोदकम्।पांसुशोणितदिग्धाङ्गं शयानं शल्यपीडितम्।।2.63.39।।

ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಶಕ್ತಿಹೀನನಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬ ದುಃಖಗೊಂಡ ನಾನು, ಸರಯೂ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಬಾಣದಿಂದ ಹತರಾದ ಒಬ್ಬ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಕಂಡೆ—ಅವನ ಜಟಾಭಾರ ಚದುರಿತ್ತು, ಕಮಂಡಲದ ನೀರು ಸುರಿದುಹೋಗಿತ್ತು, ಕಲಶವು ದೂರಕ್ಕೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಧೂಳು-ರಕ್ತದಿಂದ ಲೇಪಿತ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಬಾಣದ ಶಲ್ಯದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದನು.

Verse 39

तं देशमहमागम्य दीनसत्त्वस्सुदुर्मनाः।अपश्यमिषुणा तीरे सरय्वास्तापसं हतम्।।2.63.38।।अवकीर्ण जटाभारं प्रविद्धकलशोदकम्।पांसुशोणितदिग्धाङ्गं शयानं शल्यपीडितम्।।2.63.39।।

ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಶಕ್ತಿಹೀನನಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬ ದುಃಖಗೊಂಡ ನಾನು, ಸರಯೂ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಬಾಣದಿಂದ ಹತರಾದ ಒಬ್ಬ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಕಂಡೆ—ಅವನ ಜಟಾಭಾರ ಚದುರಿತ್ತು, ಕಮಂಡಲದ ನೀರು ಸುರಿದುಹೋಗಿತ್ತು, ಕಲಶವು ದೂರಕ್ಕೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಧೂಳು-ರಕ್ತದಿಂದ ಲೇಪಿತ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಬಾಣದ ಶಲ್ಯದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದನು.

Verse 40

स मामुद्वीक्ष्य नेत्राभ्यां त्रस्तमस्वस्थचेतसम्।इत्युवाच ततः क्रूरं दिधक्षन्निव तेजसा।।2.63.40।।

ಅವನು ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನನ್ನತ್ತ ನೋಡಿ, ಭಯಗೊಂಡು ಅಸ್ವಸ್ಥಚಿತ್ತನಾದ ನನ್ನನ್ನು, ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸುಡಬೇಕೆಂಬಂತೆ ದಿಟ್ಟಿಸಿ, ನಂತರ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು: “ನೀನು ಕ್ರೂರನು!”

Verse 41

किं तवापकृतं राजन्वने निवसता मया।जिहीर्षुरम्भो गुर्वुर्थं यदहं ताडितस्त्वया।।2.63.41।।

ರಾಜನೇ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ನಾನು ನಿನಗೆ ಯಾವ ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದೆನು? ಗುರುಜನರಿಗಾಗಿ ನೀರು ತರಲು ಹೊರಟಿದ್ದೆನು; ಆದರೂ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಹೊಡೆದೆ.

Verse 42

एकेन खलु बाणेन मर्मण्यभिहते मयि।द्वावन्धौ निहतौ वृद्धौ माता जनयिता च मे।।2.63.42।।

ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಹೊಡೆದಿರುವುದರಿಂದ, ನೀನು ನಿಜವಾಗಿ ನನ್ನ ಇಬ್ಬರು ವೃದ್ಧ ಅಂಧ ಪೋಷಕರನ್ನೂ ಕೊಂದಂತಾಯಿತು—ನನ್ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ.

Verse 43

तौ कथं दुर्बलावन्धौ मत्प्रतीक्षौ पिपासितौ।चिरमाशाकृतां तृष्णां कष्टां सन्धारयिष्यतः।।2.63.43।।

ನನ್ನನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ, ದಾಹದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ದುರ್ಬಲ ಅಂಧ ವೃದ್ಧರು—ಆಶೆಯನ್ನೇ ಆಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆ ಕಠಿಣ ತೃಷೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸಹಿಸುವರು?

Verse 44

न नूनं तपसो वास्ति फलयोगश्श्रुतस्य वा।पिता यन्मां न जानाति शयानं पतितं भुवि।।2.63.44।।

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿಗೂ ಶ್ರುತಾಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಫಲಸಂಬಂಧವೇ ಇಲ್ಲವೆನಿಸುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ನಾನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದೇ ತಿಳಿಯದು.

Verse 45

जानन्नपि च किं कुर्यादशक्तिरपरिक्रमः।भिद्यमानमिवाशक्त स्त्रतुमन्यो नगो नगम्।।2.63.45।।

ತಾನೇ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲನು? ನನ್ನ ತಂದೆ ಅಶಕ್ತನು, ಚಲಿಸಲಾರನು. ಕಡಿದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಮರವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಮರ ರಕ್ಷಿಸಲಾರದೆ ಇರುವಂತೆ, ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಹಾಯರು.

Verse 46

पितुस्त्वमेव मे गत्वा शीघ्रमाचक्ष्य राघव।न त्वामनुदहेत्क्रुद्धो वनं वह्निरिवैधितः।।2.63.46।।

ಹೇ ರಾಘವ, ನೀನೇ ತಕ್ಷಣ ಹೋಗಿ ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ತಿಳಿಸು; ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವರು ಕ್ರುದ್ಧರಾದರೆ, ದಹಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಸುಡುವಂತೆ ನಿನ್ನನ್ನೂ ದಹಿಸಿಬಿಡುವರು.

Verse 47

इयमेकपदी राजन्यतो मे पितुराश्रमः।तं प्रसादय गत्वा त्वं न त्वां स कुपितश्शपेत्।।2.63.47।।

ಹೇ ರಾಜನೇ, ಈ ಸಣ್ಣ ಕಾಲುದಾರಿ ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನೀನು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸು; ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ಅವರು ನಿನಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಬಾರದು.

Verse 48

विशल्यं कुरु मां राजन्मर्म मे निशितश्शरः।रुणद्धि मृदुसोत्सेधं तीरमम्बुरयो यथा।।2.63.48।।

ಹೇ ರಾಜನೇ, ನನ್ನನ್ನು ವಿಶಲ್ಯನಾಗಿಸು; ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣವು ನನ್ನ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹವು ಮೃದುವಾಗಿ ಎತ್ತಿದ ದಡವನ್ನು ಒತ್ತುವಂತೆ ಅದು ಒತ್ತುತ್ತಿದೆ.

Verse 49

सशल्यः क्लिश्यते प्राणैर्विशल्यो विनशिष्यति।इति मामविशच्चिन्ता तस्य शल्यापकर्षणे।।2.63.49।।

ಅವನ ಬಾಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಚಿಂತೆ ಆವರಿಸಿತು: ಬಾಣ ಉಳಿದರೆ ಪ್ರಾಣ ಇರುವವರೆಗೆ ಅವನು ಕಷ್ಟಪಡುವನು; ಬಾಣ ತೆಗೆದರೆ ಅವನು ಮರಣಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

Verse 50

दुःखितस्य च दीनस्य मम शोकातुरस्य च।लक्षयामास हृदये चिन्तां मुनिसुतस्तदा।।2.63.50।।

ಆಗ ದುಃಖಿತನೂ ದೀನನೂ ಶೋಕಾತುರನೂ ಆದ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಮುನಿಪುತ್ರನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು.

Verse 51

ताम्यमानस्स मां कृच्छ्रादुवाच परमार्तवत्।सीदमानो विवृत्ताङ्गो वेष्टमानो गतः क्षयम्।।2.63.51।।

ಅತಿಯಾಗಿ ತಾಮ್ಯಗೊಂಡು ಮರಣದತ್ತ ಕುಸಿಯುತ್ತ, ಅಂಗಗಳು ವಿಕೃತವಾಗಿ ತಿರುಗಿ ತಡಫಡಿಸುತ್ತ, ಅವನು ಮಹಾಕಷ್ಟದಿಂದ ಪರಮಾರ್ತವಾಗಿ ನನಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 52

संस्तभ्य शोकं धैर्येण स्थिरचित्तो भवाम्यहम्। ब्रह्महत्याकृतं पापं हृदयादपनीयताम्।।2.63.52।।

“ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಶೋಕವನ್ನು ತಡೆದು ನಾನು ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನಾಗುತ್ತೇನೆ; ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪಾಪದ ಭಯವು ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಿಂದ ದೂರವಾಗಲಿ.”

Verse 53

न द्विजातिरहं राजन्मा भूत्ते मनसो व्यथा।शूद्रायामस्मि वैश्येन जातो जनपदाधिप।।2.63.53।।

“ಓ ರಾಜನ್, ಜನಪದಾಧಿಪ! ನಾನು ದ್ವಿಜಾತಿಯವನು ಅಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ವ್ಯಥೆ ಆಗಬೇಡ. ನಾನು ಶೂದ್ರಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ವೈಶ್ಯನಿಂದ ಜನಿಸಿದ್ದೆ.”

Verse 54

ಹೀಗೆ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಮಾತಾಡುತ್ತಿದ್ದ, ಬಾಣದಿಂದ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಗಾಯಗೊಂಡು ನಡುಗುತ್ತಾ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತಡಫಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ನಾನು ವಾಲಿ ಆ ಬಾಣವನ್ನು ಎಳೆದು ತೆಗೆದೆ. ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡ ತಪಸ್ವಿ—ತಪಸ್ಸೇ ಧನವಾದವನು—ಭೀತನಾಗಿ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು.

Verse 55

प्रतिबुद्धो मुहूर्तेन शोकोपहतचेतनः।अथ राजा दशरथस्सचिन्तामभ्यपद्यत।।2.63.1।।

ಭದ್ರೆಯೇ, ಸರಯೂ ತೀರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆನು—ದೇಹ ಜಲಾರ್ದ್ರ, ಕಷ್ಟದಿಂದ ಅಳಲುತ್ತಾ, ಮರ್ಮವ್ರಣದಿಂದ ನಿರಂತರ ಉಸಿರಾಟ ಏರಿಳಿತವಾಗುತ್ತಾ; ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಣ್ಣನಾದೆನು.